Isbrand Sipkes van der Werf (in modern Nederlands)

Isbrand Sipkes van der Werf, koopman in Leeuwarden, op dit moment te Bergum, in zijn achtendertigste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging dat hij op woensdag de 2 e van deze maand omstreeks twee uur 's middags naar het huis van de Bintje, weduwe van Jan Jans aan de Lageweg in Bergum ging. Hij wilde er een boek ophalen dat hij kort tevoren had laten liggen. Daar was een voor hem onbekende man.

Nadat hij naar het boek had gevraagd, zei die tegen hem: 'moet een duivel ha. ' De man greep hem bij de borst, scheurde een van de voorpanden uit zijn rok bij en gooide hem krachtig in de hoek van de kamer op de grond. Hij stond weer op en ging naar buiten om hulp te vragen. Hij trof de drost en veldrechter van het district, die er toevallig aankwamen.

Hij vertelde hoe hij was mishandeld. Zij gingen met hem terug naar het huis van de genoemde weduwe Bintje. Zij vroegen de man die hem had mishandeld wat er aan de hand was.

De man antwoordde volgens de getuige met vergaande brutaliteiten, knarste met zijn tanden en sloeg op zijn borst. De drost en het gerecht liepen daardoor volgens hem zelf ook gevaar om geslagen te worden. De getuige verklaarde verder dat hij het genoemde boek bij Bintje niet had kunnen vinden.

Het was Van der Hagen over de catechismus, in quartoformaat, met een witte band, en achterop zwartgeschreven letters. Bintje zei dat zij het boek niet had en niet wist waar het was gebleven. De man pakte meteen de zweep die hij bij zich had en ging de deur uit.

Meer wist de getuige er niet van. Na duidelijke voorlezing zette hij zijn eigen handmerk, te Bergum op 2 april 1806.

Pytter Jacobs (in modern Nederlands)

Pytter Jacobs, wonend te Surhuisterveen, in zijn tweeënvijftigste levensjaar, verklaarde als gedetineerde dat hij gisteren,2 april, 's middags bij een vrouw aan de Lageweg in Bergum was geweest. Hij kon het tijdstip niet bepalen. Zij heette Bintje.

Daar had hij enige ruzie met een man gehad, maar hij kon niet zeggen wie dat was. Hij was zo dronken geweest dat hij niet kon verklaren of hij die man had geslagen of mishandeld. Hij kon evenmin zeggen of de drost of het gerecht daar in huis aanwezig was geweest, laat staan of hij hen brutaal had behandeld.

Verder verklaarde hij dat hij een boek had gekocht van de eerder genoemde om het als scheurpapier te gebruiken. Of die koopman de zeven stuivers had ontvangen wist hij niet. Wel wist hij dat hij de zeven stuivers in het huis van Bintje op tafel had gegooid.

Het boek had hetzelfde formaat als de genoemde man in zijn verklaring had beschreven. Meer wist hij er niet van. Na duidelijke voorlezing zette hij zijn eigen handmerk te Bergum op 3 april 1806.

Bintje Baukes (in modern Nederlands)

Bintje Baukes, weduwe van wijlen Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na afzonderlijke beëdiging en ondervraging dat op woensdag de tweede van deze maand omstreeks twee uur een haar bekende koopman bij haar thuis was gekomen: Isbrand Sipkes van der Werf uit Leeuwarden. Hij zei een boek te komen halen dat hij bij haar had vergeten. Isbrand ontmoette bij haar thuis Pytter Jacobs uit Surhuisterveen.

Isbrand sprak herhaaldelijk over zijn boek, dat hij bij Bintje in huis had laten liggen. Uiteindelijk zei Pytter Jacobs tegen Isbrand: "Wat gaat dat hier staan over dat boek?" Hij greep Isbrand bij de borst, scheurde een van de voorpanden van diens lijfrok geheel af en wierp de koopman met geweld in de hoek van de kamer. Daarna ging Isbrand het huis uit en zei: "Ik ga naar het gerecht om het aan te geven." Dadelijk kwamen drost J. van Sminia en nog een of twee gerechtsleden in haar huis.

Zij kon niet bepalen wie die anderen waren. Er werd gezegd: "Wat. hier is er een geweest met. " Daarop sloeg Pytter Jacobs op de ruiten en liet veel boosheid en getier horen, zodat drost en gerecht het huis verlieten. Kort daarna pakte Pytter zijn goederen en vertrok hij bij de getuige.

De getuige wist verder niets van de zaak. Na voorlezing beëindigde zij haar verklaring en ondertekende die te Bergum op 6 april 1806.

Bintje Baukes

Paulus Marius Beuckens Braunius (in modern Nederlands)

Paulus Marius Beuckens Braunius, secretaris en boelontvanger van Tietjerksteradeel, wonend te Bergum, in zijn 48ste levensjaar, verklaarde onder ede het volgende. Op woensdag de tweede van deze maand ging hij van het rechthuis, waar hij, naar Bergumerdam met drost en gerecht van het vijfde district. Hij liep enigszins terzijde en zag drost en gerecht met een koopman, Isbrand van der Werf genoemd, het huis ingaan van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, aan de Lageweg te Bergum.

Midden op de vloer stond Pytter Jacobs uit Surhuisterveen. Die werd ervan beschuldigd de koopman tegen de grond te hebben gegooid en zijn rok aan stukken te hebben gescheurd. De drost en het gerecht vroegen Pytter waarom hij de koopman zo had mishandeld.

Pytter antwoordde met vloeken. Toen de drost hem zei zich rustiger te houden, werd hij brutaal, gooide zijn hoed af en sloeg zich met zijn vuisten op de borst. Daarop verlieten drost en gerecht en de getuige onmiddellijk het huis.

Zij gaven de nodige bevelen om Pytter Jacobs in bewaring te nemen. Hiermee beëindigde de getuige zijn verklaring. Na voorlezing ondertekende hij die te Bergum op 6 april 1806.

P. M. B.

Braunius