Tietjerk 1804 - De geslachte schapen van Andries Pijtters bij Hanenburg

Drie verklaringen, waaronder de aangifte van Andries Pijtters, van 2 december 1804.

Toen boer Andries Pijtters op 1 december 1804 zijn schapen miste, volgde hij met dorprechter Harmannus Ynia voetsporen vanaf de kerk richting Hanenburg. Een dag later werden twee van de dieren geslacht gevonden langs de weg naar het Ruijgland.

Andries Pijtters: de schapen zijn weg

Andries Pijtters was boer in Tietjerk. Op zaterdag 1 december 1804 werkte Harmannus Ynia, de dorprechter en timmerman van Tietjerk, bij zijn watermolen. Omstreeks tien uur in de ochtend werd Harmannus geroepen om koffie te komen drinken. In het land ontdekte Andries dat twee witte schapen, een zwart schaap en een wit lam verdwenen waren. De dieren hadden met een koppeltok, een houten verbindingsstuk, vastgezeten.

Andries en Harmannus gingen meteen zoeken. Bij de kerk ontdekten ze afdrukken van klompen en voetstappen. De sporen leken volgens hen afkomstig van iemand die niet groot was. Ze volgden het spoor tot dicht bij Hanenburg en gingen verder langs de Zwarteweg.

Bij Hanenburg zagen ze in het land van Cornelis Sikkes een zwart schaap en een wit lam. Cornelis vertelde dat hij de dieren op de weg had zien lopen en ze voorlopig in zijn eigen land had gedreven. Andries herkende het lam als het zijne en meende ook zijn zwarte schaap terug te hebben. De twee witte schapen bleven vermist.

Andries verklaarde verder dat Sijbe Ones de volgende ochtend bij hem thuis kwam vragen welke dieren hij miste. Sijbe beschreef de merktekens van de koppeltok en zei dat Andries' schapen op de Nieuweweg van Hanenburg naar het Ruijgland lagen als hij die koppeltok als de zijne herkende. Zij gingen samen naar de aangewezen dijk.

Andries zag daar de koppeltok met één klauw aan een bruin touwtje en de andere klauw los. De schapen lagen geslacht. De huiden waren afgestroopt, de buiken opengesneden en al het vet, ook het schedelvet, was eruit genomen. Vet en huiden waren weg, de vleesrompen waren achtergelaten. De dieren hadden kleine korte knipjes in de oren en een van beide een witte pluk boven op de kop. Andries wist niet wie de dieren had gestolen en kon niemand met een gegrond vermoeden aanwijzen.

Sijbe Ones en zijn zoon vinden de twee witte schapen

Sijbe Ones, eveneens boer in Tietjerk en in zijn 46ste levensjaar, had op 1 december in Leeuwarden gehoord dat Andries schapen kwijt was. De volgende ochtend stuurde hij zijn jonge zoon om brood te halen. De jongen kwam terug met de mededeling dat er een schapenromp op de Nieuwe Dijk lag. Sijbe ging direct met hem kijken en vond twee geslachte schapen.

De huiden waren afgestroopt. Ook al het vet, tot en met het vet bij de schedel, was weggehaald. Huiden en vet waren meegenomen; de vleesrompen lagen nog langs de weg. Sijbe ging naar Andries en vroeg naar het houten verbindingsstuk waarmee de dieren waren vastgezet. Andries beschreef de koppeltok zoals Sijbe hem had aangetroffen.

Samen gingen ze naar de Nieuweweg of Nieuwedijk die van Hanenburg naar het Ruijgland liep. Daar lagen de twee dieren. Bij de koppeltok zat één klauw nog aan een bruin touwtje vast; de andere lag los. De schapen hadden kleine, korte knipjes in de oren. Een van beide had een witte pluk boven op de kop. Andries herkende de dieren als de zijne en liet de achtergebleven vleesrompen aan Sijbe over.

Harmannus Ynia: het tweede bezoek aan de Nieuwedijk

Harmannus Ynia was dorprechter en meester-timmerman in Tietjerk, in zijn 59ste levensjaar. Hij verklaarde zelf dat hij op 1 december bij de molen in Andries' land werkte. Rond tien uur werd hij geroepen om koffie te drinken. Op weg naar huis ontdekten zij dat twee schapen, een zwart schaap en een wit lam uit het land waren verdwenen.

Hij ging onmiddellijk met Andries zoeken. Bij de kerk vonden zij klompenafdrukken en een spoor dat hun van een niet groot persoon leek te zijn. Zij volgden het richting Hanenburg en gingen verder langs de Zwarteweg. In Cornelis Sikkes' land bij Hanenburg zagen zij een zwart schaap met een wit lam. Andries herkende ze als zijn verdwenen dieren. Cornelis vertelde hun dat hij het schaap, dat van hem afkomstig was, met het lam op de weg had gezien en in zijn land had gedreven.

Harmannus ging vervolgens weer werken. Op 2 december haalde Andries hem thuis op om samen naar de Nieuwedijk te gaan. Harmannus zag daar de twee geslachte witte schapen.

Hij beschreef hoe de huiden en het vet van de dieren waren verwijderd, maar de vleesrompen waren achtergelaten. De onderste pootdelen, de koten, en de uiteinden van de staarten zaten nog aan de rompen. De verklaringen van Andries, Sijbe en Harmannus werden op 2 december in Bergum vastgelegd. Andries wist niet wie zijn dieren had weggenomen en kon niemand met een gegrond vermoeden aanwijzen.

Andere verklaringen en verhalen

Cornelis Sikkes bij Toutenburg en Hanenburg

Mogelijk dezelfde boer. In 1801 wordt Cornelis bij het Zwartewegsend genoemd, in 1803 als boer op Toutenburg onder Rijperkerk en in 1804 als de man die rondlopende schapen en een lam in zijn land bij Hanenburg dreef. De plaatsen liggen in dezelfde streek. De naam en agrarische context passen, maar er ontbreekt hier een vergelijking van leeftijd en partner; daarom blijft het een mogelijke koppeling. De aangifte uit 1798 noemt een huisman Cornelis Sikkes onder Rijperkerk, 42 jaar; dit is een aanvullend aanknopingspunt, geen sluitende partnervergelijking.

Rijperkerk 1798 - Rogge uit de schuur van Cornelis Sikkes

Giekerk 1801 - Verdwenen wit schaap van Rint Dirks, gesprekken en verkoop voor negen gulden

Toutenburg bij Rijperkerk 1803 - Drie schapen en verdwenen vet | Geschiedenis Toenentoen.nl

Andere zaken op dezelfde locatie

Bergum 1809 - Horloges in een jas en brandlucht bij het hooi - Toenentoen

Rijperkerk 1794: Twee zwarte merries verdwenen | Toenentoen.nl

Witveen 1807 - Twee koppen en acht poten bij de Zwarteweg - Toenentoen

Zwarteweg 1807 - Scheldwoorden en dreigende gebaren tegen drost Sminia - Toenentoen

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens. Ze geven niet noodzakelijk de precieze personen, huizen of voorwerpen uit dit verhaal weer.