Hardegarijp 1808 - Goud, zilver en boeken uit het huis van Reitsma - Toenentoen
De diefstal in de herberg: de verklaring van getuige Johannes Tjibles (Bergum 1795)
Johannes Tjibles (in modern Nederlands):
Ik ben Johannes Tjibles. Ik woon te Bergum aan de Zomerweg, naast Aldert Pieters. Ik ben ongeveer dertig jaar oud. Ik ben als getuige opgeroepen, beëdigd en gevraagd naar wat er is gebeurd.
Ik verklaar dat ik afgelopen maandagavond bij mijn huis was. Mijn vrouw was daar ook. Zij stond tussen ons huis en dat van Aldert Pieters.
Ik hoorde mijn vrouw zeggen dat er bij Aldert thuis ruzie leek te zijn. Omdat ik wist dat Aldert zelf niet thuis was, ging ik daarheen. Ik wilde, als dat nodig was, de vrouw en dochter van Aldert helpen.
Daar waren Oeble Beernts en Gerrit Johannes. Hun sjees en paard stonden voor de deur.
Johannes Tjibles (in modern Nederlands):
Ik ging in de stoep zitten. Oeble en Gerrit waren allebei dronken. Vooral Gerrit was erg dronken. Hij maakte nogal wat lawaai.
Ik hoorde dat Gerrit Johannes de rekening niet wilde betalen. Ook kwam Jan Gerrits bij ons in de stoep.
Jan Gerrits had het lawaai blijkbaar van een afstand gehoord. Hij drong er uiteindelijk bij Gerrit Johannes op aan dat hij de rekening zou betalen.
Gerrit Johannes ging daarop naar de sjees. Uit de kist nam hij zijn buidel. Daaruit haalde hij genoeg geld om de rekening te betalen. Daarna deed hij de buidel met de rest van het geld weer in de kist van de sjees.
Daarna bleef er nog enige onrust.
Uiteindelijk wilden Oeble en Gerrit vertrekken. Maar toen Gerrit naar de sjees ging, keek hij eerst nog eens in de kist om te zien of zijn geld er nog was. Toen ontdekte hij dat het geld verdwenen was.
Johannes Tjibles (in modern Nederlands):
Ik, Jan Gerrits en Gerrit doorzochten toen de kist en de sjees om te kijken of het geld er misschien nog was. Wij vonden geen geld.
Daarop zeiden wij dat het geld er wel geweest moest zijn. Volgens ons kon het bijna niet anders dan dat Oeble het geld had genomen.
Terwijl Gerrit in huis was geweest, was Oeble namelijk in de sjees geweest. Hij had in de kist van de sjees gerommeld.
Daarna ging Oeble meteen van de sjees af. Hij vroeg direct om een emmer om het paard te laten drinken.
Aldert pakte een emmer, maar Oeble nam die van hem over. Hij ging er zelf mee naar de dobbe om water te halen. Daar was hij vrij lang mee bezig.
Oeble ontkende dat hij het geld had. Hij zei dat hij van geen geld wist en meer van zulke dingen.
Johannes Tjibles (in modern Nederlands):
Wij gingen in de dobbe zoeken, maar vonden niets. Toch waren wij er voor onszelf van overtuigd dat Oeble het geld had genomen en weggebracht.
Daarom hebben wij Oeble wat steviger aangepakt. Wij pakten hem beet om hem tot een bekentenis te brengen. Maar Oeble bleef ontkennen.
Hij bleef ontkennen, ook al hadden wij hem bedreigd. Hij bleef geduldig en ging op de grond liggen. Hij liet zich vrijwillig onderzoeken.
Uiteindelijk vertrokken Oeble en Gerrit met elkaar. Enkele ogenblikken later, terwijl wij samen nog eens in de dobbe en in de omgeving daarvan naar het geld zochten, kwam Gerrit weer te voet bij ons terug.
Omdat wij door de duisternis toch niets konden vinden, gingen wij met elkaar het huis in. Toen bedachten wij dat Oeble misschien nog wel eens terug zou kunnen komen om het geld te halen, als hij het daar ergens in de buurt had verborgen.
Daarom ging Gerrit Johannes buiten bij de buitentafelbanken liggen om op te passen. Maar hij lag daar nog maar nauwelijks, of hij viel in slaap en snurkte zo hard dat wij hem in huis konden horen.
Wij brachten deze wacht naar binnen. Wij legden hem in de stal, in het stro, zodat hij zijn roes kon uitslapen.
Daarna wilden Jan Gerrits en ik naar huis gaan. Maar buiten hoorden wij iemand naderen. Wij bleven toen staan om af te wachten wie dat was.
Het bleken Jan Teunis en zijn vrouw te zijn. Zij kwamen met een wagen met stro van Kollumerzwaag.
Johannes Tjibles (in modern Nederlands):
Jan Gerrits en ik gingen daarna met Jan Teunis en de wagen mee naar huis. Onderweg vertelde Jan Teunis ons dat zij Oeble Beernts zojuist aan de andere kant van de Zwarte Tille met de sjees waren tegengekomen.
Oeble had hun met enkele Franse vloeken gezegd dat hij de zweep verloren had.
Het was toen ongeveer tweeënhalf uur geleden dat Oeble bij Aldert was vertrokken.
Johannes Tjibles (in modern Nederlands):
Verder verklaar ik niets meer van deze zaak te weten.
Daarmee sluit ik mijn verklaring. De verklaring werd aan mij voorgelezen. Daarna heb ik die eigenhandig ondertekend.
Bergum, 10 september 1795.
Johannes Tjibles
Zo zou het Zwartkruis er later, in 1849, uit gezien kunnen hebben.
Toelichting bij enkele woorden
Een sjees was een licht rijtuig op twee wielen, meestal getrokken door één paard.
Een dobbe was een poel of waterplas waar water gehaald kon worden.
De Zwarte Tille was een brug in de omgeving.
Met de stoep wordt hier waarschijnlijk een ruimte bij de gelagkamer bedoeld.
In de oude tekst wordt Johannes Tjibles “deponent” genoemd. Daarmee wordt de persoon bedoeld die de verklaring aflegt. In deze moderne versie is dat vervangen door “ik”, zodat de tekst als getuigenverklaring blijft lezen.
De verklaringen over de geldvermissing in 1795
Over het verdwenen geld bij herberg Het Zwartkruis zijn verschillende verklaringen bewaard. De aanwezigen beschreven ieder wat zij zagen en hoorden.
Andere zaken op dezelfde locatie
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1771-1849: Allert, Antje en Hattum rond Het Zwartkruis
Notaris 1800.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Noord-Bergum.
Noord-Bergum 1811-1832.
De Franse tijd.
De soldaten van Napoleon waren in Nederland van 1795 tot 1813. De verklaring van Johannes Tjibles werd afgelegd in 1795, het jaar waarin de Franse tijd in Nederland begon.
Antje en Hattum
De Friese steden
Het dagelijks leven in Friesland rond 1800
Sneek aan het eind van de 18de eeuw.
Dagelijks leven
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Bataafse en Franse tijd