Bergum 1771 - Inbraak op de Hooggeesten bij Allert Pytters en Doetje Jans
1771-1849: Allert, Antje en Hattum rond Het Zwartkruis
Een inbraak, een herbergverklaring en notariële akten laten verschillende generaties rond Het Zwartkruis zien. De namen veranderen van spelling; verwanten en aktegegevens helpen de personen te volgen.
Allert Pytters: van Hooggeesten naar Het Zwartkruis
Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: In 1771 staat Allert in zijn 27ste of 28ste levensjaar; in 1795 noemt de kastelein zich 51 jaar. Naam, streek en leeftijd sluiten nauw op elkaar aan. De koppeling volgt ook de door de samensteller opgegeven identificatie. Een geboorte- of huwelijksinschrijving is in deze ronde niet opnieuw onderzocht. Zijn rol verandert van aangever na een inbraak naar getuige bij de herberg.
Doetje Jans en haar overleden man Eebe Dids
Waarschijnlijk dezelfde persoon: Doetje is in 1771 54 jaar en in maart 1781 ruim 63. Beide verklaringen noemen haar als weduwe van Eebe Dids; de naam van haar man is in de verklaring van 1781 onzeker gelezen. De streek en de leeftijd ondersteunen de koppeling.
Antje Alderts en Hattum Joukes Kuipers
Dezelfde personen volgens de familie- en aktegegevens op deze pagina’s: Antje wordt in 1795 genoemd als zestienjarige dochter van de kastelein. In 1811 en 1822 verschijnen Antje Alderts en Hattum Joukes, later Kuipers, als echtgenoten aan de Zomerweg. De boedelstukken uit 1849 noemen hetzelfde echtpaar; de bezitsbeschrijving noemt bovendien Antjes ouders Aldert Pieters en Joukje Martens. Hattum Joukes Kuipers wordt niet gelijkgesteld aan Hattum Alberts uit de andere familie.
De verklaring van Antje Alderts over de diefstal in herberg Het Zwartkruis (Bergum, 1795)
Bergum: 1811: De tekst op de hypotheekakte in modern Nederlands
Bergum: 1822: De tekst op de hypotheekakte in modern Nederlands
Bergum: Op 3-2-1849: Voorbereiding tot de veiling, de boedelbeschrijving
Bergum: Het huishouden van Hattum en Antje als boerengezin (1849)
Het Zwartkruis in twee onderzoeken uit 1803
In oktober 1803 zoekt Bintje Boukes naar de logé Rinske. Na navraag bij de Drie Romers vindt zij haar vóór het bereiken van Het Zwarte Kruis buiten de weg; kleding en zilveren gespen komen terug. In december 1803 wordt bij Het Zwarte Kruis gevraagd naar Aaltie Jans, na vermissing van goederen bij Sybren Rommerts en Tyttje Jans aan de Heidstreek. Die navraag levert niets op. De herberg is hier een herkenningspunt of navraagadres, niet de bewezen plaats van de diefstal. De twee vrouwen worden niet met elkaar vereenzelvigd.
Verschillende leeftijdslezingen en het verhaal uit 1783
De afzonderlijke verklaring van Allert uit 1795 noemt 51 jaar, terwijl het gecombineerde verhoor hem in zijn 54ste levensjaar plaatst. De losse pagina van Jan Gerrijts noemt 20 jaar; het gecombineerde verslag geeft zijn 26ste levensjaar. Die lezingen zijn niet gelijk. De gezins- en herbergcontext ondersteunen de koppeling van Allert, maar de leeftijden mogen niet als eensluidend bewijs worden voorgesteld. De onbekende dode uit 1783 is een andere gebeurtenis; de latere koppeling aan een moordverhaal rond Het Zwartkruis bewijst geen daderschap of doodsoorzaak.
Joukjen Martens en Aldert Pytterrs bij Boshuizen, 1808
Joukjen Martens wordt genoemd als vrouw van Aldert Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum. Namen, partner en het herbergiersberoep ondersteunen een verband met Joukjen Martens en Allert Pytters rond Het Zwartkruis. De voorlopige leeftijdslezing van haar 51ste levensjaar in 1808 past niet goed bij eerdere leeftijden; de identificatie blijft daarom voorzichtig. Boshuizen is in deze verklaring de genoemde herberg.
Hardegarijp 1808 - Goud, zilver en boeken uit het huis van Reitsma
Woning 1850.
Joukjen Martens bij Boshuizen, mei en oktober 1808
Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van de streek
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen
Bergum 1771 - Inbraak op de Hooggeesten bij Allert Pytters en Doetje Jans: verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.
De verklaring van kastelein Allert Pytters van herberg Het Zwartkruis (Bergum, 1795): verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.
Bergum: Herberg Het Zwartkruis: verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.
Bergum 1781: de verdwenen broden van Doetje Jans: verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.De verklaring van Antje Alderts over de diefstal in herberg Het Zwartkruis (Bergum, 1795): verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.Bergum: 1811: De tekst op de hypotheekakte in modern Nederlands: verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.Bergum: 1822: De tekst op de hypotheekakte in modern Nederlands: verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.
Bergum: Op 3-2-1849: Voorbereiding tot de veiling, de boedelbeschrijving: verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.
Bergum: 1849: Onroerende goederen: verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.
Bergum: Het huishouden van Hattum en Antje als boerengezin (1849): verklaringen en bronverwijzingen op de betreffende pagina.Verantwoording
Deze vergelijking is redactioneel onderzoek op basis van de gepubliceerde verklaringen, transcripties en familiegegevens. Het is geen nieuwe verklaring van een getuige. Een gedeelde naam, plaats of leeftijd bewijst niet zelfstandig een identiteit. Originele handschriften en kerkelijke of burgerlijke registers zijn voor deze vergelijking niet opnieuw gelezen. Een verdenking is geen veroordeling. Verschillen en ontkenningen blijven bij de afzonderlijke verhalen staan.