Bergum 1803 - Een logé op de Heidstreek en verdwenen rokken

Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

Op zaterdagavond 3 december 1803 vroeg een onbekende vrouw bij boer Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum om thee en een slaapplaats. Zij noemde zich Aaltie Jans. Toen Sybren de volgende ochtend rond zes uur opstond, was de vrouw vertrokken en bleken meerdere kledingstukken verdwenen.

Aaltie Jans vraagt om thee en onderdak

Sybren Rommerts was boer op de Heidstreek onder Bergum en in zijn 59ste levensjaar. Zijn vrouw Tyttje Jans was ongeveer 55 jaar. Op zaterdag 3 december 1803, omstreeks acht uur in de avond, kwam een vrouw aan hun deur. Zij noemde zich Aaltie Jans, zei uit Leeuwarden te komen en vertelde dat zij ongeveer acht dagen eerder uit die stad was vertrokken. Zij noemde zich een dochter van Jan Dirks, een sjouwer in Leeuwarden, en wilde naar Groningerland reizen. Sybren vertelde dat zij Cornelis Jans en diens vrouw in Groningen noemde. Waar zij daar woonden, wist hij niet.

Aaltie bood Tyttje een oude blauwgrauwe schorteldoek te koop aan. Zij vertelde daarbij over een dochter van wie zij die doek had gekregen. Tyttje kocht de doek voor twee duiten en gaf Aaltie ook twee stukken brood. Toen Sybren en Tyttje thee dronken, mocht Aaltie bij hen aanschuiven.

Na het theedrinken vroeg Aaltie of zij die nacht mocht blijven slapen. Tyttje wees haar verzoek eerst af. Aaltie bleef aandringen, totdat Sybren en Tyttje toestemming gaven. Het echtpaar ging naar bed, evenals het kleine meisje van Sipke Hanses dat zij in de kost hadden. Aaltie bleef achter op een stoel in de hoek bij de haard, waar zij de nacht doorbracht.

Kleding en schorteldoeken verdwenen

De volgende ochtend, zondag 4 december, stond Sybren omstreeks zes uur op. Aaltie was vertrokken. Het meisje kwam ook uit bed en zag dat kleding van haar was verdwenen. Haar blauwe vrouwenrok van bokkebaai, een grove wollen stof, had de avond tevoren op een stoel in de hoek bij de haard gelegen.

Sybren noemde daarnaast een grauwe vrouwenrok van het meisje, die uit de kast in de kamer was genomen. Ook miste hij een grauwe schorteldoek van Tyttje, die aan een spijker achter de kamerdeur had gehangen. Tyttje vertelde over een blauwe borstrok en rok van het meisje. Zij miste bovendien:

• Een nieuwe schorteldoek, die in de kast in de kamer had gelegen.
• De oude blauwgrauwe schorteldoek die zij de avond ervoor van Aaltie had gekocht en aan een spijker achter de middendeur had gehangen.

Sybren en Sipke gaan op zoek

Sybren ging die zondagochtend omstreeks zes uur met Sipke Hanses, die eveneens op de Heidstreek woonde, achter Aaltie aan. Zij zochten langs de weg, bij herberg Het Zwarte Kruis en op een plek waar enkele huisjes stonden. Zij vroegen of iemand de vrouw had gezien, maar kregen geen bericht dat hen bij haar bracht.

Sybren en Sipke kwamen zonder Aaltie naar huis terug.

Tyttje Jans verklaart afzonderlijk

Tyttje Jans was de vrouw van Sybren Rommerts, woonde op de Heidstreek en was ongeveer 55 jaar. Zij verklaarde dat Aaltie Jans op zaterdagavond 3 december omstreeks acht uur bij hen kwam. De vrouw noemde zich een dochter van de Leeuwarder sjouwer Jan Dirks. Zij zei ongeveer acht dagen eerder uit Leeuwarden te zijn vertrokken en naar Groningerland te reizen.

Aaltie bood haar een oude blauwgrauwe schorteldoek te koop aan. Tyttje betaalde twee duiten en gaf haar twee stukken brood. Ook dronk Aaltie met Tyttje en Sybren thee. Na aanhoudend vragen mocht zij blijven slapen. Tyttje, haar man en het kleine meisje van Sipke Hanses dat zij in de kost hadden gingen naar bed. De vrouw bleef op een stoel in de hoek bij de haard liggen.

Toen Sybren zondagmorgen rond zes uur opstond, bleek de vrouw vertrokken. Het meisje ontdekte dat haar blauwe borstrok en rok, die zij de vorige avond op een stoel had gelegd, weg waren. Uit de afgesloten kast in de kamer miste Tyttje een nieuwe blauwe schorteldoek. Ook de oude doek die zij de vorige avond van Aaltie had gekocht was verdwenen. Die had aan een spijker achter de middendeur gehangen.

Haar man en Sipke Hanses gingen die zondagmorgen rond zes uur op pad om de vrouw te zoeken. Zij vroegen ook bij een plek met enkele huisjes of iemand haar had gezien. Zij kwamen terug zonder Aaltie te hebben opgespoord. Tyttje sloot haar voorgelezen verklaring op 5 december 1803 in Bergum af met haar eigen handmerk.

Op 5 december 1803 legden Sybren en Tyttje in Bergum hun verklaringen af. Beiden zetten er een handmerk onder.

Er werd bevel gegeven Aaltie Jans aan te houden en over te brengen.

In oktober 1803 ontstond een andere, afzonderlijke zaak over logé Rinske in Bergum.

Wat is nog zichtbaar?

• De Heidstreek bij Bergum is als gebiedsnaam bekend. Het woonhuis van Sybren Rommerts en Tyttje Jans is niet met zekerheid geïdentificeerd.

De route langs Het Zwartkruis

In oktober 1803 zoekt Bintje Boukes naar de logé Rinske. Na navraag bij de Drie Romers vindt zij haar vóór het bereiken van Het Zwarte Kruis buiten de weg; kleding en zilveren gespen komen terug. In december 1803 wordt bij Het Zwarte Kruis gevraagd naar Aaltie Jans, na vermissing van goederen bij Sybren Rommerts en Tyttje Jans aan de Heidstreek. Die navraag levert niets op. De herberg is hier een herkenningspunt of navraagadres, niet de bewezen plaats van de diefstal. De twee vrouwen worden niet met elkaar vereenzelvigd.

Bergum: Herberg Het Zwartkruis

1771-1849: Allert, Antje en Hattum rond Het Zwartkruis

Bergum 1803 - Rinske, twee rokken en zilveren gespen | Geschiedenis Toenentoen.nl

Sybren/Sijbren Rommerts en Tyttje/Tijttje Jans

Waarschijnlijk hetzelfde echtpaar. In 1803 wonen Sybren Rommerts en zijn vrouw Tyttje Jans op de Heidstreek onder Bergum; hij is in zijn 59ste levensjaar, zij ongeveer 55. In 1806 verklaren Sijbren Rommerts en zijn vrouw Tijttje Jans op de Bergumerheide; zijn leeftijd is mogelijk in het 61ste of 63ste levensjaar, zij is in haar 57ste. Namen, onderling huwelijk en plaats ondersteunen de identificatie; de leeftijden zijn benaderingen en deels onzeker. In 1803 zijn zij benadeelden na een overnachting, in 1806 kopers/getuigen bij teruggevonden ijzerwerk. De ijzerzaak speelt niet in Het Zwartkruis; alleen het eerdere verhaal bevat navraag bij die herberg.

Bergum en Kooten 1806 - Teruggevonden ijzerwerk en een geweigerde leugen

Bergummerheide 1800.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.