Stiens onder vuur - 20 september 1787
In september 1787 was de politieke strijd in Friesland zo scherp geworden dat Stiens militair werd versterkt. Het dorp werkte samen met Franeker. Bruggen werden opgenomen, de Hoge Dijk werd met eggen versperd en bij Stiens kwamen twee stukken geschut op een batterij te staan.
Kerk rond 1710.
Een bevel uit Leeuwarden
Na de omslag in de landelijke machtsverhoudingen kregen de troepen in Leeuwarden in de 18de eeuw opdracht Stiens in handen te nemen. Prins Waldeck moest vroeg op donderdag 20 september uittrekken. Volgens de latere notitie van Doeke Wijgers Hellema was daarbij nadrukkelijk opgedragen het bloedvergieten zo veel mogelijk te beperken.
Militairen rond 1750.
Hellema hoort de kanonnen
Doeke Wijgers Hellema was toen 21 jaar. Hij bevond zich niet in Stiens zelf, maar bij Wanswerd. Daar stond hij met dominee Pollius en anderen op het kerkhof. Vanuit de verte konden zij het gevecht volgen.
"Wij hoorden dan al vroeg des morgens het schieten en gebulder der kanonnen in den omtrek van Stiens."
Doeke Wijgers Hellema.
Hij herinnerde zich dat bij ieder schot rook zichtbaar werd. Na enige tijd werd het schieten minder en uiteindelijk stil. Hellema noteerde het geluid van de kanonnen, de rook en het moment waarop het stil werd. Hij schreef deze herinnering pas in 1845 op, bijna 58 jaar na de gebeurtenis.
Militairen rond 1715.
Een dorp als verdedigingspunt
De verdedigers richtten zich op bruggen, dijken en toegangswegen. Door bruggen op te nemen en de Hoge Dijk met eggen te blokkeren kon een dorp zonder stadsmuren toch moeilijker toegankelijk worden gemaakt. De twee kanonnen moesten de naderende troepen op afstand houden.
Foppe Epkes kwam uit Hallum naar Stiens
Niet alleen Hellema liet een herinnering aan september 1787 na. Foppe Epkes, een koopman uit Hallum die met een pak koopwaar rondtrok, schreef kort na de gebeurtenissen zijn eigen verhaal op. Toen alarmklokken luidden, liet hij zijn pak achter, ging naar Hallum en volgde de gewapende mannen naar Stiens. Daar zag hij op 19 september mensen van alle kanten toestromen met geweren en geïmproviseerde wapens. De volgende ochtend hoorde hij het kanonvuur en rende hij met de anderen richting Berlikum.
Wat is nog zichtbaar?
- De Sint-Vituskerk en het kerkhof in de oude dorpskern.
- Oude dijk- en wegstructuren rond Stiens, al zijn de exacte versperringen van 1787 verdwenen.
- De historische structuur rond Smelbrêge en de voormalige Stienservaart.
Musea en bezoekerspunten
- Sint-Vituskerk.
- Stinze Stiens.
- Tresoar in Leeuwarden voor bestuurlijke en militaire stukken uit 1787.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.