Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Suameer 1806 - Een zwartvaal schaap van Melle Walters wordt geslacht

Melle Walters, zijn knecht Tjibbe Melles en arbeider Harmen Jelmers verklaren op 15 april 1806 over een vermist zwartvaal schaap. Hun verklaringen onderscheiden wat Melle van anderen hoorde en wat de knecht en de arbeider zelf achter het hok vonden.

Platteland sneeuwlandschap.
Platteland sneeuwlandschap.

Melle Walters - verklaring

Melle Walters (in modern Nederlands)

Melle Walters, huisman te Suameer, in zijn 63ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, verklaarde dat zijn knecht Tjibbe Melles op de ochtend van de veertiende bij hem binnenkwam. Die zei dat er gekraste passage over het land vlak buiten de deur een zwartvaal schaap was verdwenen en dat hij niet wist waar het gebleven was. Het schaap had de avond daarvoor met nog twee andere schapen in het genoemde hok gezeten.

De getuige had zelf niet in het hok of elders naar het schaap gekeken. Hij kon daarom niet zeggen waar het gebleven was, behalve volgens de mededeling van zijn arbeider Harmen Jelmers. Het zou geslacht zijn.

Bij het hek waar het schaap had gezeten, waren alleen de kop, het ingewand en twee dode, onvoldragen lammetjes gevonden. Verder wist hij niets. Hij sloot de verklaring na duidelijke voorlezing af met zijn handtekening te Bergum op 15 april 1806.

M. Walters

Werk op het land rond 1800.
Werk op het land rond 1800.

Tjibbe Melles - verklaring

Tjibbe Melles (in modern Nederlands)

Tjibbe Melles, als knecht inwonend bij Melle Walters, huisman te Suameer, in zijn 21ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op maandag de veertiende omstreeks zes uur 's morgens naar buiten kwam. Hij ontdekte dat een zwartvaal schaap ontbrak uit het hok buiten de deur. Daarin hadden de vorige avond met dit schaap nog twee andere gezeten.

Hij vertelde het onmiddellijk aan zijn baas.

Even later zag hij samen met Harmen Jelmers een onderkaak van het vermiste schaap. Het dier was achter het genoemde hok geslacht. De kop, het ingewand en twee onvoldragen lammeren lagen er nog.

Al het overige was weggenomen. Verder wist hij niets. Na duidelijke voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 april 1806.

Tjibbe Melles

Harmen Jelmers - verklaring

Harmen Jelmers (in modern Nederlands)

Harmen Jelmers, als arbeider werkend bij Melle Walters, huisman te Suameer, en daar wonend, naar zijn beste herinnering in zijn 35ste levensjaar, verklaarde onder ede dat hij op de veertiende omstreeks zes uur 's morgens naar het huis van Melle Walters kwam om er te werken. Nelle vertelde hem dat hij een zwartvaal schaap uit het hok miste. Daarop ging de getuige dadelijk samen met Tjibbe Melles, knecht van Melle Walters, op zoek naar het schaap.

Hij ontdekte dat het achter het hok waarin het had gezeten, was geslacht. Er waren alleen de kop, het verdere ingewand, de poten en twee ongeboren lammeren te vinden. Verder wist hij niets.

Na duidelijke voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 15 april 1806.

Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Harmen Jelmers, in tegenwoordigheid van P. M. B.

Braunius.

Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Suameer. Vergelijk de personen via de personenindex van de informatieboeken.

Melle Walters en zijn bedrijf in Suameer

Waarschijnlijk dezelfde boer. Naam, dorp en boerenbedrijf verbinden de verklaringen over een verwond paard, bijenkorven, een inbraak en geslachte schapen. De leeftijden zijn niet geheel consistent: in 1785 zijn 42ste levensjaar, in 1795 zijn 51ste en in december 1804 zijn 63ste. Daarom blijft de identificatie waarschijnlijk. De verschillende vermissingen vormen geen bewijs van één dader. De verklaring uit 1806 noemt Melle in zijn 63ste levensjaar, dus 62. Dat wijkt af van de leeftijdslezing bij 1804. Naam, Suameer, boerenbedrijf en arbeider Harmen Jelmers ondersteunen het verband; de leeftijd blijft tegenstrijdig.

Harmen Jelmers en vader Jelmer Harmens

Waarschijnlijk dezelfde personen. De verklaringen uit Suameer noemen Harmen Jelmers, in 1804 arbeider in zijn 33ste levensjaar, en zijn vader Jelmer Harmens. Harmen verschijnt ook bij de verdwenen voorschorten en bij het vinden van geslachte schapen. De vader-zoonrelatie in de hoenderzaak ondersteunt het verband; de rollen en gebeurtenissen blijven afzonderlijk. In 1806 is Harmen arbeider bij Melle Walters te Suameer, in zijn 35ste levensjaar. Plaats, werkgever, beroep en leeftijd sluiten aan bij de eerdere verklaringen.

Melle Walters en zijn knechten in 1806

Vergelijk de verklaringen uit 1806 met de eerdere zaken in Suameer. De leeftijdslezingen van Melle zijn niet eensluidend.

1785-1804: Melle Walters en zijn knechten in Suameer

1785-1804: Melle Walters en zijn knechten in Suameer

Nacht 1800.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Werk op het boerenland rond 1770.
Werk op het boerenland rond 1770.
Een kamer in een stadswoning rond 1800.
Een kamer in een stadswoning rond 1800.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een huishouden in een dorp rond 1800.
Een huishouden in een dorp rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.
Een huishouden in het veengebied rond 1800.

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-22-D02, scanbladen 466, 467, 468. 3 verklaringen/verhoren.

Verantwoording

Melle is in zijn 63ste levensjaar, dus 62 jaar. Tjibbe is mogelijk in zijn 21ste, Harmen in zijn 35ste. Nelle in de doorlopende transcriptie van Harmens verklaring staat naast de naam Melle in aanhef en context; de afwijkende schrijfwijze is behouden. De aangeleverde bronbewerking wisselt hek en hok af. Melle zocht niet zelf; de vondsten zijn door Tjibbe en Harmen beschreven. De precieze lezing van een onderdeel van het ingewand en enkele doorgehaalde woorden blijft onzeker.

Geel bevat de volledige historische transcriptie; de volledige hertaling staat op wit. De derde persoon van de ambtelijke vastlegging is behouden. Vierkante haken geven transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden weer. Afbrekingen tussen scanbladen zijn in de moderne tekst aaneengesloten. Er zijn geen waarnemingen of gevoelens bij verzonnen. Een eindvonnis is niet in deze stukken aanwezig.

Koppen en ambtelijke afsluitingen

Kop informaties - scan 466

Informatien genomen bij mij Minse Wijtses mede Lid van 't Gerechte in het 5de District in dezen Comm[issari]s om te Strekken na behoren

Verklaringen opgenomen door mij, Minse Wijtses, medelid van het gerecht in het vijfde district, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.

Gezamenlijk protocol schaapzaak - scan 468

Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Secretaris te Bergum den 15 April 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; P. M. B. Braunius

Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en secretaris, te Bergum op 15 april 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; P. M. B. Braunius

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd