Rijperkerk 1801 - Sieuwke Klaas vlucht naar zolder terwijl haar man haar bedreigt
Historische aangifte of getuigenverklaring uit 1801, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
Op 2 juni 1801 vertelde Rienk Tobias bij het gerecht over een hevige ruzie in het huis van Freerk Sijbes in Rijperkerk. Freerks vrouw Sieuwke Klaas vluchtte met een kleine jongen naar de zolder. Volgens Rienk zocht Freerk haar met een geladen pistool en een degen.
Rienk Tobias
Rienk Tobias was 30 jaar, vrijgezel en had bij de landbouwer Freerk Sijbes in Rijperkerk gewoond. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd op 2 juni 1801. Hij vertelde over wat ongeveer vier of vijf weken daarvoor in het huis was gebeurd.
Freerk Sijbes en zijn vrouw Sieuwke Klaas kregen ruzie. De ruzie liep zo hoog op dat Sieuwke met een kleine jongen wegrende en zich op de zolder verborg.
Freerk pakte een pistool en beval de meid om kruit te geven. De meid opende daarna een kist. Daaruit nam Freerk een scherpe patroon, waarmee hij het pistool laadde. Hij liep door het huis op zoek naar Sieuwke. Daarbij had hij ook een degen bij zich.
Volgens Rienk zei Freerk dat zijn vrouw door zijn handen zou sterven als hij haar vond. Dat is in de verklaring als dreigement in indirecte rede opgeschreven, niet als letterlijk woordelijk citaat.
Rienk wist verder niets van de zaak. Na deze gebeurtenis verliet hij het huis van Freerk. Hij ondertekende na voorlezing zijn verklaring in Bergum op 2 juni 1801.
De dienstmeid die de kist opende en de vrouw die zich met het kind op zolder verborg waren twee verschillende personen. Rienk vertelde ook dat hij na de ruzie uit het huis was vertrokken.
Het verslag noemt een geladen pistool, een degen en een ernstige bedreiging. Het vermeldt niet dat Freerk zijn vrouw daadwerkelijk met deze wapens verwondde. De verklaring werd opgenomen door commissaris Gotse Hinnes en beëdigd klerk Hi. P. Rienhuis.
Wat is nog zichtbaar?
- Rijperkerk bestaat nog. De locatie van de woning van Freerk Sijbes en de betrokken zolder is met deze verklaring niet te identificeren.
Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Rijperkerk. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Freerk Sijbes/Sybes, boer bij Rijperkerk
Waarschijnlijk dezelfde persoon. De boer Freerk is in 1794 ongeveer 45 en in 1802 55 jaar; de opgaven lopen niet exact gelijk maar zijn globaal verenigbaar. In 1795 wordt een Freerk Sijbes als boer te Rijperkerk genoemd; de verklaring van 1801 noemt zijn vrouw Sieuwke Klaas. De voorvallen betreffen paarden, een gesprek onderweg, bedreigingen thuis en een schaap. De gelijknamige veenbaas onder Garijp in 1787 is niet zonder gezinsbewijs toegevoegd.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie over deze gebeurtenis of de genoemde personen? Stuur uw reactie.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Rijperkerk
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-7-D08, 2 juni 1801. Bronbladen: 130, 131. Verklaring: Rienk Tobias.
De historische citaatblokken volgen de diplomatische transcripties; de grijze blokken geven de verklaringen in volledig modern Nederlands weer. De originele handgeschreven scans zijn voor deze publicatie niet opnieuw gelezen.
Verantwoording
- De dreiging met het geladen pistool en de degen staat in de verklaring van Rienk Tobias. Er is geen vonnis of vastgestelde verwonding in deze dossierstukken.
- De meid die de kist opende is niet Sieuwke Klaas. De bron gebruikt indirecte rede voor het dreigement; de uitspraak is dus niet als letterlijk citaat van Freerk weergegeven.
- De tijdsaanduiding "vier à vijf weken geleden" is die van de getuige op 2 juni 1801.
De afbeeldingen zijn illustraties van de periode en tonen niet noodzakelijk de beschreven personen of voorvallen.