Verhalen en verklaringen uit EernewoudeVerhalen uit Bergum in de 18de eeuw
In het informatieboek van Tietjerksteradeel staan verklaringen van inwoners en bezoekers van Bergum. Zij vertellen over goederen op de bleek, geweld na de markt, sieraden en huisraad, een verdwenen merrie bij Bergumerdam en een geldbuidel in een herberg op de Nieuwe Stad.
Bergum 1740: Heine en Antje willen trouwen
Heine Eijlarts en Antje Geerts wilden hun huwelijk laten afkondigen. Gerrijt Rinsma, schooldienaar en organist in Bergum, vroeg naar hun verwantschap en overlegde met de predikant.
Bergum 1740: inbraak bij Sytske en Pyter aan de Lageweg
Na een reis naar Drachten ontdekten Sytske Annes en haar man Pyter dat er uit hun huis geld, kleding en sieraden waren verdwenen. Ook Anne Jacobs, die bij hen woonde, legde een verklaring af.
Bergum 1740: twee merries en een paardenhuid
Jan Claases en zijn vrouw Jeltie herkenden een paardenhuid als die van hun vermiste merrie. Benne Claases, Egber Eelses en Trijntje Cornelis vertelden ieder hoe zij bij het villen en verkopen van een dood paard betrokken waren.
Bergum 1742: de zwangere Antie Johannis en haar verbanning
Antie Johannis keerde terug naar Bergum terwijl zij uit Friesland verbannen was. Het Hof legde haar opnieuw een verbanning op. Omdat zij hoogzwanger was, kreeg zij toestemming voorlopig in haar geboorteplaats te blijven.
Bergum 1755-1756: Attje Fookes en Keij Toffeltje
Lutske Jans en Wijger Joukes vertelden over Attje Fookes, geld en sieraden. Attje ontkende de diefstallen en de gesprekken. Geiske Jans, ook Keij Toffeltje genoemd, verklaarde over goederen die zij voor Attje had verpand en verkocht.
Bergum 1756: Auke Sijmens blijft op de Nieuwstad
Inwoners van de Nieuwstad maakten zich ongerust omdat Auke Sijmens na zijn verbanning nog in de herberg verbleef. Twee mannen verklaarden over zijn woorden. Auke vertelde waarom hij nog niet vertrokken was.
Bergum 1756: verdwenen doeken uit Jankies winkel
Jankie Christoffels ontdekte dat doeken en boezelaars uit haar winkel verdwenen waren. Zij beschreef de goederen, hun prijzen en de deur die bij haar thuiskomst openstond.
Bergum 1757: verdwenen touwen en zeilen van een schuit
De schuit van Jan Jarigs lag aan de ketting bij de Dam in Bergum. Klaas Hanses en Jacob Fookes hoorden hem zeggen dat hij de zeilen wilde wegnemen. Later ontdekten zij dat de touwen en zeilen ontbraken.
Bergum 1762: meswond en opengebroken deur bij Huis ter Heide
Acht verklaringen over een avond na de Bergumer markt: een opengebroken deur, een mes, een bloedende schipper en een man die in een sloot wordt gevonden.
Bergum 1762: meswond en opengebroken deur bij Huis ter Heide
Bergum 1762–1763: linnengoed van de bleek
Sijmen Jelles de Jong, IJke Hessels en Hiltie Aukes vertellen wat van hun bleek achter huis verdween in 1762 en 1763.
Bergum 1763: gouden kroontje en koralen bij de Bank van Lening
Ebele Wijbes en Gertje Lautenbach missen sieraden uit hun kabinet. Het gouden kroontje duikt op bij de Bank van Lening in Leeuwarden.
Bergum 1763: gouden kroontje en koralen bij de Bank van Lening
Bergum 1764: een zwarte ruin op de markt teruggevonden
Gerrijt Klaases kocht op de Bergumer markt een zwarte ruin voor 28 carolusgulden. Kort daarna kwamen twee mannen uit Groningen die het paard herkenden en terugeisten.
Bergum 1765: haver en rogge aan de Zomerweg
Hedzer Kloosterman miste haver. Tjeerd Feijes en Auke Jacobs misten rogge. Getuigen beschreven wagensporen, schoven en het graan in de schuur van Klaas Wierds. Klaas ontkende dat hij graan van hun land had genomen.
Bergum 1766: Dirk Douwes raakt gewond
Na een bezoek aan de herberg raakten Dirk Douwes en Bouwe Johannes handgemeen. Dirk, zijn vrouw Antje, hun zoon Wijbe en chirurgijn Nanning Winius verklaarden over de avond en de verwondingen.
Bergum 1766: Gerrijt Sijmens, een slijpsteen en oud ijzer
Jorrit Jacobs miste een slijpsteen en bijl; Jacob Fookes miste ijzer van zijn pomp. Gerrijt Sijmens, in zijn twaalfde levensjaar, vertelde in zijn tweede verhoor een ander verhaal.
Bergum 1767: Alderk Müller vraagt om aalmoezen en wordt aangehouden
Vijf inwoners van Bergum en Alderk Müller vertellen over zijn tocht langs deuren om aalmoezen en de vraag of hij daarvoor toestemming had.
Bergum 1767: Alderk Müller vraagt om aalmoezen en wordt aangehouden
1768: de schoengespen van Trijntje Sipkes
Trijntje Sipkes verklaarde over verdwenen schoengespen.
Bergum 1768-1769: de bijbel met zilveren haken van Ynse Gjolts
Distillateur Ynse Gjolts mist zijn bijbel met zilveren haken uit het stookhuis, reist naar Dokkum en krijgt het boek later via een herbergier terug.
Bergum 1768-1769: de bijbel met zilveren haken van Ynse Gjolts
Bergum 1768: koffiemolen, theelepel en suiker bij Gaatske Douwes
Gaatske Douwes vindt haar achterdeur uit de hengsels. Koffie, een zilveren lepeltje, kleding, spek en suiker zijn verdwenen.
Bergum 1768: koffiemolen, theelepel en suiker bij Gaatske Douwes
Bergum 1769: de zwarte merrie bij Bergumerdam
Drie boeren uit Schilwolde herkennen een verdwenen merrie. Kastelein Sible Brandere vertelt hoe een onbekende verkoper het paard bij Bergumerdam voor 56 carolusguldens verkocht.
Bergum 1770: geldbuidel in de herberg op de Nieuwe Stad
Vijf betrokkenen vertellen over brandewijn, een verdwenen geldbuidel, zoeken in de herberg en de beschuldiging tegen dienstmeid Frouwkjen Oebles.
Bergum 1788: Metjes Spaanse deken
Jeltie Gerrits kreeg een witte Spaanse deken te koop aangeboden. Later herkende Metje Michiels de deken in haar huis.
Bergum 1795: de diefstal in herberg Het Zwartkruis
Gerrit Johannes miste geld uit zijn sjeeskist bij herberg Het Zwartkruis. De kastelein, zijn dochter en andere betrokkenen legden verklaringen af.
Bergum 1801: molenzeilen op een bedstee
Hette Sjeerds miste vier molenzeilen. Met drie andere mannen zocht hij bij Romke Abrahams en vond daar drie zeilen die hij herkende.
Bergum 1781: geld en zilveren schoengespen verdwenen na oudejaarsavond
Bergum 1781: verklaringen van Meint Jans, Lijsbert, Jan Meints en Rinse Gaatses over geld en zilveren schoengespen.
Bergum 1781: geld en zilveren schoengespen verdwenen na oudejaarsavond
Herberg rond 1800.
Seizoenarbeid rond 1800.
Verhalen uit andere dorpen
Verhalen en verklaringen uit Eernewoude
Verhalen en verklaringen uit Eestrum
Verhalen en verklaringen uit Garijp
Verhalen en verklaringen uit Giekerk
Verhalen en verklaringen uit Hardegarijp
Verhalen en verklaringen uit Kollum
Verhalen en verklaringen uit Kuikhorne
Verhalen en verklaringen uit Noordermeer
Verhalen en verklaringen uit Oenkerk
Verhalen en verklaringen uit Oostermeer
Verhalen en verklaringen uit Oudkerk
Verhalen en verklaringen uit Rijperkerk
Verhalen en verklaringen uit Suameer
Verhalen en verklaringen uit Suawoude
Verhalen en verklaringen uit Tietjerk
Verhalen en verklaringen uit Veenwouden
Verhalen en verklaringen uit WijnsVerhalen en verklaringen uit boek 4
Bergum 1783: Inbraak bij Rinse Pytters
Inbraak/diefstal van kleding, zilveren gespen en duiten.
Bergum 1782: Minne Martens, een nalatenschap en de opvoeding van een kind
Onderzoek naar regelen van nalatenschap en opvoeding van kind; aanwezigheid en gedrag Minne; rapportage aan het Hof.
Bergum 1782: Minne Martens, een nalatenschap en de opvoeding van een kind
Bergum 1782: Gouden guldens en een schuldbekentenis verdwenen
Inbraak en diefstal gouden specie-guldens en schuldbekentenis.
Bergum 1782: Gouden guldens en een schuldbekentenis verdwenen
Bergum 1782: Een theelepel en tabaksdoos uit de zomerwoning
Zilveren theelepel G H en koperen tabaksdoos gestolen; huispan boven deur verschoven.
Bergum 1783: Verklaringen over dronkenschap en een beschikking
Herhaalde dronkenschap, uitschelden en slechte bejegening van vrouw en oude vader; beschikking tot voorlopig door handarbeid kost verdienen in tucht- en werkhuis (S01).
Bergum 1783: Verklaringen over dronkenschap en een beschikking
Bergum 1784: Twee bijenkorven uit de Nieuwstad
Twee beste bijenkorven weg uit vijf; geen lettermerken, één blauw geverfd.
Bergum 1784: Twee bijenkorven aan de Zomerweg
Twee blauwe bijenkorven vermist; geen verdachte genoemd
Bergum 1785: Verklaringen over een gewonde man bij het Roodhart
Ernstige mishandeling van vreemdeling, politieke uitspraken en detentie. Roel Wouters door getuigen als gedetineerde aanvaller aangeduid; gewonde verklaart geen aanleiding te hebben gegeven; Roel ontkent zich belediging/mishandeling te herinneren
Bergum 1785: Verklaringen over een gewonde man bij het Roodhart
Bergum 1785: Zesenveertig ellen linnen en een hemdrok
diefstal van 46 ellen bijna wit gebleekt linnen en een grijs hemdrok/baaitje.
Bergum 1785: De klacht over Rinse Geerts en de beschikking
klacht over drankgebruik, overlast, spot met godsdienst en relaties; gevolgd door voorlopige veroordeling tot tucht- en werkhuis.
Bergum 1785: Geld uit de schuit van Johannes Bijttes
ongeveer zestig carolusgulden uit slotspinde; zesguldenstukken, dubbeltjes en zes-en-een-halvestuiverstukken; beschadigde onderdelen.
Bergum 1786: Een zwarte merrie vermist en teruggevonden
Vermiste en teruggevonden zwarte merrie; nader bewijs gevraagd
Bergum 1787: De zilveren gespen van Sipke en Jitske
Zilveren schoengespen verdwenen; schoenen terug bij ‘heendergat’; schuurdeur open en touw doorgesneden volgens Jitske. Geen dader bekend.
Bergum 1787: Arrestatiebrieven uit september 1787
Bevel tot arrestatie en overbrenging van genoemde grietman indien in het rechtsgebied aangetroffen. Concrete beschuldiging ontbreekt. Geen getuigenverhoor.
Bergum 1787: Het verdwenen oorijzer van Sijke Ginnes
Vermissing/diefstal zilveren oorijzer. Sijke vertelt gesprek over verdenking; Antje ontkent volgens ditzelfde relaas.
Bergum 1787: Ruzie over het terugnemen van een big
Tegen de wil van kopers terugnemen van een big; mes/vork/luiwagen, vloeken, bedreigingen en slaan van het dier
Bergum 1787: Een tas met sieraden uit een schuit in Amsterdam
Diefstal van tas met zilver en gouden sieraden, hemd en doeken uit een schuit; weergegeven bekentenis en vergeefs vissen
Bergum 1787: Een tas met sieraden uit een schuit in Amsterdam
Bergum 1787: Een geslacht schaap en een teruggevonden schaap
Eén van twee gekoppelde witte schapen geslacht/ontdaan van huid, kop, vlees en één voet; andere schaap later teruggevonden
Bergum 1787: Een geslacht schaap en een teruggevonden schaap
Bergum 1788: De vertrokken logé en verdwenen goederen
Vermissing geld, kleding, hoed, halsdoeken en kousen na nachtelijk vertrek logé
Bergum 1788: Jonge bomen en een bijenkorf van de schoolmeester
Ontvreemde jonge berken en stoppel-elzen; eerder verdwenen korf met bijen
Bergum 1788: Jonge bomen en een bijenkorf van de schoolmeester
Bergum 1789: Twee halsdoeken en verschillende verklaringen
Twee halsdoeken vermist; verkoop blauwe doek, wisselende uitleg Albert; twist en dreigement tegen zoontje
Bergum 1789: Binnendringers bij Jitze Alles op het Bergumerveen
Binnendringen, lamp in vuur, meid vastgegrepen; vermist roggebrood/spek; onbekende daders; S24 bevel
Bergum 1789: Binnendringers bij Jitze Alles op het Bergumerveen
Bergum 1790: Een verdwenen schaap en sporen aan de Zomerweg
Beste van twee witte Friese schapen verdwenen; schaap-/manssporen; geen genoemde dader; S25 gedeeld bevel
Bergum 1790: Een opengebroken kast bij Sjoerd Feijtses
Opengebroken kast; verdwenen drie lakens, vrouwenhemd, mannenhemd, lobbe en brood; glas naast achterdeur kapot. Onbekend. Sjoerd vermoedt een route door venster en achterdeur; zag geen binnendringer.
Bergum 1792: Jan Feijes over een avond in de Nieuwstad
Samenzijn koffie/jenever/eten, vlierhouthandel, trouwen met weduwe, vertrek en terugkeer, duizeligheid/geheugenverlies, val/begeleiding aan boord; geld verdwenen, vermoeden iets toegediend. Jan vermoedt dat aanwezigen hem geld afnamen en iets ingaven; geen door hem gezien afnemen/toedienen van onbekend middel. Geeske/Eijse ontkennen dwang/mishandeling; geen vastgestelde dader.
Bergum 1792: Vier vermissingen bij de Dam en de Oude Dam
Vier afzonderlijke vermissingen: hoenders, ploegijzer/kettingen, touwlijn, linnen op bleek. V200 beschrijft nachtelijke ontmoetingen, zonder een diefstal te zien.
Bergum 1793: Inbraak bij Jacob Sijttes en zijn vrouw
Vermiste kleding/linnengoed, zilveren knopen/gesp, drie gulden geld; schadepassage bij man slecht leesbaar.
Bergum 1794: Een zware bijenkorf achter het huis
Eén beste bijenkorf met bijen verdwenen, bij plaatsing 36 ponden.
Bergum 1795: Inkwartiering, een sabel en verdwenen gespen
Geweld/ruitbraak en sabel op Roels borst bij inkwartiering, daarna zilveren schoengespen vermist.
Bergum 1795: Ramen, gordijnen en verweer met een sabel
Ramen en gordijnen, sabelverweer
Bergum 1795: Inbraak en de vondst van een zak en mandje
Inbraak en vondst zak en eiermandje
Bergum 1795: Geldvermissing en ondervraging bij Het Zwartkruis
Geldvermissing, vermoedelijke diefstal en eigenhandige ondervraging met bedreigingen, vastgrijpen, op de grond werpen en fouilleren; onderzoek aan nachtelijke verplaatsingen en sporen.
Bergum 1795: Geldvermissing en ondervraging bij Het Zwartkruis
Bergum 1795: Een loden bak en pijp van het erf
Diefstal van loden bak en pijp.
Bergum 1796: Diefstal uit broodwagen en molen
Diefstal uit broodwagen en molen.
Bergum 1796: Nachtelijke inbraak bij Willem en Tjitke
Inbraak met geld-, kleding-, voedsel- en huisraaddiefstal.
Bergum 1771: vermiste en beleende bijbel
Vermiste en beleende bijbel. 1 en 4 maart 1771.
Bergum 1771: een schort als onderpand en vermiste hemden
Schort voor bezorging aan Willemkies dochter ontvangen en verpand. 20, 21 en 25 augustus 1771.
Bergum 1771: raaminbraak bij Allert Pitters en Doetje Jans
Raaminbraak bij Allert Pitters en Doetje Jans. 12 december 1771.
Bergum 1772: linnen van bleek bij Danjel Rienks en Akke Ates
Linnen van bleek bij Danjel Rienks en Akke Ates. 25 juni 1772.
Bergum 1772: geld uit bedstede bij Rommert Sijmens
Geld uit bedstede bij Rommert Sijmens. 7 augustus 1772.
Bergum 1772: achterhuisdiefstal bij Maaike Johannes en Aaltje Jans
Achterhuisdiefstal bij Maaike Johannes en Aaltje Jans. 28 september 1772.
Bergum 1772: zilveren gespen na overnachting vreemdeling bij Maaike Johannes
Zilveren gespen na overnachting vreemdeling bij Maaike Johannes. 26 oktober 1772.
Zilveren gespen na overnachting vreemdeling bij maaike johannes
- Bergum 1778: Susanna Flint en het laken in de steeg
- Bergum 1781: het geld, het brood en de ontkenningen van Antje en Allert
Bergum 1779: een opengebroken kast bij schoenmaker Wisse
Bergum 1779: zilveren knopen afgesneden terwijl een gast in de schuur sliep
Bergum en Garijp 1781: drie aangiften over verdwenen bijenkorven
Eestrum 1778: linnengoed en eten weg, blote voetsporen in het zand- Bergum 1781: Wytse Tjeerds vindt zijn schapen terug bij Kollumerzwaag
- Bergum 1781: de verdwenen broden van Doetje Jans
Bergum 1779: oproeping van getuigen
In september 1779 moesten zes inwoners van Bergum naar de rechtskamer komen. De oproeping vermeldt hun namen, de verschijningsdatum en een bijzondere instructie voor twee vrouwen. Bekijk de volledige getuigenoproeping van september 1779 in modern Nederlands.
Bekijk de volledige getuigenoproeping van september 1779 in modern Nederlands
Deze mensen in andere verklaringen
Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.
1771-1849: Allert, Antje en Hattum rond Het Zwartkruis
Notaris 1800.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Bergum door de eeuwen
Omliggende dorpen in de 18de eeuw
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Keuken rond 1750.
Woning rond 1750.
Bedstede rond 1750.
Keuken rond 1750.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
