Bergum - Verhalen en verklaringenHistorische aangifte en getuigenverklaringen uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.
In de nacht van 8 op 9 mei 1803 werd bij weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam ingebroken. Knecht Johannes Riemers hoorde de hond blaffen; dienstmeid Wytske Hendriks zag de open deur. Op dezelfde ochtend ontdekte boer Jan Klases in de Buuren van Bergum dat zijn achterdeuren openstonden.

Johannes Riemers was 39 jaar en knecht bij de weduwe Sibble Bander op de Bergumerdam onder Bergum. In de nacht van 8 op 9 mei 1803 lag hij omstreeks twee uur in bed in de grote hal. Een kleine hond in huis begon te blaffen en maakte hem wakker. Vervolgens hoorde hij geritsel tegen een linnen zak die in de gang hing. Hij riep de dienstboden dat zij licht moesten maken, omdat er mensen in huis waren. Daarna stond hij op en maakte zelf licht.
De buitendeur van de kleine hal stond open. De avond tevoren was zij nog met twee grendels afgesloten. Boven de deur was een ruit uit een raam met vaste ruiten gebroken. Johannes vermoedde dat de bovenste grendel door het gat met de hand was weggetrokken. Volgens zijn verklaring was de onderste waarschijnlijk met een kromgebogen stok geopend. Die stok lag nu binnen, terwijl hij de avond tevoren niet in huis was geweest. Mogelijk was de stok afkomstig van een scheepshelling in de onmiddellijke nabijheid.
Johannes miste zijn halfversleten blauw damasten borstje, een vest dat met blauwe baai was gevoerd. Het had blauwe knopen. Het was met hetzelfde damast versteld. Omdat de voorkant versleten en de lappen nog nieuw waren, verschilden de delen van kleur. Johannes kende de dader of daders niet. Na voorlezing zette hij zijn handtekening onder de verklaring, opgenomen op 9 mei 1803 in Bergum.
Wytske Hendriks was 25 jaar en dienstmeid bij dezelfde weduwe Sibble Bander. Zij sliep in de nacht van 8 op 9 mei 1803 met een andere dienstmeid in een kamer. Rond twee uur werd zij wakker gemaakt door Johannes Riemers, die in de grote hal sliep. Toen zij opstond, zag zij dat de buitendeur van de kleine hal openstond. Zij wist dat die de avond daarvoor met twee grendels, één boven en één onder, was afgesloten.
Volgens Wytske was uit het vaste raam boven de deur een ruit gebroken. De bovenste grendel kon door die opening met de hand worden bereikt. De onderste was waarschijnlijk met een kromme stok verschoven. Die stok lag 's morgens in de hal, maar was de avond tevoren niet daar aanwezig. Wytske vermoedde dat hij van de nabijgelegen helling kwam.
Wytske noemde de volgende verdwenen kledingstukken:
Zij wist niets over de dader of daders. Na voorlezing sloot zij de verklaring op 9 mei 1803 in Bergum af met haar eigen handmerk.
Jan Klases, 53 jaar, was boer in de Buuren te Bergum. Op de ochtend van 9 mei 1803 ontdekte hij bij het opstaan dat zijn beide achterdeuren openstonden. De deuren waren de avond tevoren met een grendel gesloten.
Jan dacht dat iemand gebruik had gemaakt van een ruit die al eerder kapot was. Door die opening kon een hand worden gestoken om een grendel te verwijderen. Hij miste een nieuwe zwarte linnen broek, met aan elk been vier zwarte knopen van been.
Hij wist niets over de dader en kon verder geen gegevens geven. Zijn verklaring werd hem voorgelezen en op 9 mei 1803 te Bergum door hem ondertekend. Dit was een andere inbraak dan die bij de weduwe Bander; de drie verklaringen staan onder één protocol, maar bewijzen geen gemeenschappelijke dader.
De verklaringen werden opgenomen bij het gerecht van Tietjerksteradeel. De genoemde personen ondertekenden of merkten hun eigen verhoor, zoals in de afzonderlijke tekst staat.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.





Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Gerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-12-D01, scanbladen 221, 222, 223, 224. Datum: 9 mei 1803. Verklaringen van Johannes Riemers, Wytske Hendriks, Jan Klases.
Jans tijdsaanduiding bij het opstaan is gelezen als Een voor vijf Uur en niet nader ingevuld. Bij Johannes staat gemekte bij de blauwe knopen en is een deel van de oorspronkelijke uitroep verbeterd en onleesbaar. De everlasten voorschot is van weduwe Sibble Bander, de andere kleding noemt Wytske als eigen vermissing.