Suameer 1804 - Drie geslachte schapen achter op het land van Melle Walters
Drie getuigenverklaringen, afgelegd op 9 december 1804.
Op zaterdag 8 december 1804 hoorden een arbeider en een jonge knecht vogels schreeuwen boven het land van Melle Walters in Suameer. Achter een dijk vonden ze de resten van drie schapen van hun boer.
Harmen Jelmers hoort de vogels
Harmen Jelmers, 33 jaar, werkte op zaterdag 8 december voor boer Melle Walters in Suameer. Rond één uur in de middag liep hij uit het huis van de boer naar het land. Daar hoorde hij vogels luid schreeuwen. Hij keek wat er aan de hand was en ontdekte aan de westkant van een dijk drie geslachte schapen.
Het waren twee witte en één zwart schaap, alle drie van Melle Walters. De huiden waren afgestroopt. Het vet was tot en met het schedelvet uit de dieren gehaald en met de huiden meegenomen. Bij het zwarte schaap was de kop afgesneden, terwijl de huid nog om de kop zat. De staarten waren half uit de huid gehaald, maar zaten nog aan de vleesrompen. Eén wit schaap had een zwarte vlek rond een oog; daar zat een deel van de huid nog aan.
Harmen had de dieren de avond ervoor om zeven uur nog gezien toen hij bij Melle Walters van zijn werk vertrok. Hij dacht daarom dat ze in de nacht van vrijdag 7 op zaterdag 8 december waren geslacht. Hij droeg de vleesrompen meteen naar het huis van de boer. Bij zijn verklaring op 9 december zette hij zijn handmerk: een kruis.
Melle Thomas: de kop en het zwarte oogmerk
De dienstknecht Melle Thomas was in zijn 17de levensjaar. Hij was met Harmen Jelmers rond één uur naar het land gegaan om te werken. Ook hij hoorde de vogels en dacht dat ergens een dood dier lag. Achter de dijk aan de westkant zagen ze de drie geslachte schapen.
Melle herkende de twee witte en het zwarte schaap als dieren van zijn boer. Hij zag dat de huiden waren afgestroopt en het vet tot en met het schedelvet eruit was genomen. Hij zag dat bij het zwarte schaap de afgesneden kop iets van de rompen af lag, met de huid nog om de kop. Ook zat aan één voet van het zwarte schaap nog huid. Rond de zwarte vlek bij het oog van een van de witte schapen was de huid blijven zitten.
Hij hielp Harmen de vleesrompen naar de boerderij dragen. Anders dan Harmen had Melle de drie schapen vrijdagavond nog omstreeks half tien bij de achterdeur van de boer gezien. Ook hij dacht dat de dieren in de nacht waren geslacht. Zijn verklaring werd in Bergum voorgelezen en met een handmerk bevestigd.
Melle Walters onderzoekt wat zijn knechten hebben gebracht
Boer Melle Walters was in zijn 63ste levensjaar. Op zaterdagmiddag 8 december kwam hij om twee uur thuis. Zijn arbeider Harmen en zijn knecht Melle vertelden dat zij de drie schapen achter op het land geslacht hadden aangetroffen en de vleesrompen al hadden thuisgebracht.
Melle bekeek de resten en herkende zijn twee witte schapen en zijn zwarte schaap. Hij beschreef de afgesneden kop van het zwarte schaap, de voet waaraan nog huid zat, de half afgestroopte staarten en de zwarte vlek rond één oog van een wit schaap. Hij zag zelf dat de huiden waren afgestroopt en het vet tot en met het schedelvet was weggenomen.
Hij had de dieren vrijdagavond 7 december nog bij de achterdeur gezien. Daarom vermoedde hij dat ze in de nacht waren geslacht. Wie dit had gedaan wist hij niet. De drie verklaringen werden op 9 december 1804 in Bergum opgeschreven. Melle Walters ondertekende met de naam Melle Wouters.
Andere verklaringen en verhalen
Melle Walters en zijn bedrijf in Suameer
Waarschijnlijk dezelfde boer: Naam, dorp en boerenbedrijf verbinden de verklaringen over een verwond paard, bijenkorven, een inbraak en geslachte schapen. De leeftijden zijn niet geheel consistent: in 1785 zijn 42ste levensjaar, in 1795 zijn 51ste en in december 1804 zijn 63ste. Daarom blijft de identificatie waarschijnlijk. De verschillende vermissingen vormen geen bewijs van één dader.
Melle Thomas, de jonge knecht
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: In januari 1804 is Melle Thomas knecht bij Melle Walters en in zijn zestiende levensjaar; in december is hij daar opnieuw knecht en in zijn zeventiende levensjaar. Werkgever, naam en leeftijd sluiten op elkaar aan. Hij is in beide zaken een benadeelde of getuige, geen aangewezen dader.
Suameer 1804 - Inbraak bij Melle Walters en zijn twee knechten | Geschiedenis Toenentoen.nl
Bergummerheid 1800.
Harmen Jelmers en vader Jelmer Harmens
Waarschijnlijk dezelfde personen: De verklaringen uit Suameer noemen Harmen Jelmers, in 1804 arbeider in zijn 33ste levensjaar, en zijn vader Jelmer Harmens. Harmen verschijnt ook bij de verdwenen voorschorten en bij het vinden van geslachte schapen. De vader-zoonrelatie in de hoenderzaak ondersteunt het verband; de rollen en gebeurtenissen blijven afzonderlijk.
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1785-1804: Melle Walters en zijn knechten in Suameer
Vervoer 1715.
Melle Walters en zijn bedrijf in Suameer
Waarschijnlijk dezelfde boer. Naam, dorp en boerenbedrijf verbinden de verklaringen over een verwond paard, bijenkorven, een inbraak en geslachte schapen. De leeftijden zijn niet geheel consistent: in 1785 zijn 42ste levensjaar, in 1795 zijn 51ste en in december 1804 zijn 63ste. Daarom blijft de identificatie waarschijnlijk. De verschillende vermissingen vormen geen bewijs van één dader. De verklaring uit 1806 noemt Melle in zijn 63ste levensjaar, dus 62. Dat wijkt af van de leeftijdslezing bij 1804. Naam, Suameer, boerenbedrijf en arbeider Harmen Jelmers ondersteunen het verband; de leeftijd blijft tegenstrijdig.
Suameer 1806 - Een zwartvaal schaap van Melle Walters wordt geslacht
Boerderij 1850.
Harmen Jelmers en vader Jelmer Harmens
Waarschijnlijk dezelfde personen. De verklaringen uit Suameer noemen Harmen Jelmers, in 1804 arbeider in zijn 33ste levensjaar, en zijn vader Jelmer Harmens. Harmen verschijnt ook bij de verdwenen voorschorten en bij het vinden van geslachte schapen. De vader-zoonrelatie in de hoenderzaak ondersteunt het verband; de rollen en gebeurtenissen blijven afzonderlijk. In 1806 is Harmen arbeider bij Melle Walters te Suameer, in zijn 35ste levensjaar. Plaats, werkgever, beroep en leeftijd sluiten aan bij de eerdere verklaringen.
Suameer 1806 - Een zwartvaal schaap van Melle Walters wordt geslacht
Woning 1850.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare gegevens. Ze geven niet noodzakelijk de precieze personen, huizen of voorwerpen uit dit verhaal weer.
Kaart van Suameer en omgeving
Verklaringen uit de omgeving
Verklaringen uit Suameer
Tietjerk 1804 - De geslachte schapen van Andries Pijtters bij Hanenburg
Garijp 1804 - Inbraak bij schoolmeester Sjoerd Andries tijdens zijn afwezigheid
Suameer 1804 - De inbraak in de melkkelderDagelijks leven
Afbeeldingen
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Bronnen
Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier EA-16-D07, scanbladen 339, 340, 341, 342.
Verantwoording
- Harmen Jelmers verklaarde de schapen vrijdag om 19.00 uur voor het laatst te hebben gezien; Melle Thomas noemde ongeveer 21.30 uur. Beide tijden zijn afzonderlijk overgenomen.
- Bij Melle Thomas staat het 17de levensjaar. Zijn verklaring bevat geen eedsformule.
- De plaats waar Melle Walters vandaan terugkeerde is niet zeker te lezen.
- De naam Walters in de aanhef en Wouters onder de handtekening zijn beide bewaard.
- Er is geen dader genoemd. Een verband met de verdwenen schapen van Andries Pijtters op 1 december is niet vastgesteld.
De plaats waarvan Melle Walters om twee uur thuiskwam is onzeker als Egrijpen gelezen. Het onderschrift bij het kruismerk van de als Melle Thomas gehoorde knecht is getranscribeerd als Molle Rinnerts. Dit naamverschil is niet stilzwijgend opgelost. De boer ondertekent als Melle Wouters.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd