Suawoude 1795: Verklaringen over kerkelijke en politieke uitspraken

Alle verhalen en verklaringen uit Suawoude

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over verklaringen over kerkelijke en politieke uitspraken.

Verklaringen en stukken: 1795: Verklaringen over kerkelijke en politieke uitspraken

Nieuwe informatie opgenomen door mij, Gerrit Reitsma, voorzitter - verbeterd uit 'medelid' - van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel, in deze zaak commissaris, op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve, om naar behoren te dienen.

Franciscus Hellendoorn Cramer, predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk, wonend in Suawoude,37 jaar oud, verschenen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat Petrus Gedes, ouderling in de gemeente te Suawoude, zich op de 10 e van deze maand in het huis van Klaas Sijtes op Oudemiede onder Suawoude tegen de revolutie had uitgelaten. Hij zei onder meer dat hij alle vroegere regenten goede mensen vond, of ten minste even goed als de huidige. Op de 13 e daarna zei dezelfde Petrus Gedes in het huis van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude, waar de getuige samen met die ouderling een huisbezoek bracht, dat hij de getuige niet als wettige predikant erkende. Hij erkende wel Petrus van Gorkum, die door de gemeente was aangesteld. Hij zag de getuige alleen als iemand die daar door de huidige regering heen was gestuurd. Hij nam het de getuige zeer kwalijk dat deze Willem V een tiran noemde. Petrus Gedes zei dat die prins een goed man was.

De getuige verklaarde dat het bovenstaande de hoofdzaak van Petrus Gedes' uitspraken bevatte. Hij kon hierover geen nauwkeuriger verklaring geven. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,17 augustus 1795. Franciscus Hellendoorn Cramer. Het attest begint met 'Aldus'.

Aldus verklaard voor commissaris en secretaris. Bergum, 17 augustus 1795. Reitsma;H:B:Sminia.

Informatie opgenomen door mij, Johannes Lodema, lid van het gemeentebestuur van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal van dit deel, ambtshalve, om naar behoren te dienen.

Freije Ainkes, boer te Giekerk,39 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op 15 juni jongstleden met zijn broer Cornelis Ainkes in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg ontmoetten zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk, en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude, die in een chais voor hen uitreden. Cornelis vroeg Jacob Dirks van Houten hoe dominee Cramer hem in zijn eerste preek had voldaan. Hij antwoordde:

Fragment uit de verklaring: niet best

In modern Nederlands: Niet best.

Cornelis vroeg waarom niet. Jacob gaf hem een reden, maar de getuige kon die door het rijden en het schokken van het rijtuig niet verstaan. Hij wist verder niets over dat voorval, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Freije Ainkes.

Cornelis Ainkes, ongehuwd te Giekerk, in zijn 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat hij op maandag 15 juni 1795 met zijn broer Freije in een chais naar de Oostermeerder markt reed. Onderweg troffen zij Freerk Sijbes, boer te Rijperkerk, en Jacob Dirks van Houten, schoolmeester te Suawoude, die in een chais voor hen uitreden. Jacob vroeg hem en zijn broer hoe dominee Cramer hun gisteren in zijn eerste preek had voldaan. De getuige antwoordde:

Fragment uit de verklaring: heel goed

In modern Nederlands: Heel goed.

Op zijn vraag hoe Cramer aan Jacob had voldaan antwoordde Jacob:

Fragment uit de verklaring: niet best

In modern Nederlands: Niet best.

Fragment uit de verklaring: om wat reden

In modern Nederlands: Om welke reden?

Vroeg de getuige. Hij kreeg als antwoord:

ik weet niet

Ik weet niet

Maar na even na te denken zei Jacob Dirks van Houten dat de pastor de waarheid uit de Bijbel niet had verkondigd, maar alleen het tijdelijke en niet de Bijbel. Volgens de getuige waren hierover geen verdere woorden tussen hen gewisseld.

Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Cornelis Ainkes.

Klaas Sijtes, boer op Oude Miede onder Suawoude,32 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat op 10 augustus in de voormiddag dominee Cramer, de wederom aangestelde predikant van de gemeente Suawoude en Tietjerk, wonend te Suawoude, en Petrus Gedes, die daar eveneens woonde en ouderling van die gemeente was, bij hem thuis kwamen voor een huisbezoek.

Dominee Cramer zei onder meer dat hij binnenkort zou preken over de woorden:

Alle Ziele zij den magt over hun gesteld onderworpen

Alle ziel zij de macht over hen gesteld onderworpen

Enzovoort. Petrus zei dat hij dan eens goed zou luisteren en waarschuwde de dominee hierbij voorzichtig te zijn. Cramer antwoordde dat hij gerust mocht luisteren. Terwijl predikant en ouderling verder over die woorden spraken probeerde de ouderling te betogen dat men dan ook aan de oude regering onderdanig en gehoorzaam had moeten zijn. Cramer antwoordde dat men tirannen niet hoefde te gehoorzamen: anders hadden hun voorouders zich vroeger ook onder het Spaanse juk moeten neerleggen.

Cramer zei ook dat iemand die geen goed patriot was evenmin een goed christen was. Petrus Gedes antwoordde dat hij toch graag een goed christen wilde zijn. De getuige kon verder geen behoorlijk verslag geven van alles wat er nog meer was gezegd, omdat hij zich dat niet meer kon herinneren

Hij sloot hiermee zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Klaas Sijtes.

Anke Baukes, vrouw van Klaas Sijtes, boer op Oude Miede onder Suawoude, in haar 28 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat maandag 10 van deze maand in de voormiddag dominee Cramer en Petrus Gedes, predikant en ouderling van Suawoude en Tietjerk, bij haar thuis een huisbezoek kwamen brengen. Zij hoorde wel dat de predikant en ouderling het soms oneens waren, maar kon niet op hun woorden letten. Zij had een kind op schoot en nog twee kinderen speelden om haar heen.

Zij verstond alleen dat Cramer zei dat hij binnenkort zou preken over Romeinen 13,vers 1:

Alle Ziele zij den magten over haar gesteld onderworpen

Alle ziel zij de machten over haar gesteld onderworpen

Enzovoort. Petrus raadde Cramer aan voorzichtig te zijn, want hij zou goed luisteren. Cramer zei dat hij dat gerust mocht doen. Zij had verder niets van hun gesprek onthouden.

Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Anke Baukes.

Klaas Hendriks, schipper te Suawoude,33 jaar oud, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat donderdag 13 van deze maand dominee Cramer en Petrus Gedes, predikant en ouderling van de gemeente Suawoude en Tietjerk, bij hem thuis kwamen voor een huisbezoek. Zij raakten al spoedig in een woordenwisseling.

Het geschil begon toen Cramer de getuige en zijn vrouw aanspoorde belijdenis van het geloof te doen en Petrus Gedes zich daar ook in mengde. Cramer nam dit hem zeer kwalijk en zei:

zo Gij 't woord zult voeren, en dat Gij Dominee Zult wezen en ik zal er bij Zitten

Als u het woord wilt voeren en dominee wilt zijn, zal ik erbij zitten.

Daarna maakten zij opnieuw ruzie.

Petrus Gedes zei onder meer tegen Cramer dat dominee P:van Gorkum, volgens Cramers eigen zeggen, wettiger voor het beroep was dan hij. P:van Gorkum was immers met toestemming en goedkeuring van de grietman door de leden van de kerkenraad verkozen, terwijl Cramer door de oude heren was aangesteld en ook weer afgezet. Tijdens het verdere geruzie zei Petrus Gedes uiteindelijk dat hij nog steeds stond voor dezelfde waarheden waarvoor hij altijd had gestaan. Cramer antwoordde:

dan bent gij een verrader, want alle die tegen mij getuigd hebben, hebt Gij verraden.

Dan bent u een verrader, want u hebt allen verraden die tegen mij hebben getuigd.

Er waren nog meer woorden gevallen, maar de getuige had die niet kunnen onthouden en kon ze dus nog minder navertellen. Hij wist verder niets van de zaak, sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende haar eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Klaas Hendriks.

Hiltje Jans, vrouw van Klaas Hendriks, schipper te Suawoude, in haar 26 e levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat afgelopen donderdag 13 van deze maand predikant Cramer en Petrus Gedes, ouderling van Suawoude, bij haar thuis kwamen voor een huisbezoek. Cramer nodigde haar en haar man uit om aan het avondmaal te gaan. Petrus Gedes mengde zich in het gesprek. Cramer nam dat zeer kwalijk en zei:

zo Gij 't woord Zult voeren, moet Gij Pastor wezen en ik onderling

Als u het woord wilt voeren, moet u pastor zijn en ik ouderling.

Nadat Petrus en Cramer nog wat hadden geruzied ging Cramer boos weg, maar kort daarna kwam hij terug.

Hij begon te zeggen dat Petrus had beweerd dat dominee Van Gorkum wettiger voor het beroep was dan hij. Petrus antwoordde dat dit volgens Cramers eigen zeggen zo was. Van Gorcum was door de leden van de gemeente beroepen, precies zoals dat volgens Cramer zelf behoorde te gebeuren, maar

Cramer door de oude heren was aangesteld en ook weer was afgezet. Zij bleven vervolgens ruzie maken, maar de getuige was te zeer ontsteld om er nauwkeurig op te letten. Uiteindelijk ging Cramer alleen weg en zei tegen Petrus dat hij hem bij het gemeentebestuur zou aanklagen.

Zij had verder niets van het voorval onthouden, sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende die eigenhandig. Bergum,20 augustus 1795. Ondertekening: Hiltje Jans.

Freerk Sijbes/Sybes, boer bij Rijperkerk

Waarschijnlijk dezelfde persoon. De boer Freerk is in 1794 ongeveer 45 en in 1802 55 jaar; de opgaven lopen niet exact gelijk maar zijn globaal verenigbaar. In 1795 wordt een Freerk Sijbes als boer te Rijperkerk genoemd; de verklaring van 1801 noemt zijn vrouw Sieuwke Klaas. De voorvallen betreffen paarden, een gesprek onderweg, bedreigingen thuis en een schaap. De gelijknamige veenbaas onder Garijp in 1787 is niet zonder gezinsbewijs toegevoegd.

Rijperkerk 1794: Twee zwarte merries verdwenen

Rijperkerk 1801 - Freerk Sijbes bedreigt Sieuwke Klaas met pistool en degen | Geschiedenis Toenentoen.nl

Rijperkerk 1802 - Freerk Sybes volgt de sporen van een wit schaap | Geschiedenis Toenentoen.nl

Predikant Frans Hellendoorn Cramer, 1795 en 1807

Franciscus Hellendoorn Cramer is in augustus 1795 predikant te Suawoude en 37 jaar oud. Frans Hellendoorn Cramer is in mei 1807 eveneens predikant te Suawoude, in zijn 49ste levensjaar. De naamvariant, functie, woonplaats en het leeftijdsverloop passen bij dezelfde man. In 1795 gaat het om kerkelijke en politieke uitspraken, in 1807 om zijn verdwenen loden afvoer.

Suawoude 1807 - De loden goot van predikant Cramer

Reformatie 1800.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.