Jitske Sjoerds

Jitske Sjoerds, de vrouw van arbeider Gjalt Uilkes, woonde in het West van Bergum. Zij was naar eigen herinnering in haar 37ste levensjaar. Als arbeidster en baker (kraamverzorgster) werkte zij in het huis van Johannes Huis onder Bergum.

Om tien uur 's morgens was Jitske in de keuken het roet uit de schoorsteen aan het vegen. Op een gootje in de schoorsteen ontdekte ze een zakje. Zij pakte het op en voelde dat er waarschijnlijk geld in zat. Meteen riep zij de vrouw van Johannes Huis. Jitske liet haar het beursje zien en gaf het aan haar.

De vrouw vertelde Jitske later dat het zakje drie stukken van drie gulden, enkele dubbeltjes en duiten bevatte. Jitske had die munten dus niet zelf geteld. Ze wist niet wie de beurs in de schoorsteen had gelegd en van wie het geld was.

De vrouw van Huis had Jitske eerder verteld dat zij geld kwijt was, waaronder minstens twee stukken van drie gulden. Aafke Rinsma, de moeder van de vrouw van Huis en echtgenote van Sierk Faber, logeerde in hetzelfde huis. Toen Aafke die ochtend uit de kerk terugkwam, vertelde ze Jitske dat ook zij één stuk van drie gulden miste. Jitske kon verder niets verklaren en ondertekende na voorlezing op 24 juli 1803 in Bergum.

Anna Geertruida Faber

Anna Geertruida Faber, de vrouw van Johannes Huis te Bergum, was in haar 24ste levensjaar. Enkele weken vóór haar verklaring had zij in een pulpitum, een afsluitbaar kastje in de kamer, een zak met honderd gulden opgeborgen. Het bedrag bestond uit 33 stukken van drie gulden en één carolusgulden. Zij had later vier stukken van drie gulden uit de zak gehaald. Er lag toen 88 gulden in.

Anna legde de sleutel op de deken, maar vergat die bij het opstaan mee te nemen. Ytje ging het bed opmaken. Toen Anna zich de sleutel herinnerde, vroeg zij of Ytje die op het bed had gevonden. Ytje zei van niet. Samen haalden ze dekens, beddengoed en stro uit het bed en zochten alles door. Zonder resultaat. Op aanraden van Johannes Huis zochten ze de volgende ochtend het bedstro opnieuw grondig door. De sleutel bleef verdwenen.

De dag daarop nam Anna de andere sleutel die haar man van het kastje had. Zij opende het pulpitum en telde het geld. Er lag nog maar 82 gulden. Van de 88 gulden die zij eerder had achtergelaten, ontbraken twee stukken van drie gulden. Enige tijd daarvoor was ook een zilveren vrouwenhoed of een als zodanig aangeduid zilveren voorwerp zoekgeraakt.

Op de ochtend van 24 juli wandelde Anna omstreeks tien uur met haar kind in de tuin. Arbeidster en baker Jitske Sjoerds riep haar en vertelde dat ze een geldzakje in de hoek van de keukenschoorsteen had gevonden. Anna bekeek het beursje en trof daarin drie stukken van drie gulden aan, enkele dubbeltjes, twee schellingen en duiten. Daarna legde zij het zakje met het geld terug in de schoorsteen.

Toen Ytje van een boodschap terugkwam, vertelde Anna haar over het gevonden geld. Anna nam het beursje, in aanwezigheid van Ytje, opnieuw uit de schoorsteen en vroeg of Ytje het daar had gelegd. Ytje antwoordde ontkennend. Volgens Anna probeerde de dienstmeid haar tweemaal van de plek weg te dringen waar het geld lag. Anna hield haar tegen. Vervolgens trok de meid het zakje uit Anna's hand en schudde het leeg. In het beursje bleken drie stukken van drie gulden en 56 stuivers aan kleingeld te zitten.

Ytje zei dat zij het geld van haar ouders had gekregen om goederen die in de lommerd te Leeuwarden stonden terug te halen. Anna vond dat vreemd, omdat de bijbehorende lommerdbriefjes volgens haar bij Ytjes ouders op de Oude Galileën in Leeuwarden lagen.

Anna kon niet verklaren dat Ytje het vermiste geld of het zilveren voorwerp had gestolen. Ze wist alleen dat de vermissingen hadden plaatsgevonden in de tijd dat Ytje bij het gezin woonde. Zij tekende haar op 24 juli 1803 te Bergum voorgelezen verklaring als A.G. Huis, geboren Faber.

Aafke Rinsma

Aafke Rinsma logeerde bij haar dochter Anna Geertruida Faber en schoonzoon Johannes Huis in Bergum. Zij was de vrouw van Sierk Faber, secretaris van het Hof van Friesland te Leeuwarden.

Toen Aafke op de ochtend van 24 juli 1803 uit de kerk terugkwam, vertelde haar dochter dat in de keukenschoorsteen een geldzakje was aangetroffen. Aafke keek onmiddellijk haar eigen beurs na. Die zat in een zak die ze ongeveer een week eerder had laten maken. Bij het natellen ontdekte ze dat minstens één muntstuk van drie gulden ontbrak.

Aafke durfde niet te zeggen dat haar dochters dienstmeid Ytje het geld had weggenomen. Wel waren tijdens haar logeerpartij af en toe andere goederen verdwenen. Dat was gebeurd terwijl Ytje bij Johannes en Anna in huis woonde. Aafke wist verder niets en ondertekende haar verklaring op 24 juli 1803 te Bergum als A. Faber, geboren Rinsma.

Ytje Johannes

Ytje Johannes had als dienstmeid bij Johannes Huis in Bergum gewoond. Op 25 juli 1803 werd zij als gevangengenomen vrouw, in haar 19de levensjaar, ondervraagd over de verklaringen van de dag daarvoor. De inhoud van die eerdere verklaringen was aan haar voorgelezen.

Ytje verklaarde dat het geld in het beursje dat Jitske Sjoerds in de keukenschoorsteen had gevonden aan haar toebehoorde. Volgens haar hadden haar ouders dat geld in de laatste week van de Leeuwarder kermis in een brief aan haar gestuurd. Haar ouders woonden aan de Oude Galileën onder Leeuwarden. Haar vader heette Johannes Lamberman en werkte als scheepstimmermansknecht.

Ytje ontkende ook iets te weten over de vermissing van een zilveren voorwerp dat in het verhoor een vrouwenhoed werd genoemd. Haar werkgeefster had gezegd dat het kwijt was en haar opgedragen het te zoeken. Ytje had dat naar eigen zeggen onmiddellijk gedaan, maar het niet gevonden. Ze verklaarde het voorwerp niet te hebben meegenomen of in bezit te hebben gehad. Na voorlezing sloot ze haar verhoor op 25 juli 1803 in Bergum af met haar eigen handmerk.

Op 26 juli 1803 volgde een bevel om Ytje vrij te laten. Er waren onvoldoende redenen gevonden om haar langer in bewaring te houden.