Suawoude (Suwâld) - geschiedenis van het dorp

Suawoude (Suwâld) door de eeuwen heen

Suawoude ligt op een smalle hogere zandrug tussen lage, natte landerijen. De bebouwing lag verspreid langs de weg, met een kleine kern bij de kerk. Aan de zuidkant van het dorp lag de overzetplaats bij het water. Het veerhuis aan het Suderein draagt het jaartal 1727.

Suawoude in de 18de eeuw

Boeren hielden vee en gebruikten hooi- en grasland. Langs de vaarwegen konden mensen en goederen worden overgezet. In de 18de eeuw verklaren inwoners over hun huizen, spullen en werk. In de 19de eeuw komen daarnaast de herberg, de dorpsschool en de kerkelijke twisten duidelijker naar voren.

Suawoude in de 19de eeuw

Veer rond 1725.

1491: rechtspraak rond Suawoude

In 1491 sloten Suawoude, Tietjerk en Rijperkerk zich gezamenlijk aan bij een verbond met Groningen. Hun Galgewier lag op grond van Algera State onder Tietjerk, vlak bij de grens met Suawoude. Dit was de terechtstellingsplaats van het rechtsgebied; de plaats van een afzonderlijke terechtstelling is niet bekend.

1543: pastoor Joutta geeft zijn inkomsten niet op

In 1543 moesten de inkomsten uit kerkelijke grond en pacht worden geregistreerd. Heer Joutta, de pastoor van Suawoude, weigerde zijn inkomsten uit de pastorie schriftelijk op te geven, hoewel hij van de opdracht wist. De ontbrekende inkomsten zijn ook later niet teruggevonden. Het is niet bekend of hij hiervoor werd bestraft.

1680: boeren worden huurders van hun vroegere boerderij

Op 12 juli 1680 wisselde in Suawoude een boerderij met schuur, bomen en grond van eigenaar. De boerderij was eerder van Sjoerd Meinerts en zijn vrouw geweest. In 1680 woonden en werkten zij er als huurders. Het echtpaar had zijn vroegere bezit dus niet verlaten, maar gebruikte het land niet meer als eigenaar.

Jan Baniers Offringa en Grietje Bartels uit Bergum in de 17de eeuw verkochten het geheel aan Hector van Glinstra en Janneke van Vierssen voor 1.050 gulden. De akte beschrijft ook hooiland, lasten voor de kerk en een toekomstige huurregeling van 25 gulden per jaar. Waarom Sjoerd en zijn vrouw eerder hun eigendom kwijtraakten, staat er niet bij.

1741-1795: leven rond boerderij en bleek

In 1741 brachten zonen van boer Marten Wopkes bij het baggeren in het Lange Meer menselijke beenderen boven water. In 1766 ontdekte Aaltje Sijmens Algra dat mutsen en dassen van de bleek bij haar huis waren verdwenen. Een jaar later verdween bij Hendrik Alles een korf met linnengoed; die werd nog dezelfde dag in een sloot teruggevonden.

Ook de 19-jarige dienstmeid Aat Ludsers verloor in 1767 kleding uit haar niet afgesloten kist. In 1795 volgden verhoren over schoten bij de vrijheidsboom en een ruzie tussen dominee Cramer en ouderling Petrus Gedes. Hun verklaringen zijn afzonderlijk bewaard.

Wasdag rond 1715.

In 1788 moest dominee Franciscus Hellendoorn Cramer uit Suawoude vertrekken. Hij had geweigerd voor stadhouder Willem V te bidden. Hij week uit naar Frankrijk. Na de omwenteling van 1795 keerde hij terug en werd hij opnieuw predikant in Suawoude. Nog datzelfde jaar ontstond er ruzie over politiek en geloof tijdens bezoeken aan dorpsgezinnen. De verklaringen uit Suawoude in 1795 vertellen wat de bewoners daarover zeiden.

1836: vijftig mensen bij de bakker-herbergier

In de 19de eeuw was Daniel Bouwes van der Meulen bakker en herbergier aan het Zuidereind. Op zondag 13 november 1836 kwamen ongeveer vijftig mensen bij zijn huis samen voor een godsdienstoefening. De veldwachter maakte daarvan een proces-verbaal op. Bij de bijeenkomst werden een kind en een oudere gedoopt.

Schoolmeester Reint Taekes Beerda was betrokken bij de nieuwe afgescheiden geloofsgemeente. Nadat hij zijn baan verloor, gaf hij kinderen bij hem thuis les. In 1842 vroegen de openbare schoolmeesters om een einde aan dat onderwijs. Beerda probeerde ondertussen zijn gezin te onderhouden met onder meer een mosterdmolen.

Suawoude in de 19de eeuw: herberg, schoolstrijd en bewoners.

Foto's van Suawoude toen (1920-1939)

Wat is nog zichtbaar?

Het oude veerhuis aan Suderein 30, gedateerd 1727.
Het Bakkershûs uit 1814 bij het Zuidereind.
De oude dorpskerk met delen van de middeleeuwse muren, de klok uit 1617 en een nieuwe toren uit 1889.
De gereformeerde kerk uit 1864, gebouwd voor de afgescheiden geloofsgemeente.