Testament van Antje en verklaringen

Een. Het afschrift van het eerder aangehaalde testament van Antje Alderts, waaruit blijkt dat de overledene aan haar zoon Jan Hattums Kuipers de som van tweehonderd gulden heeft gelegateerd.

Verder heeft zij aan haar vier kinderen, Joukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, haar kleren, lijfdracht en lijfsierraden gelegateerd, met het goud en zilver dat daarbij hoorde.

Ook blijkt uit dit testament dat zij haar echtgenoot heeft benoemd tot erfgenaam van dat gedeelte van haar nalatenschap waarover zij, behalve de hiervoor genoemde legaten, bij haar overlijden mocht beschikken.

Twee. Het afschrift van een testament van Janke Joukes Kuipers, overleden te Rinsumageest in de maand maart 1843, gepasseerd voor notaris Van Riesen.

Drie. Een afschrift van een akte, op 25 februari daaraanvolgende behoorlijk geregistreerd, waarbij de overledene tot enige erfgenaam van haar nalatenschap heeft benoemd haar broer, de comparant Hattum Joukes Kuipers.

Deze benoeming gebeurde echter onder de verplichting tot uitkering van de volgende legaten:

a. Aan Joukje Reids de som van twintig gulden.

b. Aan de kinderen van Jan Joukes Kuipers eveneens de som van twintig gulden.

Voorts verklaarde de aangever:

a. Dat de roerende goederen die door hem en wijlen zijn echtgenote bij het aangaan van hun huwelijk zijn ingebracht, en die gedurende het huwelijk zijn verkregen, geacht kunnen worden van gelijke waarde te zijn geweest.

b. Dat gedurende het huwelijk uit gelden die tot de gemeenschap behoorden, de volgende sommen zijn betaald. Deze sommen komen ten laste van de afzonderlijke boedel van wijlen Antje Alderts:

Een. Achthonderdvijftig gulden, betaald als koopschat bij de toedeling van de vaste goederen die hiervoor onder de nummers een, twee, drie en vier van de onroerende goederen van Antje Alderts zijn omschreven.

Twee. Duizend zestig gulden en vijftig cent, betaald als koopprijs van de helft van de vaste goederen die zijn omschreven onder de nummers elf en twaalf.

Drie. Tweehonderdvijftig gulden, betaald aan wijlen de heer Jacob de Haan te Leeuwarden, voor geleverde steen bij gelegenheid van de verbouwing van de herberg Het Zwart Kruis.

Vier. Tweehonderdvijftien gulden, wegens de gestelde waarde van de verbetering van genoemde herberg door het stichten van de doorreed.

Vijf. Driehonderd gulden, wegens een betaalde schuldvordering aan wijlen Jan Douwe Wadman te Bergum, bestaande tot last van de ouders van Antje Alderts.

Deze posten bedragen samen tweeduizend zeshonderdvijfenzeventig gulden en vijftig cent. Deze som behoort daarom in de gemeenschap te worden teruggebracht.

c. Dat uit de gemeenschap aan de afzonderlijke boedel van Antje Alderts moet worden uitgekeerd:

Vooreerst. De som van honderd gulden, zijnde de opbrengst van een verkocht huisje te Hardegarijp.

Ten anderen. De som van vijfhonderd gulden, wegens ontvangen schadeloosstelling bij het leggen van de straatweg, voor afgestane grond die behoorde tot de afzonderlijke boedel van Antje Alderts.

Deze beide posten bedragen samen zeshonderd gulden.

d. Dat verder door of aan de afzonderlijke boedels van hem en zijn echtgenote niets aan of door de gemeenschap verschuldigd is.

Daarna verklaarden de comparanten Joukje, Janke, Marten en Jan Hattums Kuipers, en de laatstgenoemde als voogd, en Taeke Raels Zijlstra als toeziende voogd van Jouke Sapes Admiraal, dat zij genoegen namen met de bovenstaande verklaringen van de comparant Hattum Joukes Kuipers en daarin volkomen berustten.

Zij beloofden daartegen geen nadere bedenking of opheldering te zullen vorderen.

De inventarisatie van de goederen werd voortgezet tot des avonds zes uur. Omdat er niets meer was aangegeven om in dit proces-verbaal te worden opgenomen, werd het proces-verbaal gesloten.

De aangever verklaarde alles getrouw te hebben aangegeven en niets te hebben verzwegen. Ook verklaarde hij niet te hebben gezien of te weten dat iets verduisterd was geworden.

Deze verklaring heeft hij met ede afgelegd in handen van de heer kantonrechter.

Daarna is alles, met overleg van partijen, gelaten in het bezit en de bewaring van de comparant Hattum Joukes Kuipers. Hij verklaarde zich te erkennen en zich te belasten om alles te verantwoorden en tevoorschijn te brengen, wanneer en aan wie dat behoren zal.

Aldus gedaan en verleden op tijd en plaats zoals hiervoor vermeld, in tegenwoordigheid van Ritske Egberts Heinstra, tolgaarder, wonende onder het behoor van Eestrum, en Teunis Rienks Zijlstra, kantonbediende te Bergum, als verzochte getuigen.

Deze minuut is onmiddellijk na voorlezing ondertekend door de comparanten, de requiranten, de curator, de getuigen en mij, notaris.

• Hattum Joukes Kuipers
• J. H. Kuipers
• A. H. Kuipers
• B. E. Heinstra
• Age Fokkema
• J. H. van der Meulen
• S. R. Zijlstra
• F. B. Leistra

Toelichting

De roerende goederen die Hattum en Antje bij het huwelijk inbrachten of tijdens het huwelijk verkregen, werden geacht ongeveer van gelijke waarde te zijn. Daarover werd dus geen afzonderlijke verrekening gemaakt.

Voor Antjes afzonderlijke onroerende goederen waren tijdens het huwelijk wel bedragen uit de gemeenschap betaald. Die bedragen moesten daarom worden teruggebracht in de gemeenschap. Het ging onder meer om de koopschat van 850 gulden voor de goederen die Antje eerder waren toegedeeld, de koopprijs van 1060 gulden en 50 cent voor de helft van enkele latere goederen, kosten voor geleverde steen bij de verbouwing van Het Zwart Kruis, de waarde van de aanleg van de doorreed, en een betaalde schuld die oorspronkelijk ten laste van Antjes ouders kwam.

Daartegenover moest de gemeenschap nog bedragen uitkeren aan Antjes afzonderlijke boedel. Het ging om 100 gulden, afkomstig van de verkoop van een huisje te Hardegarijp, en 500 gulden wegens schadeloosstelling voor grond die was afgestaan bij de aanleg van de straatweg.

De erfgenamen en voogden verklaarden dat zij met deze uitleg van Hattum Joukes Kuipers instemden en daartegen later geen bezwaar of nadere opheldering zouden eisen.

De inventaris werd daarna gesloten. Hattum verklaarde onder ede dat hij alles eerlijk had opgegeven en niets had verzwegen. De goederen bleven voorlopig in zijn bezit en bewaring. Hij moest ze later kunnen verantwoorden en tevoorschijn brengen wanneer dat nodig was.