Irnsum in de 17de eeuw
Irnsum bleef in de 17de eeuw een dorp aan een belangrijke verkeersroute. Water was voor zwaar vervoer het belangrijkst, maar ook de weg via Oude Schouw vormde een oude noord-zuidverbinding.
Naburige dorpen waren via weg en water nauw met elkaar verbonden. Vanuit Irnsum waren Grouw en Akkrum goed bereikbaar; voor de geschiedenis van de sluis en vaarroute is er een aparte pagina over Irnsumerzijl.
Scheepvaart rond 1650.
Irnsumerzijl op de vaarroute
Ten noordoosten van Irnsum lag Irnsumerzijl, een belangrijk doorgangspunt voor het vervoer over water. De sluis en de waterwegen verbonden het dorp met Grouw, Leeuwarden, Joure en het Sneekermeer. Ook veerschipper Sybe Louws Rouckema voer in deze omgeving.
Over de sluis, het visrecht, de processen van 1630-1631 en de schippers die hier passeerden gaat de pagina Irnsumerzijl: sluis, visnetten, handel en schippers.
Irnsumerzijl: sluis, visnetten, handel en schippers
1672: een verdedigingsschans
In het Rampjaar 1672 dreigden de troepen van de bisschop van Münster Friesland binnen te vallen. Bij het huis De Winkel, niet ver van Oude Schouw, werd een schans aangelegd. Het doel was de weg naar Leeuwarden te blokkeren. De oude doorgaande route maakte Irnsum daardoor ineens van militair belang.
Op 1 juli 1672 kwam officier Poppo van Burmania zelf bij De Schouw bij Irnsum aan. Soldaten en burgers waren daar bijeen om de doorgang te verdedigen. Zijn korte aantekening maakt concreet dat de oorlog niet alleen op afstand speelde: bij de route langs Irnsum stonden gewapende mannen en dorpsbewoners samen bij een militair steunpunt.
Militairen rond 1600.
1684: een doopsgezinde kerk
In 1684 kreeg de doopsgezinde gemeenschap een eigen kerkgebouw aan de huidige Rijksweg. Het lag verscholen achter andere bebouwing en was via een smalle toegang bereikbaar. Rond 1700 telde de gemeente ongeveer zeventig leden. De kern van dit gebouw bestaat nog steeds.
Herbergen en reizigers
Wie over land van Leeuwarden naar het zuiden reisde, kwam via Irnsum en Oude Schouw. Daar hoorde een pont en herberg bij. Zulke plekken waren belangrijk voor eten, drinken, paarden, wachten op de overtocht en nieuws uit andere plaatsen. Zie ook handel, markt en herberg.
Herberg rond 1650.
Dagelijks leven
Het dagelijkse leven speelde zich af op boerenerf, in huis, langs de vaart en op de weg. Boeren hielden vee op de graslanden; vrouwen werkten mee met melken, boter maken, voedsel bereiden, kleding herstellen en andere werkzaamheden. Kinderen hielpen al jong mee en speelden wanneer het werk dat toeliet.
Bij wonen op het platteland, schippers en scheepsvolk en handel en herberg staat meer context over het dagelijkse leven. De vaar- en landroutes verbonden Irnsum met Leeuwarden, Grouw en Akkrum.
Wat is nog te zien?
De doopsgezinde kerk uit 1684 bestaat nog, al is zij in de 19de eeuw sterk verbouwd. De Boarn, de dijkroutes en de ligging van Oude Schouw maken de 17de-eeuwse verkeersstructuur nog herkenbaar.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Irnsum
Jirnsum aan de Boarn.
Irnsum door de eeuwen heen
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Kuiperij rond 1650.
Scheepvaart rond 1600.
Zuivelbereiding rond 1650.
Waterput rond 1600.
Handwerk rond 1600.
Kinderspel rond 1650.
Markt rond 1650.
Zuivelbereiding rond 1650.
Versterking rond 1672.
Woning rond 1684.
Bronnen
Poppo van Burmania - eigen kroniek over 1672
Historie Jirnsum - beschrijving van 1672 en Irnsumerzijl
Verantwoording
Poppo van Burmania schreef als bevelvoerend officier. De passage over 1 juli 1672 is zijn eigen verslag van zijn aanwezigheid bij De Schouw, niet een neutrale beschrijving van het hele dorp.