Britsum in de 18de eeuw
Over het gezin van Tjeerd Jans Bruinsma en Jeltje Douwes van der Valk in Britsum zijn afzonderlijke familiegegevens bewaard.
Britsum bleef in de 18de eeuw een landbouwdorp op de terp. De schoolmeester was er ook dorpsrechter en rond het dorp stonden nog verschillende grotere huizen en states.
Een schoolmeester met land
In 1718 werd Jan Joosten schoolmeester en dorpsrechter. Hij was in 1688 in Britsum geboren. Hij kreeg vijftig gulden traktement en daarnaast de huur of het gebruik van veertien pondemaat land. In 1763 stopte hij na 45 jaar dienst.
Zijn opvolger Watze Nicolai kwam uit Grouw. De kerkvoogdij nam het schoolland terug en verhoogde zijn vaste traktement tot 150 gulden per jaar.
1760: Jornsmastate wordt afgebroken
Op 26 januari 1760 werd aangekondigd dat een grote herenhuizing in Britsum, Jornsmastate, zou worden afgebroken. De advertentie noemde een hardstenen boog en een grote kamer van dertig voet breed met goudleren wandbekleding. Zulke verkoopadvertenties laten zien welke onderdelen van verdwenen states nog waarde hadden als bouwmateriaal of interieur.
Buitenplaats rond 1722.
1787: kanon en verschansing bij Lettingastate
In september 1787 stonden patriotten en aanhangers van stadhouder Willem V gewapend tegenover elkaar. Patriottische vrijkorpsen uit onder meer Franeker en omliggende grietenijen probeerden de tegenregering in Franeker te verdedigen. Bij Stiens en Britsum, in de omgeving van Lettingastate, werd een verschansing aangelegd met een batterij en een kanon. Ook werden wegen opgebroken om de doorgang vanuit Leeuwarden te bemoeilijken.
Vanuit Leeuwarden rukten regeringstroepen met veldstukken op. Een 19de-eeuwse levensbeschrijving van artillerieofficier Camp geeft meer details over het gevecht bij Stiens: de patriottische batterij lag achter drie doorgravingen in de weg. Na het dertiende schot van de regeringstroepen stopte het vuur uit de batterij. De militairen legden meegebracht hout over de doorgravingen, namen de batterij in en brachten twee kleine kanonnen als buit naar Leeuwarden. Het calendarium van Leeuwarderadeel noemt Stiens en Britsum bij Lettingastate als het gebied waar de verschansingen en wegversperringen lagen. Stiens onder vuur in september 1787.
De politieke strijd van 1787 kreeg in 1795 een nieuw vervolg. De Bataafse Republiek in Friesland, 1795-1797.
De Bataafse Republiek in Friesland, 1795-1797
1797: Lettingastate te koop
Op 22 maart 1797 werd Lettingastate in de Leeuwarder Courant te koop aangeboden. Vier maanden later, op 25 juli, kocht Arent Johan van Glinstra de state. De koopbrief beschrijft het herenhuis, de bijgebouwen en de tuin zeer precies.
"Een heerlijke buitenplaats aan de algemene rijdweg en aan de Stienservaart, bestaande in de grote en hechte herehuizinge, waarin 7 bijzondere kamers, verder een keuken, een koetshuis en stalling voor 7 paarden, een knechtskamer, een waskamer buitenshuis, een grote bierkelder, een wijnkelder, een groentekelder, twee regenwatersbakken, boven magnifique zolderingen en daarop een apart kamertje, op 't plein bezuiden de huizinge een zeer fraaie volière en de plantagie, zoals die door de capituele singels besloten is, zijnde ruim 12 pondemaat met de singels, hovinge en tuinen, waarin een grote menigte opgaande stambomen, vruchtbomen en andere gewassen."
Ruim twaalf pondemaat is ruim vier hectare. Met "magnifique zolderingen" bedoelde de verkooptekst fraai uitgevoerde zolderingen. De singels vormden de omgaande aanleg rond huis en tuin. De beschrijving noemt dus niet alleen het herenhuis, maar ook vertrekken voor personeel, kelders voor drank en voedsel, regenwateropslag, een volière, tuinen en boomgaarden. De koopbrief van 25 juli 1797 noemt Arent Johan van Glinstra als koper. De state verdween kort daarna uit het landschap. Craandijk schreef in 1876 dat zij tot het einde van de 18de eeuw had bestaan.
De terp bleef het middelpunt
Voor de meeste inwoners veranderde het dagelijkse werk minder spectaculair. Koeien, hooiland, akkers en seizoenswerk bepaalden het jaar. School, kerk en herberg brachten bewoners bij elkaar; voor markt en bestuur lag Leeuwarden dichtbij.
Britsum op de kaart van 1664
Schotanus tekende Britsum, Jelsum en Cornjum als afzonderlijke dorpskernen in het open kleigebied ten noorden van Leeuwarden. De kaart is ouder dan de 18de eeuw.
Britsum, Jelsum en Cornjum op de kaart van Schotanus uit 1664.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.