Irnsum in de 18de eeuw

In 1787 werd Irnsum beschreven als een bedrijvige buurt aan de rijweg naar Oude Schouw. Ten oosten van de bebouwing lag het algemene vaarwater voor grote schepen die vanuit Leeuwarden richting Lemmer, Stavoren en andere provincies voeren.

Naburige dorpen waren via weg en water nauw met elkaar verbonden. Vanuit Irnsum waren Grouw en Akkrum goed bereikbaar; voor de geschiedenis van de sluis en vaarroute is er een aparte pagina over Irnsumerzijl.

1748: collectboeken verscheurd bij Irnsum

Johan Vegelin van Claerbergen stuurde tijdens de belastingonrust van 1748 zijn wagen vooruit. Bij Irnsum moest die wachten terwijl een menigte de collectboeken voor de belastinginvordering verscheurde. Toen Vegelin later zelf langs Irnsum reed, zag hij achter Irnsumerzijl een grote groep boeren naar Friens trekken, met vaandels en slaande trommels.

Grote schepen langs het dorp

Die beschrijving uit 1787 laat concreet zien dat Irnsum aan een hoofdvaarroute lag. Grote schepen passeerden het dorp. Bij Irnsumerzijl moesten zij de sluis passeren tussen de Boarn en de wateren richting Grouw en Leeuwarden. De sluis hield ongewenst hoog water tegen en maakte tegelijk afwatering en scheepvaart mogelijk.

Zie ook Irnsumerzijl: sluis, tol en schippers.

Een weg naar Grou

Landwegen bleven lang slecht. Pas in 1759 kwam er een modderige wegverbinding tussen Grou en Irnsum. Voor veel vervoer bleef de boot dus praktischer. Te paard of met wagen kon men via Irnsum en Oude Schouw verder richting Akkrum en Heerenveen.

Boeren, boter en kaas

De omgeving bestond vooral uit grasland. Melkveehouderij leverde boter en kaas voor de markt. Boerenbedrijven, schippers en handelaren waren daardoor nauw met elkaar verbonden. De grote vaarroute maakte afvoer naar Leeuwarden en verder mogelijk.

De doopsgezinde gemeenschap

De doopsgezinde kerk uit 1684 bleef in gebruik. Rond 1700 telde de gemeente ongeveer zeventig leden. In de loop van de eeuw waren doopsgezinden in Friesland vaak actief als boeren, schippers en ondernemers.

Buurtjes rond het dorp

De beschrijving van 1787 noemt behalve de Kerkbuurt ook Vierhuizen, Abbenwier, Abbenwiersterzijl en Fouteburen. Irnsum bestond dus niet uit één compacte kern, maar uit verschillende kleine buurten langs weg, dijk en water.

Wat is nog te zien?

De Boarn en oude dijkstructuren zijn nog herkenbaar. De doopsgezinde kerk heeft nog een 17de-eeuwse kern. Van de oude terp bleef vooral het kerkhof over. De oude buurtnamen leven deels voort in wegen en plaatsaanduidingen.