Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Eestrum 1808 - De rok en het kussen bij Boshuizen

Joukjen Martens, Willemke Hendriks, Ritske Geerts en Beerentje Geerts geven hun lezingen van de verdwenen goederen.

Kleding herstellen rond 1800.
Kleding herstellen rond 1800.

Joukjen Martens

Joukjen Martens, vrouw van herbergier Aldert Pytters bij de Boshuizen onder Bergum, is in haar 51ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat op 22 oktober omstreeks zeven uur 's avonds een vrouw bij haar huis kwam. Na wat te hebben gegeten vroeg deze een achtste mengel jenever en daarna nog zoveel.

Toen zij een deel daarvan had gedronken, viel zij op een stoel in slaap. Joukjen maakte haar later wakker en bracht haar naar bed. Joukjen zei dat de beddengoederen die de vrouw bij zich had en de blauwe rok die zij droeg aan haar toebehoorden. Goederen die op dezelfde tijd van Ritske waren gestolen, werden na herkenning aan hem afgegeven.

Hij vertrok daarmee naar Oostermeer. Joukjen verklaart verder dat de vrouw die die nacht bij haar in huis was nu in Bergum wordt vastgehouden. De goederen worden bij de baljuw en het gerecht van het vijfde district bewaard. Zij weet verder niets. Na voorlezing tekent zij op 23 oktober 1808 in Bergum: Joukjen Martens.

Naaiwerk in een gezin rond 1800.
Naaiwerk in een gezin rond 1800.

Willemke Hendriks

Willemke Hendriks, vrouw van koemelker en arbeider Ritske Geerts in Eestrum, is ongeveer 30 jaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart zij dat zij op 22 oktober omstreeks half zes 's avonds van het koemelken thuiskwam. Een glasvenster in de kamer stond open.

Dat was van binnen met een klinkje gesloten geweest. Er was een ruit in het raam gebroken; waarschijnlijk had men daardoor de klink van binnen geopend. Binnen merkte Willemke dat een gebloemde rok en een kussen met een witte sloop ontbraken. Toen haar man omstreeks acht uur 's avonds thuiskwam, vertelde zij hem wat zij rond half zes had aangetroffen en welke goederen waren verdwenen.

Haar man ging de volgende ochtend om zes uur weg en kwam kort daarna terug met de vermiste goederen van de vermoedelijke daderes. Willemke herkende die als haar eigendom. De goederen en de vermoedelijke daderes worden nu in Bergum bewaard respectievelijk vastgehouden.

Zij weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 23 oktober 1808 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G. Bruining.

Ritske Geerts

Ritske Geerts, arbeider en koemelker in Eestrum, is in zijn 36ste levensjaar. Na oproeping, beëdiging en verhoor verklaart hij dat hij op 22 oktober even vóór acht uur 's avonds thuiskwam. Zijn vrouw Willemke Hendriks vertelde hem dat een gebloemde rok en een kussen met witte sloop waren gestolen.

Zij vertelde ook dat men het raam waarschijnlijk door een gebroken ruit had geopend. Ritske ging naar de herberg van Aldert Pytters bij de Boshuizen onder Bergum. Daar zag hij een vrouw met een blauwe rok die hij als zijn eigendom herkende. Zij had ook het vermiste kussen en de sloop.

Toen hij haar erop aansprak, gaf zij hem de goederen meteen terug. Volgens hem zei zij dat zij die de vorige avond uit zijn huis had gehaald. De goederen en de vrouw worden nu in Bergum bewaard respectievelijk vastgehouden. Op de terugweg naar Eestrum vroeg hij hoe zij tot de diefstal was gekomen.

Volgens hem antwoordde zij dat zij te veel drank had gehad. Hij bracht haar mee naar huis en gaf kennis van het gebeurde. Executeur P. Pytter kwam naar Eestrum en nam de vrouw mee naar Bergum. Ritske weet verder niets. Na voorlezing tekent hij op 23 oktober 1808 in Bergum: Ritske Geerts.

Beerentje Geerts

Beerentje Geerts, uit Scheemda in Groningerland, is 35 jaar. Zij verklaart als gedetineerde dat zij op 22 oktober uit Groningerland kwam. Onderweg ontmoette zij volgens haar een vrouw die een blauwe vrouwenrok, een kussen en een witte sloop bij zich had. De vrouw bood die haar te koop aan.

Beerentje zegt dat zij de goederen voor dertig stuivers kocht. Zij zette haar reis voort en kwam tegen half zes uur 's avonds bij de herberg aan de Boshuizen onder Bergum. De volgende ochtend kwam daar een man die de rok, het kussen en de sloop als zijn eigendom herkende.

Zij antwoordde dat hij die dan mocht meenemen, maar dat zij graag de dertig stuivers terugwilde die zij ervoor had betaald. Op zijn verzoek ging zij met hem mee. Beerentje ging naar het huis van de man. Kort daarna kwam de executeur, die zei dat zij met hem naar Bergum moest gaan.

Zij ging mee. De goederen die nu in Bergum worden bewaard en aan haar zijn getoond, zijn volgens haar dezelfde die zij had gekocht. Zij weet verder niets. Na voorlezing zet zij op 23 oktober 1808 in Bergum haar handmerk, in aanwezigheid van P.W.G. Bruining.

Deze getuigenissen staan ook bij de verhalen uit Eestrum.

Joukjen Martens bij Boshuizen, mei en oktober 1808

Beide verklaringen uit 1808 noemen Joukjen Martens als vrouw van Aldert Pytters/Pytterrs, herbergier bij Boshuizen onder Bergum, met dezelfde voorlopige leeftijdslezing. Daarom worden de inbraakzaak en de textielzaak verbonden. Het verband met het oudere Zwartkruis-echtpaar blijft voorzien van de eerder genoemde leeftijdsafwijking.

Andere zaken op dezelfde locatie

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van de streek

Naaiwerk in een woning rond 1800.
Naaiwerk in een woning rond 1800.
Boerenerf rond 1820.
Boerenerf rond 1820.
Mannenkleding rond 1800.
Mannenkleding rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Wasdag rond 1800.
Herberg rond 1800.
Herberg rond 1800.

Dagelijks leven in de 19de eeuw

Omliggende plaatsen in de 19de eeuw

Bergum en omgeving

Bataafse en Franse tijd

Ambtelijke aanhef en protocollen

Verklaringen opgenomen door Jetse van Sminia, raadslid van het vijfde district en hiertoe aangestelde commissaris.

De kanttekening vermeldt dat de baljuw en het gerecht op 12 november 1808 een brief van het Hof ontvingen met een kopie van het vonnis tegen Beerentje Geerts. Zij wordt daarin veroordeeld tot strenge geseling en twee jaar verbanning uit Friesland. Zij moet bovendien nog voldoen aan het Hofvonnis van 13 mei 1808. De kanttekening vermeldt de opgelegde straf; de volledige vonnistekst en de uitvoering zijn hier niet uitgewerkt.

Afgelegd voor de ondergetekende commissaris en secretaris in Bergum op 23 oktober 1808. J. van Sminia en P.W.G. Bruining.

Verhoor van Beerentje Geerts, die in Scheemda in Groningerland woont, over de tegen haar opgenomen verklaringen.

Afgelegd en bevestigd voor de ondergetekende commissaris en secretaris in Bergum op 23 oktober 1808. J. van Sminia en P.W.G. Bruining.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw

Bronnen en verantwoording

Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 6, B6-D045. Datering: 23 oktober 1808; voorval 22 oktober; marginale Hofsmissive 12 november. Scanbladen 141, 142, 143, 144, 145, 146.

Verantwoording

Enkele namen, dateringen en omschrijvingen zijn niet volledig leesbaar. De voorlopige lezingen zijn waar mogelijk gebruikt; ontbrekende bijzonderheden konden niet volledig worden weergegeven.

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.