Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1803 - Durk Douwes en drie paar zilveren gespen

Historische aangifte of getuigenverklaring uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

Op 27 april 1803 vertelde Durk Douwes uit de Heidstreek onder Bergum hoe hij in de vroege ochtend drie paar zilveren gespen van schoenen miste. In dezelfde nacht had hij nog naar een koe gekeken die moest kalven.

Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.
Een brug in een Fries veenlandschap rond 1800.

Durk Douwes

Durk Douwes woonde op de Heidstreek onder Bergum en was in zijn 35ste levensjaar. Hij verklaarde op 27 april 1803 dat hij bij het opstaan in het achterhuis de deuren van het buitenhuis en middelhuis open aantrof. Het houten venster van het voorhuis was opengebroken. Uit een glazen venster was een ruit verwijderd. Die vond hij terug bij het venster. Durk vermoedde dat iemand door de opening de sluiting van het houten venster had losgemaakt.

Durk onderzocht daarop of er iets ontbrak. Buiten de achterdeur stonden drie paar schoenen. De avond daarvoor hadden die schoenen bij het bed waar hij sliep in de schoorsteen gestaan. Van alle drie paren waren de zilveren gespen verdwenen. Om vier uur 's morgens stelde hij dat verlies vast.

  • Een paar ouderwetse, platte en gladde zilveren mannengespen met stalen beugels. Iedere gesp had de letters D.D.
  • Een paar bewerkte zilveren vrouwengespen met zilveren beugels, gemerkt A.S.
  • Een paar vrouwengespen, waarvan één gesp tweemaal was gerepareerd.

Durk wist niet wie de gespen had meegenomen. In dezelfde nacht had hij tussen één en twee uur nog in het buitenhuis naar een koe gekeken die op het punt stond te kalven. Toen waren de deuren nog gesloten en had hij niets bijzonders gemerkt. Hij leidde daaruit af dat de inbraak later was gepleegd. Zijn verklaring werd voorgelezen en op 27 april 1803 in Bergum door hem ondertekend.

De verklaring werd opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel. De genoemde personen ondertekenden of merkten hun eigen verhoor, zoals in de afzonderlijke tekst staat.

Seizoenarbeid rond 1800.
Seizoenarbeid rond 1800.

Wat is nog zichtbaar?

  • De Heidstreek is een historische plaatsaanduiding onder Bergum.
  • Uit de verklaring kan het woonhuis van Durk Douwes niet met zekerheid worden aangewezen.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Bergum

Plaatsen in de omgeving

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Geld rond 1770.
Geld rond 1770.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een gerechtelijk verhoor rond 1810.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een kerkinterieur rond 1797.
Een eenvoudige woning rond 1800.
Een eenvoudige woning rond 1800.
Nacht 1800 klepperman kleine stad handlantaarn houten klep.
Nacht 1800 klepperman kleine stad handlantaarn houten klep.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

    Meer over het dagelijks leven

    Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

    Bataafse en Franse tijd

    Bronnen

    Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-11-D13, scanbladen 219, 220. Datum: 27 april 1803. Verklaringen van Durk Douwes.

    Verantwoording

    • Een waarneming over de vermoedelijke route door het venster is geen vastgestelde handeling van de dader.
    • Durk noemt drie paar gespen en de merken D.D. en A.S.; de nadere beschrijving van het derde paar is deels onzeker.
    • De handgeschreven scans zijn voor deze publicatie niet opnieuw gelezen.
    • De beschrijving van de sluiting van het opengebroken houten venster is in de transcriptie deels moeilijk leesbaar. Het binnendringen via die opening was Durks vermoeden.