Suawoude in de 18de eeuw

Voor het vervoer naar de overkant van de vaart gebruikte Suawoude een overzetplaats aan het Zuidereind. Het nog bestaande veerhuis draagt het jaartal 1727. De meeste inwoners leefden van landbouw, veeteelt of werk bij boeren. In de verklaringen komen ook een schipper, huisvrouwen en een dienstmeid voor.

De boerderijen hadden woonruimten, voorraadplaatsen en stallen. Kleding, lakens en mutsen werden gewassen en buiten op het gras te bleken gelegd. Een eenvoudige deur kon met een wervel worden vastgezet. Die details komen terug in de diefstalaangiften uit 1766-1768.

1741: menselijke resten uit het Lange Meer

Het vlees was helemaal vergaan, maar de hersenen lagen nog in het hoofd.

Marten Wopkes, boer op de Oude Miede onder Suawoude, in zijn 53ste levensjaar, verscheen vrijwillig en werd ondervraagd. Hij getuigde dat zijn zonen op de 11de van deze maand bij het baggeren in het Lange Meer, bij de molendijk op de miede, een menselijk doodshoofd met enkele halsbeenderen naar huis hadden gebracht. ... Bij verder zoeken op dezelfde plaats kwamen vanmorgen nog meer beenderen tevoorschijn. Het vlees was helemaal vergaan, maar de hersenen lagen nog in het hoofd. ... Boven- en onderkaak ... Het leek om een volwassen persoon te gaan. ...

Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en ondertekende die met zijn naam. Bergum, 13 december 1741: Marten Wopkes.

1766-1768: wat bewoners kwijt raakten

Aaltje Sijmens Algra miste op 31 december 1766 mutsen en dassen uit de hof. In oktober 1767 vond boer Hendrik Alles de verdwenen linnenkorf terug in een sloot. De 19-jarige dienstmeid Aat Ludsers was bij de aangifte over 32 bossen vlas en haar kleding betrokken. De oorspronkelijke verklaringen staan op de afzonderlijke verhaalpagina's.

Overzicht van alle verhalen uit Suawoude in de 18de eeuw

Dagelijks leven

De verklaringen noemen gewone voorwerpen en handelingen die in andere stukken vaak niet worden vastgelegd: deuren op een haak of wervel, kleding aan een mantelstok, bleekgoed, geld in kisten, vee in de wei, eten, drinken, varen en lopen over landwegen.

1788-1795: de dominee vertrekt en komt terug

Franciscus Hellendoorn Cramer kwam in 1787 als predikant naar Suawoude. Hij koos in de politieke strijd de kant van de patriotten en weigerde voor stadhouder Willem V te bidden. Een jaar later verloor hij zijn plaats. Hij vertrok naar Saint-Omer in Frankrijk.

Toen in 1795 de Bataafse omwenteling plaatsvond, keerde Cramer terug en kreeg hij zijn oude betrekking in Suawoude weer. Maar de politieke en kerkelijke meningsverschillen waren daarmee niet voorbij. Later dat jaar verklaarden bewoners wat er tijdens zijn huisbezoeken was gezegd.

1795: schoten bij de vrijheidsboom

Op 21 oktober 1795 hoorde boer Fokke Rinkes Douma tijdens het melken vier schoten. Petrus Gedes vertelde dat hij langs het water drie mannen met geweren had ontmoet. Antje Jochums, die bij de overzet woonde, verklaarde dat drie jonge mannen bij haar een borrel kochten. Ze hadden moeite gehad om het water over te steken. De getuigen wisten niet wie de vrijheidsmuts van de boom had geschoten. De aangehouden mannen werden wegens onvoldoende bewijs vrijgelaten.

Ook Bankjen Cornelis, de vrouw van boer Wybe Rinderts, hoorde de schoten bij het invallen van de duisternis. Haar man lag ziek en schrok van het lawaai. Buiten stonden de paarden die haar zoon van het land had teruggebracht. Ze was bang dat de dieren zouden schrikken. Bij het erfhek zag ze drie mannen en vroeg of zij schoten. Volgens haar verklaring antwoordden ze:

De mannen gaven dus aan dat zij niet hadden geschoten. Wie de muts van de vrijheidsboom had geraakt, bleef onduidelijk.

Suawoude 1795: verklaringen over de beschoten vrijheidsmuts.

1795: ruzie tijdens een huisbezoek

In augustus 1795 kregen dominee Franciscus Hellendoorn Cramer en ouderling Petrus Gedes ruzie over geloof en politiek. Schipper Klaas Hendriks en zijn vrouw Hiltje Jans verklaarden wat zij bij een huisbezoek hadden gehoord. Volgens Hiltje ging de dominee boos weg en kwam korte tijd later terug. Ook boer Klaas Sijtes en zijn vrouw Anke Baukes vertelden over een eerder gesprek bij hen thuis.

Suawoude 1795: de verklaringen over predikant Cramer en ouderling Gedes.

Verhalen uit Suawoude

De overige aangiften en verklaringen uit deze eeuw staan bijeen op Verhalen uit Suawoude in de 18de eeuw.

De dorpsgeschiedenis gaat verder op Suawoude in de 19de eeuw, met de herberg van Daniel Bouwes van der Meulen en de schoolmeester Reint Taekes Beerda.