Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Bergum 1786: Een zwarte merrie vermist en teruggevonden

Alle verhalen en verklaringen uit Bergum

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over een zwarte merrie vermist en teruggevonden.

Gereedschap in een werkplaats, historische voorstelling.
Gereedschap in een werkplaats, historische voorstelling.

Verklaringen en stukken: 1786: Een zwarte merrie vermist en teruggevonden

De volgende inlichtingen zijn opgenomen voor Focke Ypeij, van Tietjerksteradeel en , op verzoek van de .

Dirk Jans, en koopman in Bergum, in zijn zesenveertigste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij op 16 augustus van dit jaar op de kermis in Appingedam verschillende paarden had gekocht, waaronder een zwarte, tweejarige merrie. Die kocht hij van Pintje Sijmons, inwoner van Middelstum in Groningerland, voor honderddertig en elf .

Toen hij met de gekochte paarden thuiskwam, bracht hij ze - in totaal acht - in de wei op zijn gehuurde land in Bergum aan de Zomerweg, niet ver van de Swarte tille. Op 25 augustus merkte hij dat de genoemde tweejarige zwarte merrie ontbrak. Onder de manen op de linker schoft was die gemerkt met de letters D. J. Een of twee dagen eerder had ze nog bij de andere paarden op hetzelfde land geweid.

Na lang zoeken kon hij niet ontdekken waar het paard was gebleven of naartoe gelopen.

Geld rond 1770.
Geld rond 1770.

Maar uiteindelijk merkte Dirk Jans afgelopen zondag, de 17de van deze maand, dat een dergelijk paard - en naar alle waarschijnlijkheid het eerder genoemde paard - in Bergum in de hovinge van Meint Jans stond. Hij ging daarheen en zag dat het zijn paard was. Het was er gebracht door iemand die Doctor Hijltje werd genoemd, in Sneek. Deze stond het paard vrijwillig aan Dirk af en gaf het hem terug.

Doctor Hijltje zei dat hij dat paard enige tijd eerder bij zijn huis in Sneek had gekocht van Elbe Fokkes, die in Jutrijp woonde, voor zesenzestig carolusgulden. Hij hoefde volgens de afspraak pas te betalen nadat hij het gekochte paard te gelde had gemaakt en verkocht. Dirk wist verder niets over deze kwestie. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring af en ondertekende die in Bergum op 20 september 1786. De handtekening leest 'Dirk Jeens'; de naamvorm 'Dirk Jans' in de verklaring blijft daarnaast behouden.

De verklaring is afgelegd voor de mederechter en de beëdigde te Bergum op dezelfde datum, met ondertekeningen F. Ypeij en C. Wilhelmij.

In de marge staat dat Hun Edele Mogenden hierop als volgt hebben geantwoord. Na onderzoek van de toegezonden brief en de bijgevoegde inlichtingen over de verdwijning van een zwarte merrie van Dirk Jeens te Bergum, vinden de afzenders onvoldoende bewijs om tegen Douwe. op te treden. Zij gelasten meer bewijs te verzamelen indien mogelijk en dat vervolgens aan hen toe te zenden. Intussen hebben zij de procureur-generaal opdracht gegeven nader onderzoek te doen. De brief sluit met een formule over Gods heilige bescherming en de afzenders, de van het Hof van Friesland. Gedateerd op de 21ste van een maand in 1786.

Andere zaken op dezelfde locatie

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Kaart van Bergum

Afbeeldingen bij het dagelijks leven

Moeilijke woorden
huisman
In deze stukken doorgaans een boer of landbouwer.
fiscaal
Ambtenaar die strafzaken onderzocht en namens het gezag optrad.
Schriftelijk antwoord of bevel van een gerecht.
carolusgulden
Historische rekeneenheid van twintig stuivers.
stuivers
Kleine geldeenheden; twintig stuivers vormden een gulden.

Meer verhalen

Bekijk het overzicht van Bergum

Dagelijks leven

Houtbewerking rond 1770.
Houtbewerking rond 1770.
Scheepvaart rond 1770.
Scheepvaart rond 1770.
Boerenerf rond 1790.
Boerenerf rond 1790.
Dagelijks leven in Friesland rond 1750.
Dagelijks leven in Friesland rond 1750.
Bergum rond 1790.
Bergum rond 1790.

Bron: IB4-D046

Informatieboek 4, bladen 116, 117.

Datering in de bron: Verhoor 20-09-1786; aankoop 16-08, gemis 25-08, herkenning 17-09; antwoord 21 [maand onleesbaar] 1786

Namen en woorden met [?] zijn onzeker gelezen. ... geeft een onderbreking of een niet betrouwbaar leesbare passage aan.

Verklaring nu gesloten; ambtelijk antwoord deels onleesbaar; latere bewijsvergaring en afloop ontbreken

Verantwoording bij de verklaringen

  • 'Jongstleden' herneemt de van de vorige scan.
  • Het ingeschreven antwoord begint met een formele, gedeeltelijk onzekere aanspreking.
  • De plaatsomschrijving 'hier der Land[?]' is onzeker.
  • Dag 21 en jaar 1786 zijn leesbaar; de maand en een deel van de slotformule zijn niet betrouwbaar leesbaar.
  • De rescriptie toont een opdracht en een beoordeling van het toen beschikbare bewijs, geen bewezen schuld of feitelijk uitgevoerde vervolging.
  • Leesonzekerheden: Doctor Hijltje[?], Elbe Fokkes[?], Jutrijp[?] en vooral de onderste ambtelijke notitie vragen herlezing. De naam van de persoon tegen wie men onvoldoende bewijs heeft, is na 'Douwe' niet betrouwbaar te lezen. De ontbrekende maand is niet uit de voorafgaande verhoordatum ingevuld.

Verantwoording van de tekst

Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.

Meer over het dagelijks leven

Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw