Suawoude 1795: De vrijheidsmuts op de vrijheidsboom

Alle verhalen en verklaringen uit Suawoude

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de vrijheidsmuts op de vrijheidsboom.

Verklaringen en stukken: 1795: De vrijheidsmuts op de vrijheidsboom

Nieuwe informatie, opgenomen voor Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, als commissaris, op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij.

Fokke Rinkes Douma, boer te Suawoude, in zijn 41e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op woensdag de 21e 's avonds tussen vijf en zes uur in het land zat te melken. Hij hoorde twee schoten, waarop snel nog twee volgden. Hij zag ook het vuur van de schoten. Daaruit kon hij opmaken dat het niet ver van de vrijheidsboom moest zijn. Hij had die dag echter niemand met een geweer gezien en wist daarom ook niet wie de hoed van de vrijheidsboom had afgeschoten of op een andere manier weggenomen.

Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Fokke R. Douma.

Petrus Gedes, arbeider te Suawoude, in zijn 64e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagmiddag tussen twee en drie uur een zak waarin hij aardappelen had gehaald wilde terugbrengen naar de schipper van wie hij ze had gekocht. Die lag met zijn schip in de Wijde Ee. Onderweg ontmoette hij drie personen met geweren en een pols, een lange stok. Zij lieten hem eerst voorbijgaan, maar keerden zich direct daarna om en vroegen of daar ergens het pad naar Oude Miede was. Hij wees hun het pad. Zonder verder woorden te wisselen ging ieder vervolgens zijns weegs.

Hij verklaarde geen van hen te kennen: hij had geen van allen eerder, althans niet als een bekend gezicht, gezien. In de schemering had hij wel schoten gehoord, die uit de richting van de kerk leken te komen. Hij had daarvan niets gezien en ook later niemand met een geweer waargenomen.

Hij had horen zeggen dat de vrijheidsmuts van de boom zou zijn geschoten. Toen hij er gisterenavond zelf langs kwam, had hij de muts niet gezien. Verder wist hij niets van dat voorval.

Na voorlezing beëindigde hij zijn verklaring en ondertekende haar eigenhandig. Bergum, 23 oktober 1795. Handtekening: Petrus Gedes.

Antje Jochums, de vrouw van Jacob Wouters, wonend aan het overzet te Suawoude, naar haar beste weten in haar 67e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat afgelopen woensdag overdag drie jonge mannen bij haar huis kwamen. Een had zijn haar gebonden; de andere twee waren, voor zover zij zich herinnerde, als boeren gekleed. Zij hadden naar haar herinnering twee geweren en een pols of stok bij zich.

Zij kochten bij haar een borrel. Zij zeiden via Garijp te zijn gekomen en door onbekendheid eerst te ver te zijn gelopen. Daarom had een van hen eerst door een vaart moeten gaan om een bootje aan de overkant te pakken te krijgen. Daarmee waren zij overgekomen. Vervolgens vroegen zij of zij ganzen wist. Zij antwoordde dat zij er geen wist, maar dat er doorgaans wel ganzen op Oude Miede waren. De jagers vertrokken; zij wist niet waar zij gebleven waren.

Zij verklaarde geen van hen te kennen en geen schoten te hebben gehoord. 's Avonds had zij wel horen zeggen dat de vrijheidsmuts, die op de boom had gezeten, op de grond erbij lag. Sindsdien was zij niet langs de vrijheidsboom geweest en had zij er dus zelf niets van gezien.

Verder wist zij van het een en ander niets. Na voorlezing beëindigde zij haar verklaring en zette zij haar handmerk. Bergum, 23 oktober 1795. Bij het merk staat dat het door Antje Jochums zelf is gezet.

Dieuke Annes, de vrouw van Jurgen Andries, wonend te Suawoude, naar haar beste weten in haar 37e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdagavond in de schemering van het melken naar huis liep. Zij hoorde tweemaal schieten en schrok daarvan. Onmiddellijk daarna ontmoette zij twee jagers met geweren en een klein jongetje met een pols. Zij groetten haar in het voorbijgaan, en zij groette hen terug. De ontmoeting vond plaats ten oosten van de vrijheidsboom, terwijl zij naar het westen, naar huis liep.

Zodra zij binnen was, hoorde zij weer schieten, dichtbij haar huis. Zij bleef stil binnen en wist daardoor niet wat dat schieten betekende of waardoor het veroorzaakt was. Zij kende geen van die personen en wist niet waar zij woonden.

Gisterenmorgen had zij wel gezien dat de vrijheidshoed of -muts van de boom ontbrak en dat een klein stukje ervan bij de boom op de grond lag. Zij wist niet hoe de muts van de boom was geraakt en evenmin waar de rest van de muts was gebleven. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij na voorlezing haar verklaring en ondertekende haar te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Dieuke Annes.

Andries Engelts, meester-timmerman, wonend onder Hardegarijp, in zijn 46e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag aan het werk was bij het huis van Jurgen Andries. 's Middags tijdens het theedrinken zag hij drie personen langskomen. Twee hadden geweren, de derde een pols; een van hen had zijn haar gebonden. Door de dicht beplante wallen rond het huis kon hij hen niet herkennen. Zij gingen naar het noorden. Hij had hen daarna niet meer gezien.

Toen het begon te schemeren, ging hij even naar het huis van schoolmeester Jacob van Houten, waar hij ook nog iets te doen had. Terwijl hij daar zat, hoorde hij tweemaal schieten. Omdat de schoolmeester niet thuis was, ging hij direct terug naar het huis van Jurgen Andries. Terwijl hij zijn gereedschap, dat nog buiten lag, opborg, hoorde hij weer tweemaal schieten, dichtbij dat huis. Uit nieuwsgierigheid liep hij om het huis heen om te zien wat er gebeurde. Hij zag niemand, maar wel dat de vrijheidsmuts bij de boom op de grond lag. Overdag, toen hij op het huis van Jurgen het dak aan het dekken was, had de muts nog op de boom gezeten.

Verder wist hij niets van het geval. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Andries Engelts.

Jan Dirks, boer te Suawoude, in zijn 57e of 58e levensjaar, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag drie personen in het veld had gezien. Omdat hij minstens ongeveer driehonderd passen van hen af was, kon hij hen niet onderscheiden. Hij vermoedde wel dat het jagers waren, maar door de grote afstand kon hij zelfs niet zien of zij geweren of ander gereedschap bij zich hadden. Hij had hen daarna niet meer gezien.

's Avonds tegen de schemering stond hij bij de toonbank in het huis van Jurgen Andries om goederen te kopen. Hij hoorde tweemaal schieten, waarop snel nog twee schoten volgden. Het schieten was dichtbij, maar hij was daardoor niet onmiddellijk naar buiten gegaan. Nadat hij de gekochte goederen had ontvangen, ging hij ermee naar huis. Toen zag hij dat de muts van de vrijheidsboom bij de boom op de grond lag. Hij had de muts niet in handen gehad en wist niet hoe zij van de boom was geraakt. Hij wist verder niets. Na voorlezing beëindigde en ondertekende hij zijn verklaring te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekening: Jan Dirks.

Bankjen Cornelis, de vrouw van Wybe Rinderts, boer te Suawoude, ruim vijftig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaarde dat zij afgelopen woensdag in de schemering binnen was en schoten hoorde. Haar man was ziek en nog erg zwak en schrok er werkelijk van. Zij ging daarop achter het huis naar buiten. Bij haar erfhek zag zij drie personen. Voor zover zij kon zien, had een van hen een pols. Door het donker en doordat zij niet dicht bij hen was, kon zij niet zien of de twee anderen geweren hadden.

Haar paarden waren met haar zoon van het land teruggekomen en stonden nog achter het huis. Uit vrees dat zij misschien zouden schrikken, vroeg zij de mannen of zij ook schoten. Zij antwoordden:

neen wij Schieten niet

In modern Nederlands: Nee, wij schieten niet.

Zij ging onmiddellijk weer naar binnen en hoorde vervolgens opnieuw schoten. Zijzelf en niemand van haar gezin gingen naar buiten; iedereen bleef binnen.

Verder wist zij niets, behalve dat zij gisterenmorgen had gezien dat de muts van de vrijheidsboom ontbrak. Zij wist niet hoe die eraf was geraakt of waar zij was gebleven. Na voorlezing beëindigde zij haar verklaring en ondertekende haar te Bergum op 23 oktober 1795.

De verklaringen zijn afgelegd voor de commissaris en de secretaris te Bergum op 23 oktober 1795. Handtekeningen: J. Lodema en H.B. Sminia.

Marginale beschikking: als de verdachte personen in handen van het gerecht komen, moet hun verhoor worden afgenomen en naar het Hof worden gezonden. De... moeten in goede bewaring blijven tot nadere opdracht van het Hof.

Verklaring van de gedetineerde Rinse Harmens, timmermansknecht, ongehuwd, wonend te Bergum, in zijn 25e levensjaar. Hij werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen.

Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, 's morgens met Sible Lammerts en diens jongste broer Willem Lammerts was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Vandaar gingen zij westwaarts naar Oude Miede om ganzen te schieten. Tegen de avond kwamen zij terug en liepen door Suawoude langs de vrijheidsboom. Hij had toen gezien dat de hoed erop zat. Zij bleven daar niet staan, maar gingen stilletjes hun weg.

Toen zij een stuk verder waren, hoorden zij schoten. Hij zei tegen Sible:

misschien zijn wij nog al te vroeg uit ’t veld gegaan, want mogelijk word daar nog op Gansen geschoten

In modern Nederlands: Misschien zijn wij nog wat te vroeg uit het veld gegaan, want mogelijk wordt daar nog op ganzen geschoten.

Hij verklaarde volkomen onschuldig te zijn aan het verwijderen van de vrijheidshoed en niet te weten wie zich daaraan schuldig had gemaakt. Hij verklaarde dat dit de waarheid was en ondertekende na voorlezing. Bergum, 26 oktober 1795. Handtekening: Rinse Harmens.

Sible Lammerts, werkzaam als knecht bij secretaris Jetse van Sminia te Bergum, in zijn 20e levensjaar, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen.

Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdagmorgen, de 21e van deze maand, met zijn broer Willem Lammerts en Rinse Harmens was gaan schieten. Eerst gingen zij naar Garijp. Nadat zij daar wat hadden gejaagd, voeren zij met een bootje over naar Suawoude. Onderweg vroegen zij iemand die hun tegemoetkwam of er daar ganzen waren. Die wees hun het pad naar Oude Miede, en zij gingen daarheen.

Tegen de schemering kwamen zij terug en liepen door Suawoude langs de vrijheidsboom, op weg naar Bergum. Hij verklaarde geen enkele aandacht aan de boom te hebben besteed, laat staan te hebben gezien of de muts of hoed er toen nog op zat. Voor zover hij wist, was er niet eens over gesproken.

Hij zei die dag verscheidene jagers in het veld te hebben gezien en dikwijls schoten te hebben gehoord. Zij vervolgden stilletjes hun reis en hadden niemand leed gedaan en niets kwaads aangericht. Toen zij al een stuk voorbij de boom waren, hoorden zij nog schoten. Zij bespraken onder elkaar dat er misschien nog op ganzen werd geschoten en dat zij dan waarschijnlijk wat te vroeg waren vertrokken.

Verder wist hij niets van dat geval. Hij zei geheel onschuldig te zijn aan die daad en bleef bij zijn verklaring. Na voorlezing ondertekende hij haar te Bergum op 26 oktober 1795. Handtekening: Sible Lammerts; er staat een inktplek bij de voornaam.

Willem Lammerts, wonend bij zijn vader Lammert Tomas, arbeider te Bergum, dertien jaar oud, werd als gedetineerde ondervraagd en geconfronteerd met de opgenomen en toegezonden verklaringen. Hij verklaarde dat hij afgelopen woensdag, de 21e van deze maand, als drager van de pols met zijn broer Sible Lammerts en Rinse Harmens was gaan jagen. Zij gingen eerst naar Garijp en voeren daarna met een bootje over naar Suawoude. Daar jaagden zij op ganzen op Oude Miede. Ongeveer tussen vier en vijf uur kwamen zij weer door Suawoude en liepen langs de vrijheidsboom. Hij zag toen dat de muts nog op de boom zat. Zij vervolgden stilletjes hun weg. Niemand van hen, noch Sible, noch Rinse, had in Suawoude een schot gelost, laat staan de vrijheidsmuts van de boom afgeschoten.

Toen zij daarna al een heel eind van Suawoude waren, had hij nog wel schoten gehoord. Hij wist echter niet wie had geschoten. Die dag had hij verscheidene jagers in het veld gezien en vaak schoten gehoord.

Hij wist verder niets van het geval en bleef bij de onschuld van zichzelf en zijn metgezellen. Na voorlezing ondertekende hij de verklaring te Bergum op 26 oktober 1795. Handtekening: Willem Lammerts.

Marginale beschikking: de gedetineerden moeten wegens onvoldoende bewijs uit hun detentie worden ontslagen.

De verklaringen zijn afgelegd voor de commissaris en de secretaris te Bergum op 26 oktober 1795. Handtekeningen: J. Lodema en Sminia.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.