Giekerk 1801 - Verdwenen wit schaap van Rint Dirks, gesprekken en verkoop voor negen gulden
Rijperkerk 1798 - Rogge verdwenen uit de schuur van Cornelis Sikkes
Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1798, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
In Rijperkerk werd in de nacht van 27 op 28 januari 1798 een hoeveelheid rogge uit de schuur van boer Cornelis Sikkes gestolen. Op 30 januari werden Cornelis en zijn boerenknecht Pieter Andries afzonderlijk gehoord door het gerecht van Tietjerksteradeel. Beiden spraken over het achtervenster van de schuur.
De verklaring van Cornelis Sikkes
Cornelis Sikkes was huisman onder Rijperkerk en 42 jaar oud. Hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Hij verklaarde dat op zondagmorgen 28 januari 1798 was ontdekt dat in de voorgaande nacht, tussen 27 en 28 januari, een partij rogge van de hoop uit zijn schuur was weggenomen. Hij noemde daarbij ook zijn knecht Pieter Andries.
Cornelis kon niet zeggen wie de rogge had gestolen. Hij vermoedde dat deze door een venster achter bij de schuur naar buiten was gedragen. Uit dat venster was een glas gebroken. Bovendien was het venster op zondagmorgen niet op dezelfde manier gesloten als Cornelis het zelf had achtergelaten.
Na duidelijke voorlezing sloot Cornelis zijn verklaring af en ondertekende deze met zijn eigen hand: "Cornelis Sikkes". De akte werd opgemaakt zoals bij de voorafgaande verklaring, te Bergum op 30 januari 1798.
De verklaring van Pieter Andries
Pieter Andries was boerenknecht en woonde bij Cornelis onder Rijperkerk. Hij was in zijn drieëndertigste levensjaar. Ook hij werd opgeroepen, ondervraagd en beëdigd.
Pieter verklaarde dat zijn boer in de nacht van 27 op 28 januari een partij rogge uit de schuur was ontstolen. Volgens hem was de rogge waarschijnlijk door een venster achter bij de schuur naar buiten gedragen.
Als reden voor dat vermoeden noemde Pieter het achtervenster. Het was gelicht geweest en stond niet zoals hij het zelf had dichtgedaan.
Na duidelijke voorlezing sloot Pieter zijn verklaring af en tekende met zijn eigen hand: "Pijter Andries". Daaronder staat dat de verklaringen voor de commissaris en de secretaris zijn afgelegd. Klaas Titterdijk ondertekende als commissaris; de andere handtekening is niet leesbaar.
Beide verklaringen behandelen dezelfde vermiste rogge. Cornelis sprak van een gissing en Pieter van waarschijnlijkheid. Geen van beiden verklaarde de dief te hebben gezien. Ook een gewicht of aantal zakken wordt niet genoemd. Eerder is uit Suameer een andere aangifte over verdwenen rogge bewaard. Rijperkerk in de 18de eeuw beschrijft de plaats waarin Cornelis en Pieter woonden. De verklaring is opgemaakt tijdens de Bataafse tijd.
Dit verhaal staat ook in het verklaringen uit Rijperkerk. Andere dorpen komen aan bod in het overzicht van Tietjerksteradeel, 1795-1802.
Cornelis Sikkes bij Toutenburg en Hanenburg
Mogelijk dezelfde boer. In 1801 wordt Cornelis bij het Zwartewegsend genoemd, in 1803 als boer op Toutenburg onder Rijperkerk en in 1804 als de man die rondlopende schapen en een lam in zijn land bij Hanenburg dreef. De plaatsen liggen in dezelfde streek. De naam en agrarische context passen, maar er ontbreekt hier een vergelijking van leeftijd en partner; daarom blijft het een mogelijke koppeling. De aangifte uit 1798 noemt een huisman Cornelis Sikkes onder Rijperkerk, 42 jaar; dit is een aanvullend aanknopingspunt, geen sluitende partnervergelijking.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Rijperkerk en omgeving
Rijperkerk en nabije plaatsen
Dagelijks leven en tijd
Boerenleven in Friesland rond 1800
Wonen op het platteland
Misdaad en straf
Bataafse Republiek in Friesland
Verdwenen rogge in SuameerAfbeeldingen
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bronnen
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-3, dossier IB5-EA-3-D08, verklaringen IB5-EA-3-V11 (Cornelis Sikkes) en IB5-EA-3-V12 (Pieter Andries), bronbladen 48-50. Diplomatische transcripties en moderne Nederlandse hertalingen in de aangeleverde bronbewerking. Opgemaakt te Bergum, 30 januari 1798.
Verantwoording
In de akte van Cornelis staat de moeilijk te lezen constructie "hij voor-eerst deszelfs knegt Pieter Andries ... ontdekt heeft". Niet met zekerheid is vast te stellen of Cornelis of Pieter de vermissing als eerste ontdekte. Daarom noemt het verhaal beiden zonder een onzekere volgorde vast te leggen. Cornelis spreekt van "naar gissing". Pieter noemt de route via het venster waarschijnlijk, niet bewezen.
Bij Pieters beschrijving is een woord vóór "geligt" onleesbaar. Op grond van de aansluitende zin is alleen verwerkt dat het venster van zijn gesloten stand was gebracht; de precieze wijze waarop staat niet vast. Zijn naam is in de ondertekening gespeld als "Pijter Andries". De naam Klaas Titterdijk is onzeker gelezen; de handtekening van de tweede functionaris is onleesbaar. Nieuwlands uittreksel noemt Pieter 32 jaar, overeenkomend met zijn drieëndertigste levensjaar in de akte. Er wordt geen hoeveelheid rogge of dader vastgesteld. De afbeeldingen tonen niet de betrokken schuur.