Grouw in de 18de eeuw

De 18de eeuw was voor Grouw een periode van scheepvaart, scheepsbouw, handel en gespecialiseerde ambachten. Wie alleen naar het omringende weideland kijkt, mist hoe sterk het dorp toen op de internationale en binnenlandse handel was gericht.

1749: dertig schippers en zeven scheepsbouwers

Het belastingregister van 1749 noemt 341 huishoudens en 1142 inwoners. Ongeveer dertig mannen waren schipper of schuitevaarder. Daarnaast waren er zeven scheepstimmerbazen, schuitmakers en bootjemakers, plus een blokmaker, mastmaker en zeilmaker. Twaalf welgestelde inwoners verdienden aan handel in graan, boter en kaas.

Klokkenmakers van Grouw

Omstreeks 1725 ontstond in Grouw een opvallende klokkenindustrie. Johannes Andriesse, geboren in 1719, werd een van de bekendste makers. Hij vervaardigde onder meer stoeltjes-, tafel- en staartklokken. Het huis waar hij woonde, Halbertsma's Plein 13, draagt nog zijn initialen en een voorstelling van een tafelklok in de geveltop.

Kofvaart langs Europese kusten

In de tweede helft van de 18de eeuw voeren tientallen Grouster schippers met kofschepen langs Europese kusten. Zij brachten bijvoorbeeld zout, wijn en andere goederen naar noordelijke havens en namen hout en graan mee terug. In Grouw zelf werden op meerdere hellingen kofschepen gebouwd. Investeerders konden kleine aandelen in zo'n schip kopen en verkopen.

Chirurgijn, scheerbaas en waagpachter

Abraham Abrahami begon in 1714 op 21-jarige leeftijd als chirurgijn in Grouw. Hij was daarnaast scheerbaas en pachtte de waag. Zulke combinaties van beroepen waren normaal in een dorp waar een medische praktijk alleen vaak onvoldoende inkomen opleverde.

1782: herberg De Halve Maen

Aan de Waachshaven stond in de late 18de eeuw herberg De Halve Maen. Herbergen waren belangrijke ontmoetingsplaatsen voor reizigers, schippers en plaatselijke handelaren. De ligging bij haven en waag maakte zo'n plek onderdeel van het economische leven.

1752: een hoorn waarschuwt de reizigers

De vaste veerdienst bleef belangrijk. In 1752 schonk grietman Hans Willem van Camstra de Grouster beurtschippers een grote hoorn. Een uur voor vertrek liep iemand al blazend door het dorp om reizigers te waarschuwen. De hoorn is bewaard gebleven. Meer over het Grouster veer en de scheepvaart.

Meer over het Grouster veer en de scheepvaart

Een lijnbaan van bijna driehonderd meter

Bij de scheepvaart hoorde een hele keten van ambachten. Langs de Molefeart lag al vóór 1800 een lijnbaan van ongeveer 285 meter lang. Daar werd onder meer uit ingevoerde hennep scheepstouw gedraaid. De touwslagerij, zeilmakers, mastmakers en scheepswerven maakten Grouw tot veel meer dan alleen een aanlegplaats.

1776: It Gild helpt bij ziekte en ongelukken

Op 5 mei 1776 werd It Gild opgericht. Leden betaalden gezamenlijk voor ondersteuning bij ziekte, ongelukken en invaliditeit; later waren er ook uitkeringen bij ouderdom en overlijden. In de koperen boetebus kwamen boetes van leden die het reglement overtraden. Het fonds bestaat nog altijd en geldt als het oudste nog bestaande ziekenfonds van Nederland.

De administratie maakt de sociale zorg persoonlijk. In 1789 kreeg Jan Jochems de Graaf na een gebroken been zestien weken ondersteuning. Zulke uitkeringen konden voorkomen dat een ongeval onmiddellijk tot armoede leidde.

1795: familiewapens van grafstenen gehakt

De Bataafse omwenteling liet ook in Grouw zichtbare sporen na. In de Sint Piterkerk werden adellijke familiewapens van grafzerken weggehakt, passend bij het nieuwe gelijkheidsideaal. De beschadigde stenen vertellen daardoor niet alleen over de begraven families, maar ook over de politieke omwenteling aan het einde van de eeuw.

Sint Piter en het economische jaar

Sint Piter was niet alleen een feestdag. Rond deze tijd van het jaar liepen oude huur- en arbeidsafspraken af en begon voor schippers en boeren een nieuw seizoen. Na de kalenderhervorming van 1701 schoven verschillende contractdata op, terwijl de kerkelijke Sint-Piterdag in februari bleef staan. Lees het hele verhaal van Sint Piter.

De klokkenmakers waren eveneens een opvallend Grouster specialisme. over de klokkenmakers van Grouw.

Via de waterwegen stond Grouw in verbinding met omliggende dorpen. Ook Irnsum, aan de Boarn en de route richting Leeuwarden, hoorde bij dit netwerk van vervoer, handel en dagelijks verkeer.

Wat is nog te zien?

Het huis van de klokkenmakersfamilie Andriesse aan Halbertsma's Plein 13 is nog herkenbaar aan de gevelversiering. De Sint Piterkerk, oude dorpsstraten en waterlopen geven nog een goed idee van de compacte kern waar handel, recht, kerk en scheepvaart dicht bij elkaar lagen.