Britsum door de eeuwen heen
Britsum ligt op een grote terp ten noorden van Cornjum. De oude dorpskern hoort bij dezelfde kwelderwal waarop ook Jelsum, Cornjum en Stiens liggen. Ten westen lag de voormalige zeedijk van de Middelzee.
Een dorp met stinzen en boerderijen
Rond Britsum lagen vroeger verschillende stinzen en states. Namen als Jellinga, Lettinga en Jornsma komen in oude bronnen terug. De meeste inwoners leefden echter van landbouw. Het Beneficiaalboek van 1543 noemt weiden, hooilanden, akkers, gemeenschappelijk grasland en grond langs de Britsummer Meer.
1552: achttien mannen bij de wapenschouw
De Monsterlijst van 1552 noteert in Britsum achttien mannen. Feycke Tyaerdtszoon verscheen met hellebaard, harnas en degen. Hidde Herckes had een stormhoed, spies en harnas. Andere inwoners moesten nog een helm, ringkraag of beter wapen aanschaffen.
Hoe de wapenschouw en de Monsterlijsten van 1552 werkten.
Dorpsleven rond 1715.
Menno van Coehoorn werd hier geboren
Op Lettingastate werd in maart 1641 Menno van Coehoorn geboren. Hij werd militair en vestingbouwer en zou later in de Republiek en daarbuiten grote bekendheid krijgen. Lettingastate stond ten westen van Britsum bij de voormalige zeedijk en verdween aan het einde van de 18de eeuw.
Een verkoopbeschrijving uit 1797 noemt in Lettingastate zeven kamers, een keuken, koetshuis, stalling voor zeven paarden, een knechtskamer, aparte waskamer, bier-, wijn- en groentekelder, twee regenwaterbakken, een volière en ruim twaalf pondemaat aan singels, tuinen en boomgaard. De volledige beschrijving staat op Britsum in de 18de eeuw.
1787: gewapende onrust bij Lettingastate
In september 1787 hadden patriotten bij Stiens en Britsum een verschansing met een kanon aangelegd en wegen opgebroken. Regeringstroepen rukten vanuit Leeuwarden op. Na enkele schoten werd vanuit de batterij niet meer geschoten en vluchtte de groep die de stelling bezette. De politieke strijd kreeg in 1795 een vervolg bij de vorming van de Bataafse Republiek.
De politieke strijd kreeg in 1795 een vervolg bij de vorming van de Bataafse Republiek
Een brief van een jonge soldaat
In 1813 schreef Jan Pieters Booyenga uit Britsum vanuit Abbéville naar huis. Hij vertelde over de lange mars vanuit Leeuwarden, zijn uniform, het eten en de dagelijkse exercities. Zijn brief is een van de meest concrete bronnen over een gewone jonge Fries in Napoleons leger.
De brief van Jan Pieters Booyenga uit 1813 - hertaling.
1895: de Hogerhuiszaak begint in Britsum
Op 5 december 1895 drongen drie gemaskerde mannen de woning van boer Gatze Haitsma onder Britsum binnen. Sieds Jansma, de broer van huishoudster Ymkje Jansma, raakte door schoten gewond. De broers Wybren, Marten en Keimpe Hogerhuis werden later veroordeeld. De betrouwbaarheid van de bewijsvoering werd al snel fel betwist en de zaak groeide uit tot een landelijke politieke en juridische kwestie.
Wat is nog zichtbaar?
- de hoge terp en de oude dorpsstructuur;
- de kerk op de terp;
- het open kleilandschap tussen Britsum, Cornjum en Stiens;
- oude wegen en waterlopen die de dorpen met elkaar verbonden;
- het tracé van de vroegere zeedijk ten westen van het dorp, in de omgeving waar Lettingastate stond.
Britsum op de kaart van 1664
Schotanus tekende Britsum, Jelsum en Cornjum als afzonderlijke dorpskernen in het open kleigebied ten noorden van Leeuwarden.
Britsum, Jelsum en Cornjum op de kaart van Schotanus uit 1664.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.