Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1806 - De bijbel en blauwe schortdoek van Janke Jans verdwijnen

Bintje Baukes en haar dochter Janke Jans leggen op 15 april 1806 afzonderlijke verklaringen af over een bijbel met zilveren beslag en een blauwe schortdoek. Zij ontdekten de vermissing op 12 april.

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.

Bintje Baukes - verklaring

Bintje Baukes (in modern Nederlands)

Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, wonend aan de Lageweg te Bergum, in haar 63ste levensjaar, verklaarde na oproeping, beëdiging en ondervraging het volgende dat zij een bijbel miste, bekleed met zwart segrijnleer, met nieuwe psalmen, langs de kanten beslagen met bewerkt zilver en voorzien van twee bewerkte zilveren haken. Op één daarvan was de naam "Bontje Lieuwes/Sieuwes" gegraveerd. Zij ontdekte de vermissing op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags.

Hij had in een handtafel: opbergmeubel in de kamer gelegen. Naar haar beste herinnering was dat meubel niet met een slot afgesloten.

Zij ontdekte toen ook dat een fijne blauwe boezelaar of schortdoek ontbrak, die eveneens in hetzelfde meubel had gelegen. Zij kon niet met zekerheid zeggen wie de diefstal had gepleegd. Zij had alleen een vermoeden tegen een vrouw die in de nacht van dinsdag op woensdag, de achtste en negende van deze maand, bij haar had gelogeerd.

Die was woensdag omstreeks tien uur 's morgens weggegaan en had gezegd geen geld te hebben om voor haar verblijf en aankopen te betalen. De vrouw vertelde in Leeuwarden te wonen. Aan haar spraak leek zij echter een Groningse of Ommelandse te zijn.

De dochter van de getuige, aan wie het boek toebehoorde, had het op zondag de zesde nog meegenomen naar de kerk. Omdat sinds die tijd niemand anders bij haar had gelogeerd, kon de getuige alleen tegen de genoemde vrouw een vermoeden van diefstal hebben.Verder wist zij niets. Na duidelijke voorlezing beëindigde zij haar verklaring en ondertekende die te Bergum op 15 april 1806.

Bintje Baukes

Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.

Janke Jans - verklaring

Janke Jans (in modern Nederlands)

Janke Jans, dochter van Bintje Baukes, weduwe van Jan Jans, bij haar moeder in huis wonend te Bergum, verklaarde onder ede dat zij op zaterdag de twaalfde omstreeks één uur 's middags thuiskwam van de elders, waar zij enige dagen was geweest. Zij wilde haar donkerblauwe schortdoek uit de handtafel in de kamer halen. Haar moeder had die schortdoek al genoemd.

Samen ontdekten zij dat hij uit de tafel ontbrak. In de schortdoek waren grove wollen banden geweven.

Bij verder zoeken ontdekte de getuige dat ook de door haar moeder genoemde bijbel uit de tafel ontbrak. Die was bekleed met zwart segrijnleer, had op de hoeken bewerkt zilver en twee zilveren haken. Op één daarvan stond "Bontje Lieuwes/Sieuwes" gegraveerd.

Ongeveer drie jaar eerder waren nieuwe psalmen in de bijbel geplaatst. De getuige kon niet zeggen wie de diefstal had gepleegd. Na duidelijke voorlezing sloot zij haar verklaring met haar handtekening te Bergum op 15 april 1806.

Janke Jans

Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Bergum. Vergelijk de personen via de personenindex van de informatieboeken.

Bintje Baukes/Boukes aan de Lageweg

Zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw. Bintje Baukes/Boukes wordt in 1791 genoemd als vrouw van Jan Jans aan de Legeweg in Bergum, in 1803 als weduwe aan dezelfde weg met dochter Janke Jans, en in 1806 als weduwe van Jan Jans aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar. Naam, echtgenoot en adres ondersteunen zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw. De verklaring van Antje gaat over een bezoek omstreeks Allerheiligen 1790. De vermissing na het verblijf van Rinske in 1803 en de boekzaak van 1806 zijn afzonderlijke zaken. De bijbelzaak van 15 april 1806 noemt opnieuw weduwe Bintje Baukes aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar, met dochter Janke Jans. Dit ondersteunt de gezinskoppeling; de logeervrouw wordt niet met Rinske uit 1803 vereenzelvigd.

Bintje Baukes en dochter Janke Jans, Bergum 1806 en 1808

Bintje Baukes is in beide zaken weduwe van Jan Jans en woont aan de Lageweg/Leegweg te Bergum. Haar 63ste levensjaar in april 1806 past bij 65 jaar in april 1808. Haar dochter Janke Jans is in beide zaken aanwezig.

Bergum 1808 - Jenever, een gebroken glas en de verwonding van Janke Jans

Bergum 1808 - Jenever, een gebroken glas en de verwonding van Janke Jans

Bierdragers 1790.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Bedstede rond 1800.
Bedstede rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Dagelijks leven in Friesland rond 1797.
Wasdag rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Geld rond 1770.
Geld rond 1770.

Koppen en ambtelijke afsluitingen

Kop informaties - scan 468

Informatien genomen bij mij Minse Wijtses mede Lid uit Geregte in het 5de District in dezen Comm[issari]s om te Strekken na behoren

Verklaringen opgenomen door mij, Minse Wijtses, medelid van het gerecht in het vijfde district, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.

Gezamenlijk protocol bijbel en schortdoek - scan 471

Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Secretaris, te Bergum den 15 April 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; P. M. B. Braunius

Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en secretaris, te Bergum op 15 april 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; P. M. B. Braunius

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bataafse en Franse tijd

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-22-D03, scanbladen 468, 469, 470, 471. 2 verklaringen/verhoren.

Verantwoording

De inscriptie luidt voorlopig Bontje Lieuwes of Sieuwes. De verblijfplaats waarvandaan Janke thuiskwam is onleesbaar. De vermissing is op 12 april ontdekt; dat is niet noodzakelijk de datum van de diefstal. Bintjes vermoeden tegen de logeervrouw is geen bewezen daderschap. Haar indruk van een Groningse of Ommelandse spraak blijft haar eigen oordeel. De bron noemt Bintje weduwe van Jan Jans en in haar 63ste levensjaar, dus 62 jaar.

Geel bevat de volledige historische transcriptie; de volledige hertaling staat op wit. De derde persoon van de ambtelijke vastlegging is behouden. Vierkante haken geven transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden weer. Afbrekingen tussen scanbladen zijn in de moderne tekst aaneengesloten. Er zijn geen waarnemingen of gevoelens bij verzonnen. Een eindvonnis is niet in deze stukken aanwezig.