Foppe Epkes: van koopmanspak naar kanonvuur in 1787
Foppe Epkes woonde in Hallum en verdiende een deel van zijn inkomen door met een pak koopwaar op pad te gaan. In september 1787 raakte hij onverwacht midden in de gewapende onrust van de Patriottentijd. Hij schreef zijn belevenissen vrijwel direct daarna op. Het bewaarde briefje is onhandig gespeld, maar juist daardoor klinkt een gewone deelnemer ongefilterd door.
Herberg rond 1780.
In modern Nederlands van zijn verhaal
Foppe Epkes (in modern Nederlands):
Op 18 september was ik bij Pieter Sytses. Ik had mijn pak bij me om handel te drijven en zo iets voor mijn kost te verdienen. Volgens mijn aantekening zaten we daar met drie mannen en 39 vrouwen over de onrust in het land te praten. Een van de mannen wilde naar huis gaan. Zodra hij buiten kwam, hoorde hij de klokken luiden. Hij riep dat Nijkerk en Marrum al alarm sloegen.
We schrokken. Ik deed mijn pak op slot en liet het daar achter. Toen ik in Marrum kwam, stonden mensen al met geweren klaar, maar ze wachtten nog op bevel. Ze overlegden of ze de vijand tegemoet moesten gaan of beter konden afwachten. Toen kwam een boer zo hard hij kon te paard aanrijden. Hij riep dat ze eraan kwamen.
Mannen gingen op weg met wat ze konden vinden: geweren, vorken, grepen en lange stokken met een punt. Ik ging eerst naar huis. Toen ik Hallum bereikte, waren de mannen daar al naar Stiens vertrokken. Ik zocht zelf naar een wapen en vond tussen de rommel mijn oude snijzeis. Daarmee ging ik hen achterna.
Op 19 september kwamen mensen van alle kanten met hun geweren. Het gezicht greep Foppe sterk aan. Hij schreef: "wat ging het mal, wat ging het mal" en voegde eraan toe dat het niet te zeggen of te beschrijven was.
Foppe Epkes (in modern Nederlands):
Op de ochtend van 20 september, rond zeven uur, begon het kanon te schieten. We renden richting Berlikum. Vandaar werden we teruggestuurd naar Stiens. We bleven tot de 23ste. Toen ging ik naar huis. Voor verdere heldendaden bedankten we: ze moesten het verder zelf maar uitzoeken.
Wat deze korte herinnering bijzonder maakt
Foppe was geen officier en geen bestuurder. Hij was onderweg om handel te drijven toen het alarm begon. Zijn verhaal gaat daarom over heel praktische dingen: een pak koopwaar veilig achterlaten, zelf een wapen zoeken, wachten in een vreemd dorp, mensen met landbouwgereedschap zien toestromen en wegrennen zodra het kanon vuurt.
In beeld
Onderwijs rond 1750.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.