Wijns 1803 - Gestolen textiel en een handketel uit de lommerd

Historische aangifte en getuigenverklaringen uit 1803, vastgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel.

In augustus 1803 werden twee afzonderlijke diefstallen in Wijns gemeld. Bij Gerrit Wiebes Bilker verdween kleding en naaigerei door een open schuifraam. Klaas Tomas miste een koperen handketel; zijn vrouw kreeg die tegen betaling van een rijksdaalder bij een lommerd terug.

Gerrit Wiebes Bilker

Gerrit Wiebes Bilker was boer in Wijns. In de nacht van 7 op 8 augustus 1803, tussen half twaalf en vier uur, verdwenen goederen uit een kamer in zijn huis. Volgens zijn verklaring was iemand door een schuifraam naar binnen gegaan dat niet met de pen was vastgezet.

Gerrit noemde de volgende verdwenen goederen:

Een muts en een zilveren oorijzer.
Een bijna nieuwe halsdoek van "Bijtoppen".
Een paarsbonte doek en een lichtbont vrouwenjak.
Een papier of pakje met ongeveer vijftien stuivers aan naaigaren en zijde in verschillende kleuren.
Twee dozijn zwarte benen knopen.
Een klein schaartje met spits toelopende punten.

Gerrit wist niet wie de goederen had meegenomen. Na voorlezing ondertekende hij zijn verklaring op 15 augustus 1803 in Bergum.

Klaas Tomas

Klaas Tomas was arbeider te Wijns. Vrijdag 12 augustus 1803, tussen twee en drie uur 's middags, was achter zijn huis een koperen handketel weggenomen. Hij wist niet zeker wie de ketel had gestolen.

De volgende dag, zaterdag 13 augustus, ging Klaas' vrouw Sytske met zijn medeweten naar Leeuwarden. Zij wilde uitzoeken waar de ketel was gebleven en of iemand die had verpand. Bij de lommerd in de Schrans, net buiten Leeuwarden, vroeg ze of daar op vrijdagavond een dergelijke koperen handketel was gebracht. Ze gaf zo nauwkeurig mogelijk een beschrijving.

Volgens het verhaal dat Klaas van zijn vrouw kende, bevestigde de lommerdhouder dat de ketel daar was verpand. Hij had er een rijksdaalder op voorgeschoten. Als Sytske hem die rijksdaalder betaalde, kon ze de ketel terugkrijgen. Sytske herkende de ketel. Zij betaalde de rijksdaalder en kreeg de handketel mee naar huis.

Klaas had deze gang naar de lommerd niet zelf bijgewoond. Hij kon verder niets verklaren. Zijn verklaring werd op 15 augustus 1803 te Bergum voorgelezen en door hem ondertekend.

Voor de koperen ketel betaalde Sytske aan de lommerdhouder een rijksdaalder. Klaas Tomas wist niet wie de ketel daar had gebracht.

Wat is nog zichtbaar?

Wijns ligt nog aan de Dokkumer Ee; de oude dorpskern is herkenbaar.
De Schrans bij Leeuwarden is een bestaande historische route, maar het genoemde lommerdpand is niet afzonderlijk vastgesteld.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Wijns

Plaatsen en andere verhalen

Dagelijks leven

Afbeeldingen

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bronnen

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, dossier EA-12-D08, scanbladen 241, 242. Verklaringen van Gerrit Wiebes Bilker, Klaas Tomas.

Verantwoording

Gerrits leeftijd is in de transcriptie 6[8?] jaar. De precieze plaats van het raam en een doorgestreept voorwerp zijn onzeker.
De leeftijd van Klaas Tomas en de stofnaam Bijtoppen zijn niet zeker leesbaar. Het fragment over herkenning van de ketel is deels onduidelijk.
Sytskes bezoek aan de lommerd is door Klaas naverteld; hij was er niet bij.
De gele blokken bevatten de volledig beschikbare diplomatische transcripties. De grijze blokken geven de gebeurtenissen gedetailleerd weer in de oorspronkelijke derde persoon.
De originele handgeschreven scans zijn bij deze HTML-bewerking niet opnieuw ingezien.

De leeftijd van Gerrit is onzeker als 6[8?] jaar gelezen, die van Klaas als 4[6?]ste levensjaar. De plaatsverbinding uit het voor Zonder losser en de stofnaam Bijtoppen zijn onzeker. Een doorgestreepte voorwerpbenaming is niet ingevuld. De ketelteruggave is door Klaas verteld over de reis van zijn vrouw, niet over een eigen bezoek.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.