Bergum 1803 - Logé Rinske, twee rokken en zilveren gespen

Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

Begin oktober 1803 liet weduwe Bintje Boukes een vrouw overnachten in haar huis aan de Legeweg in Bergum. De logé noemde zich Rinske. Na haar vertrek bleken kledingstukken van Bintjes dochter Janke Jans en Bintjes zilveren schoengespen verdwenen. Bintje ging de vrouw achterna richting Dokkum.

Bintje Boukes laat Rinske binnen

Bintje Boukes, weduwe van Jan Jans, was in haar 61ste levensjaar. Op zaterdagmiddag kwam een vrouw aan haar deur die zei Rinske te heten. Zij vroeg om een slaapplaats. Bintje weigerde aanvankelijk, maar stemde na herhaald aandringen toe. Rinske bleef tot de ochtend van 4 oktober. Bintje had haar volgens haar verklaring verschillende keren gevraagd te vertrekken.

Rinske vertelde dat zij naar Vriezenveen onderweg was, waarheen haar man volgens haar was vertrokken nadat hij haar had verlaten. Zij sprak over armoede. Bintje vond haar uitleg verdacht. De vrouw zei later dat zij 35 jaar was en gaf afwisselend Marrum en Blija als herkomstplaats op. Enkele weken eerder had zij ook bij Bintje overnacht en toen haar vertering betaald. Ditmaal was zij de betaling schuldig gebleven.

Janke Jans komt thuis na haar naaiwerk

Dochter Janke Jans was twintig jaar en ongehuwd. Zij kwam zaterdag rond acht uur thuis van een boer bij wie zij had genaaid. Zij trof Rinske bij haar moeder aan, haalde de sleutel op en ging nog een boodschap doen. Omstreeks tien uur kwam zij terug. Nadat haar moeder en de logé naar bed waren gegaan, sloot Janke de deur en ging zelf slapen. Die nacht hoorde zij niets.

Rinske vroeg ook de volgende dag om onderdak. Zij zei dat zij op zondag niet goed kon reizen. Zij mocht die dag en de daaropvolgende nacht blijven. Janke had toen niets kwaads gemerkt. Janke zag de vrouw met haar blauwe schorteldoek voor en trok haar die van het lijf. Zij had ook haar halsdoek bij Rinske gezien. Janke zei tegen haar moeder dat de vrouw moest vertrekken: "maak toch dat dat vrouwmensch de deur uit komt, want ik geloof niet dat die zaken goed zijn". Rinske antwoordde dat zij eerst haar eten en drinken wilde opmaken. Janke moest gaan naaien, maar kwam nog eens terug om Rinske te zeggen dat zij moest vertrekken; anders zou het gerecht zich ermee bemoeien. Rinske zei dat haar dat niet deerde.

Toen Janke die avond van haar naaiwerk thuiskwam, trof zij Rinske tot haar verbazing nog steeds bij haar moeder aan. Bintje had zich door het vragen van de vrouw laten overhalen haar nog een nacht te laten blijven. Janke vond dat helemaal niet goed, maar kon er niets tegen doen omdat haar moeder toestemming had gegeven. Rinske lag al in bed toen Janke thuiskwam. Tussen acht en negen uur gingen moeder en dochter naar bed. Vanuit haar slaapplaats vroeg Rinske: "Janke heb je de deur wel geslooten?" Janke stond weer op, controleerde de deur en zag dat die dicht was. Later hoorde zij in de nacht gerucht, maar zij dacht dat het de kat was en sliep verder.

De achterdeur staat open

Bintje stond op 4 oktober kort na zes uur op. Bintje verklaarde dat Rinske toen wegging. De achterdeur stond open. Toen Bintje en Janke ontdekten wat verdwenen was, schrokken zij hevig. Zij misten:

• Twee bontgekleurde wollen rokken van Janke, die achter de deur bij de klok hadden gehangen.
• Een blauwe schorteldoek of boezelaar; Bintje noemde die van zichzelf, terwijl Janke eerder vertelde dat zij haar eigen schorteldoek bij Rinske had gezien.
• Een paar zilveren schoengespen van Bintje, gemerkt met de letters B.B. De schoenen stonden nog onder de schuiftafel of laadtafel.

Bintje en Janke vertelden de buren wat er was gebeurd. Die raadden hun aan de vrouw meteen achterna te gaan. Bintje wist niet welke weg Rinske had genomen. Zij ging richting Huis ter Heide, twijfelde of zij naar Leeuwarden of Dokkum moest zoeken en besloot de weg naar Dokkum te nemen.

De Drie Romers en Het Zwarte Kruis

Bij kastelein Jan Staanis, in herberg De Drie Romers, ook aangeduid als het eerste hofhuis aan de Zomerweg, hoorde Bintje dat een vrouw hem die nacht uit bed had geklopt. De vrouw had een half vaandeltje jenever gekocht, de drank in haar eigen flesje meegenomen en een dubbeltje betaald. Daarna was zij met het borreltje op de stoep gaan zitten. De kastelein was weer naar bed gegaan en had de deur gesloten.

Nog voordat Bintje bij Het Zwarte Kruis kwam, zag zij Rinske. Toen de vrouw haar zag, ging zij opzij een stuk land in. Bintje liep op haar af en beschuldigde haar direct van de diefstal. Volgens Bintje viel Rinske voor haar voeten en nodigde zij haar uit op het land om de weggenomen spullen terug te nemen.

Rinske haalde een pakje uit haar tas. Het was de verdwenen schorteldoek; daarin zat ook een wit doekje met rode strepen gewikkeld, waarvan Bintje nog niet wist dat het verdwenen was. Daarna trok Rinske de twee wollen rokken uit die zij onder haar eigen kleren droeg. Ten slotte haalde zij Bintjes zilveren schoengespen uit haar zak en gaf die terug.

Volgens Bintje zei Rinske tijdens de ontmoeting op het land:

In modern Nederlands: "Ik zocht al naar u om de spullen terug te geven." Bintje vroeg daarop of Rinske nog meer goederen had meegenomen, en of het flesje dat zij bij zich droeg misschien ook van Bintje of Janke was. Rinske ontkende dat.

Bintje wikkelde de teruggekregen spullen in de schorteldoek. Zij wilde dat Rinske met haar meeging. Rinske zei dat zij de weg naar Leeuwarden niet kon vinden. Bintje bood aan die weg te wijzen. Rinske vertrouwde dat niet: volgens Bintje zei zij dat Bintje haar dan ook wel kon bedriegen. Daarop gingen zij uiteen en liep Bintje met de teruggevonden goederen terug naar Bergum.

Janke mist nog twee kledingstukken

Janke verklaarde zelf dat zij bij het opstaan de achterdeur open had aangetroffen en zag dat de vrouw weg was. Achter de deur, naast de klok, miste zij twee eigen rokken en een blauwe boezelaar van haar moeder. Ook ontbraken de zilveren gespen van haar moeders schoenen. Die schoenen stonden nog onder de laadtafel op hun plaats. Zij en haar moeder waren zeer geschrokken en vertelden de buren wat er was gebeurd. Op hun raad ging haar moeder de vrouw direct achterna. Volgens wat Janke van haar moeder hoorde had die de logee gevonden en de genoemde goederen teruggekregen.

Tijdens de afwezigheid van haar moeder onderzocht Janke een lade van de laadtafel verder. Zij miste een bijna nieuw bruinbont jak en een witte halsdoek die nog niet geheel was omgezoomd. Zij had beide de zondag ervoor nog gedragen. Nadat Bintje met de teruggevonden spullen thuiskwam, ging Janke zelf naar de vrouw zoeken. Zij vond haar niet. Het jak en de witte doek bleven weg.

Bintje beschreef Rinske als een lange, slanke vrouw met een bleek gezicht, bruine ogen en lang geelbruin haar. Zij droeg een oud bruinbont jak. Bintje en Janke ondertekenden hun verklaringen op 4 oktober 1803 te Bergum. Rinske was inmiddels aangehouden. De stukken bevatten geen eindvonnis.

Bij een andere familie op de Heidstreek werd in december 1803 eveneens een logé ontvangen. Dat is een afzonderlijke verklaring over Aaltie Jans.

Wat is nog zichtbaar?

• De Legeweg en de Zomerweg zijn nog herkenbare wegen in de omgeving van Bergum. Het huis uit deze verklaring is niet met zekerheid gelokaliseerd.

De route langs Het Zwartkruis

In oktober 1803 zoekt Bintje Boukes naar de logé Rinske. Na navraag bij de Drie Romers vindt zij haar vóór het bereiken van Het Zwarte Kruis buiten de weg; kleding en zilveren gespen komen terug. In december 1803 wordt bij Het Zwarte Kruis gevraagd naar Aaltie Jans, na vermissing van goederen bij Sybren Rommerts en Tyttje Jans aan de Heidstreek. Die navraag levert niets op. De herberg is hier een herkenningspunt of navraagadres, niet de bewezen plaats van de diefstal. De twee vrouwen worden niet met elkaar vereenzelvigd.

Bergum: Herberg Het Zwartkruis

1771-1849: Allert, Antje en Hattum rond Het Zwartkruis

Bergum 1803 - Sybren Rommerts en logé Aaltie Jans | Geschiedenis Toenentoen.nl

Bintje Baukes in meerdere verklaringen

Bintje Baukes/Boukes wordt in 1791 genoemd als vrouw van Jan Jans aan de Legeweg in Bergum, in 1803 als weduwe aan dezelfde weg met dochter Janke Jans, en in 1806 als weduwe van Jan Jans aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar. Naam, echtgenoot en adres ondersteunen zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw. De verklaring van Antje gaat over een bezoek omstreeks Allerheiligen 1790. De vermissing na het verblijf van Rinske in 1803 en de boekzaak van 1806 zijn afzonderlijke zaken.

Bergum 1806 - Isbrand van der Werf wordt mishandeld bij het ophalen van een boek

Hardegarijp 1791: De verklaring van Antje Lammerts

Bintje Baukes/Boukes aan de Lageweg

Zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw. Bintje Baukes/Boukes wordt in 1791 genoemd als vrouw van Jan Jans aan de Legeweg in Bergum, in 1803 als weduwe aan dezelfde weg met dochter Janke Jans, en in 1806 als weduwe van Jan Jans aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar. Naam, echtgenoot en adres ondersteunen zeer waarschijnlijk dezelfde vrouw. De verklaring van Antje gaat over een bezoek omstreeks Allerheiligen 1790. De vermissing na het verblijf van Rinske in 1803 en de boekzaak van 1806 zijn afzonderlijke zaken. De bijbelzaak van 15 april 1806 noemt opnieuw weduwe Bintje Baukes aan de Lageweg, in haar 63ste levensjaar, met dochter Janke Jans. Dit ondersteunt de gezinskoppeling; de logeervrouw wordt niet met Rinske uit 1803 vereenzelvigd.

Bergum 1806 - De bijbel en blauwe schortdoek van Janke Jans verdwijnen

Oproer 1797.

Andere zaken op dezelfde locatie

Hardegarijp 1808 - Goud, zilver en boeken uit het huis van Reitsma - Toenentoen

Bergum 1795: Geldvermissing en ondervraging bij Het Zwartkruis | Toenentoen.nl

De verklaring van kastelein Allert Pytters van herberg Het Zwartkruis (Bergum, 1795)

De verklaring van Johannes Tjibles over de diefstal in herberg Het Zwartkruis (Bergum, 1795)

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.