Hattum Joukes Kuipers
(1775 - 24-08-1854)
Antje Alders
(1780 - 1849)

Hattum Joukes Kuipers en Antje Alders

• Hattum is geboren op 2 mei 1774 in Garijp. Zijn ouders waren Jouke Hattums Kuipers en Vroukje Jans. Hij had twee broers en twee zussen. Vader was arbeider in Garijp, moeder was huisvrouw. In geboorteakte wordt de achternaam Kuipers al genoemd.
• Antje is geboren in 1780 in Bergum. Haar ouders waren Aldert Pytters en Joukje Martens. Haar ouders waren de herbergiers van herberg Het Zwart Kruis aan de Zomerweg, de onverharde hoofdweg tussen Leeuarden en Groningen.
• Hattum en Antje waren hervormd.
• In 1795 is Antje getuige van een diefstl in Het Zwartkruis terwijl ze aan het werk is. Haar verklaring is bewaard gebleven.
  De verklaring van Antje Alders
• Antje raakt in 1799 zwanger en Hattum (24) en Antje (19) trouwen op 26-5-1799 in Bergum, hun woonplaats.
• Op 30-01-1800 werd dochter Joukje geboren, in juli dat jaar wordt ze gedoopt.
• In 1803 wordt zoon Aldert geboren.
• Hattum was in 1810 veenbaas, in 1811 boer en in 1812 herbergier. Antje wordt in stukken dan herbergierster genoemd dus ze werken beiden op de boerderij en in de herberg.
• Ze woonden in 1811 in Garijp. Hattum was boer.
• In 1811 nemen ze herber Het Zwartkruis in Bergum over van de moeder van Antje. Ze worden naast boer ook herbergier aan de Zomerweg op de plek waar tegenwoordig Waterpark Het Zwartkruis ligt.
• 1811. Geboorte zoon Jouke in Bergum.
• Bij de aangifte van de geboorte van zoon Jouke in 1811 was Hattum boer.
• Sinds 1811 hadden Hattum en Antje een herberg, Het Zwarte Kruis, in het huidige Noord-Bergum. Hattum was in 1811 ook kiesgerechtigd (het was de Franse periode).
• Tussen 1814 en 1849 staan er advertenties in de krant voor verkopen bij Hattum Joukes in herberg Zwartkruis aan de Zomerweg, onder Bergum.
• 1811. De vader van Hattum, Jouke, nam in 1811 de achternaam Kuipers aan. Hattum kreeg dus ook de achternaam Kuipers.
• Ze bezaten veel land, moeras en ander onroerend goed in Bergum maar ook in de omliggende dorpen.
• Hij kocht in 1813 een weiland in Eestrum voor 840 gulden. Notaris Gerrit Wilhelmij in Bergum.
• In 1814 wordt zoon Pieter geboren
• In 1815 huurt hij onroerend goed voor 5 jaar. Zijn broer Sije huurt dan land in dezelfde akte. Notaris Gerrit Wilhelmij
• In 1815 betaalde hij voor het onroerend goed, mogelijk voor zijn aankoop in Eestrum in 1815 bij notaris Gerrit Wilhelmij in Bergum, akte 175 van 1813
• Op 10-05-1817 werd de tweeling Anne en Sjouke geboren.
• Hattum was waarschijnlijk jager op klein wild. In 1821 verkoopt hij zijn vier jachthonden. Pas later, bij de verkoop van zijn boedel in 1849 verkocht hij zijn geweer. Mogelijk dat de afgelegen ligging van de herberg een geweer hem een veiliger gevoel gaf.
• Op 11-09-1826 overleed dochter Joukje na de bevalling van haar tweede zoon. Ze werd 26 jaar.
• In 1836 overlijdt zoon Sjouke bij zijn ouders thuis. Hij wordt 18 jaar.
• In 1839 overlijdt zoon Anne. Hij werd 22 jaar. Hij was arbeider en ongehuwd.
• In 1844 overleed zoon Aldert in Bergum (41 jr; arbeider; ongehuwd)
• 1848: Op 18-10-1848 overleed zoon Pieter in Bergum.
• Antje en Hattum waren ondanks hun hoge leeftijd nog steeds landbouwer op Het Zwartkruis. Ze hadden veel land.
• Antje overleed op 05-1-1849 in de gemeente Tietjerksteradeel. Ze werd 68 jaar. Hattum bezat nog wel de herberg.
• In 1849, op 16-01-1849 trouwt zoon Jan. Antje is dan net overleden volgens de huwelijksakte.
• In 1849 werd vastgoed in Bergum, Eestrum, Kooten en Hardegarijp verkocht voor 11.083 gulden aan jhr. Gerrit Martin baron du Tour van Bellinchave. Verkopers waren Hattum Joukes Kuipers en de erfgenamen van Antje (zij in leven wonen in Bergum).
• Bij zijn overlijden woonde hij in Eestrum op de boerderij van zijn zoon Jan (ook landbouwer), schoondochter Akke en kleindochter Antje.
• Hattum overleed op 24 augustus 1854 in Eestrum als weduwnaar, 79 jaar oud.

Gegevens uit financiële en notariéle stukken

• In stukken komt Antje Alders ook voor als Antje Alders en Antje Allerts.
• In 1810 stond Wyger Harkes uit Bergum borg voor achterstallige belasting van Hattum op turfwinning. Onderwerp: de impost van vervening. Vermeld Hattum Joukes (vervener)wonende te Bergum. Notaris: Gerrit Wilhelmij
• 1815: Binne Oebles Koostra uit Bergum stond borg voor Hattum voor een bedrag van fl. 30 vanweg impost op de turf. Hattum was dus nog belasting op turf verschuldigd.
• In 1811 leenden Hattum en Antje geld van Wyger Harkes uit Bergum via een obligatie op hun huis, herberg, met schuur en achterhuis, met de grond, hof, hiem en tuin daarachter op nr. 72 in Bergum.
• 1813: Hattum koopt voor fr. 840 een weiland in Eestrum van Pyttje Durks (weduwe van Geert Hendriks) en Willemke Durks uit Drachten (weduwe van Ritske Geerts). Notaris: Gerrit Wilhelmij
• 1815: Hattum koopt onroerend goed (akte 175 van 1813) van Pyttje Durks uit Eestrum. (Notaris: Gerrit Wilhelmij)
• 1815: Hattum huurt van Andries Goslinga onroerend goed voor 5 jaar. Zijn zoon Sije Kuipers huurt ook. Notaris: Gerrit Wilhelmij. Huurcontract.
• 1816: Hattum huurt van Willemke Wilhelmy, weduwe van Binnert Winius,uit Bergum onroerend goed voor vijf jaar voor fl. 28 per jaar. Zijn zoon Sije huurt dan ook onroerend goed voor huursom fl. 24 per jaar. Notaris: Gerrit Wilhelmij. Huurcontract.
• 1817: Hattum staat borg voor zoon Sije voor de huur voor onroerend goed voor vijf jaar. Huur fl. 24 per jaar
• 1818: Hattum koopt voor fl. 140 scharren meenschar. Hij heeft daarmee dus het recht om vee te laten grazen op gemeente grond. Verkoper is Sytske Ypey uit Dokkum. (Notaris: Gerrit Wilhelmij)
• 1820: Hattum en Antje lenen fl. 550 van Hattum Hyles Swart uit Oostermeer. (Notaris: Gerrit Wilhelmij)
• 1820: Hattum en Antje kopen greidland in Bergum voor fl. 910 van Haitze en Baukje Bokma uit Tzummarum. (Notaris: Gerrit Wilhelmij)
• 1822: Op 23-05-1822 lenen Hattum en Antje fl. 1150 van Willem Hyles Swart, wonende te Oostermeer. Onderpand is hun deel van herberg de Boschhuizen en vier koeweiden bij het Bergumer gemeenland bij Bergum, samen ongeveer 2 hectare groot.
• 1824: Hattum en Antje lenen fl. 2200 van Willem Hyles Swart uit Oostermeer. (Notaris: Gerrit Wilhelmij)
• 1824: Hattum staat borg voor schoonzoon Sape Jelmers Admiraal die onroerend goed voor 5 jaar wil huren.
• 1829: Hattum staat borg voor schoonzoon Alle Ages Fokkema die onroerend goed voor 5 jaar wil huren.
• 1830: Hattum huurt op 16-01-1830 enkele scharren land in Bergum. Verhuurder is Binne van der Kooi uit Leiden. Notaris: Adrianus Alma
• 1833: Er is een notariele akte van de Kerkvoogdij (vertegenwoordigd door Jan Wadman uit Bergum) waarbij onroerend goed verhuurd wordt voor een periode van 5 jaar. O.a. aan Hattum Kuipers.
• 1833: Hattum koopt grasgewas van Willem Bartel van der Kooi uit Leeuwarden. (Notaris: Adrianus Alma)
• 1834: Hattum huurt onroerend goed van Folkert Rinsma uit Groningen.
• 1844: Hattum en Antje zijn geld schuldig aan Lutske Swart, weduwe van Harke Klazes Gorter, uit Kollum. (Notaris: Adrianus Alma)

Antje groeide op in een afgelegen herberg. Ze is niet naar school geweest en kon dan ook niet schrijven. Toen ze 16 jaar was, in 1795, tekende ze een verklaring met dit kruisje.

Herberg Het Zwart Kruis.

Herberg Het Zwartkruis wat al voor 1790 in bezit van de ouders van Antje. In 1811 nemen Antje en Hattum de herberg over.

Hattum en Antje waren in die periode dus herbergiers in herberg het Zwartkruis aan de Zomerweg, later aan de Straatweg.

Het was een herberg met woning en een houten arbeiderswoning. Hattum en Antje hadden dus personeel.

Tussen 1814 en 1849 staan er regelmatig advertenties in de Leeuwarder Courant krant. Het zijn aankondigingen voor verkopen en openbare veilingen bij Hattum Joukes in herberg Zwart Kruis.

Ergens tussen 1839 en 1849 is van een herberg nauwelijks meer sprake. Als na de dood van Antje in 1849 alles verkocht wordt blijkt uit de inventaris dat Het Zwartkruis voornamelijk nog als een boerderij in bedrijf is.

In 1849, een paar maanden na de dood van Antje, wordt de herberg verkocht aan jhr. Gerrit Martin baron du Tour van Bellinchave.

Zo zou het Zwarkruis er in 1849 er uit gezien kunnen hebben. De herberg was goed bereikbaar.

Enkele advertenties en aankondigingen in Herberg Het ZwartKruis.

In 1814 verkocht notaris Wilhelmy uit Bergum in de herberg enkele woningen, een boerderij, vennen en land.

In 1821 wilde Hattum via de Leeuwarder Courant "een volmaakte beschutter met drie lange honden" verkopen. Een beschutter is een hond die afgericht is om tijdens de jacht het gevangen wild te beschermen tegen de andere honden. Lange honden zijn hazewindhonden. Hattum jaagde dus waarschijnlijk op hazen. Een maand later waren de honden nog niet verkocht dus Hattum plaatste een nieuwe advertentie.

1829 Antje Alders koopt in Bergum en Eestrum 1/2 deel van het huis met schuur nr. 74 met greidland en bouwland van Binne Oebles Koostra in Bergum. Notaris: Gerrit Wilhelmij (14-02-1824, akte 00049)

In 1831 wordt er bij de herberg via notaris Alma steen en puin van de gesloopte Zwarte Pijp verkocht. De 30.000 bakstenen lagen aan de vaart bij de herberg zodat de koper het gemakkelijk per boot kon afvoeren.

• Leeuwarder Courant dd 25-12-1814.
• Leeuwarder Courant dd 8-6-1821 (verkoop jachthonden).
• Leeuwarder Courant dd 22-4-1831 Adv. voor verkoop puin en stenen.
• Leeuwarder Courant dd 21-6-1839.

Onroerend goed dat Antje Alderts via haar ouders kreeg of erfde

• Huis en herberg Het Zwart Kruis, met daarachter liggend weiland
• Weiland in Kuikhorn
• Bouwland onder Kooten, de Hoge Mieden genaamd
• Heidegrond onder Bergum
• Hooiland ten noorden van de straatweg
• Hooiland nabij het vorige perceel
• Huis met erf en tuin aan de straatweg in Bergum, nummer 73
• Weiland in Kuikhorn, ten noorden van het eerdere perceel
• Bouwland onder Kooten, aan weerszijden van de straatweg
• Heideveld onder Bergum
• Huis De Drie Roemers (= De Drie Glazen (red.)) met schuur, erf en drie percelen wei- en bouwland aan de Zomerweg.
• Weiland onder Eestrum (Eernewoude) aan het Trijdpad
• Vergraven land bij het Ameland onder Hardegarijp. Dit was rietland, (perceel 676, groot 4960).

Het land en de huizen die Antje en Hattum in 1849 hadden.

Bij de roerende goederen wordt in de boedelbeschrijving van 1849 niet uitdrukkelijk vermeld dat zij van Antjes ouders afkomstig waren. Wel worden Antjes eigen lijfdracht en het goud en zilver dat daarbij hoorde afzonderlijk genoemd.

De openbare verkoop in 1849 na het overlijden van Antje

Op 13-4-1849, dit was het jaar dat zijn vrouw Antje overleed, bood Hattum zijn herberg zowel te huur als te koop aan. Hij wilde herberg het Zwart Kruis met woning en een bijbehorende houten arbeiderswoning, enige percelen weide- en hooilanden en drie scharren in de Bergummer Gemeenteschar. En dat alles aan de Straatweg gelegen. Ook wilde hij twee woningen verkopen waarvan één met de naam de Drie Romer aan de Zomerweg. Mogelijk deed hij dat samen met zijn kinderen, als erfgenamen van zijn vrouw Antje, want de verkoop was per rechterlijke machtiging.

Notaris A. Alma te Bergum zal, mede op verzoek van mr. A. E. Ferf, griffier te Bergum, op zaterdag 31 maart 1849 om twee uur ’s middags, in de herberg van Hattum Joukes Kuipers aan de Straatweg onder Bergum, met rechterlijke machtiging, definitief te koop aanbieden:

In 1849

• Een huis en herberg, genaamd Het Zwart Kruis, met schuur en ruime stalling voor koeien en paarden en een wageninrit met bijbehorend erf.
• Een perceel weiland aan de Straatweg onder Bergum.
• Een huis met erf en tuin, eveneens daar gelegen.
• Nog een huis, genaamd De Drie Romers, met schuurtje, erf en tuin, gelegen aan de Zomerweg.
• Enkele percelen weiland, bouwland en hooiland, gelegen onder Bergum, Eestrum, Kooten en Hardegarijp.
• Vier scharren in de Bergumer Gemeenteschar. Dit was een verkoopbaar recht om dieren te laten grazen op gemeente grond.

In totaal verkocht hij 22 percelen. Voor de advertentie was er al 10.252 gulden geboden maar de waarde was hoger getaxeerd. Mogelijk is er op de dag van de verkoop, op zaterdag 31 maart 1849, geen beter bod gekomen. Twee weken later plaatste Hattum een advertentie voor verhuur van de herberg.

Een gedetailleerde taxatie van de bezittingen

• Leeuwarder Courant dd 9-3-1849.
• Leeuwarder Courant dd 23-3-1849.
• Leeuwarder Courant dd 13-4-1849 (verhuur herberg).

Na het overlijden van Antje in januari 1849 moest het bezit verkocht worden bij een openbare verkoop. Op 10 april 1849 werd de boedel en vee van Hattum en Antje openbaar geveild in hun huis aan de Straatweg. Hattum had zelf de verkoop aangevraagd om de erfgenamen (hun kinderen) van Antje hun erfenis te kunnen geven.

Uit de verkochte boedel bleek dat de herberg nauwelijks meer een rol speelde. Hattum en Antje hadden op het adres van de herberg een woonhuis met boerenbedrijf.

Dit zegt de verkochte boedel over het boerengezin van Hattum en Antje

Over de verkoop van de boedel en wat er precies verkocht is

Opmerkelijk: Notaris: Gerrit Wilhelmij: Verkoper Antje Alderts wonende te Bergum Diversen: weduwe van Hattum Joukes Kuipers Ligging vastgoed: Hardegarijp Bedrag: koopsom fl. 90 het huis en de tuin nr. 71. De verkoop kan kloppen maar Hattum leefde toen nog. Hij pas in 1854 als weduwnaar.

Bij Bergum werd turf afgegraven. Hattum was in 1810 turfbaas (Uit Tietjerksteradeel e.o., archiefnummer 1730, Bevolking Tietjerksteradeel, Tresoar, inventarisnummer 1). Antje en Hattum hadden inderdaad via de ouders van Antje inderdaad land dat geschikt was voor turfwinning.