Onderwijs en opvoedingBergum 1740: twee merries en een paardenhuid
Alle verhalen en verklaringen uit Bergum
Jan Claases en zijn vrouw Jeltie herkenden een paardenhuid als die van hun vermiste merrie. Benne Claases, Egber Eelses en Trijntje Cornelis vertelden ieder hoe zij bij het villen en verkopen van een dood paard betrokken waren.
Boerenerf rond 1715.
Jan Claases
Jan Claases (in modern Nederlands):
Jan Claases, boer in Bergum, ongeveer drie en vijftig jaar, verklaart na beëdiging: Op de tiende van deze maand, kort na zes uur in de avond, dreef mijn zoon mijn bruine blesmerrie naar de Bergumer Meentskaar om daar te grazen. Op de dertiende wilde ik het paard naar huis halen. Ik ging naar de Meentskaar en andere plaatsen, maar kon niet te weten komen waar het gebleven was.... Op de veertiende, in de avond, werd mij verteld dat mijn paard dood lag op de Tioegen of even in het meer.
Gisteren, kort voor de middag, hoorde ik van de vrouw van Claas Claases dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses in Bergum, afgelopen maandag een paardenhuid bij Jelle Feijes in Eestrum had verkocht of beleend. Mijn vrouw reisde gisteren naar Eestrum. Bij thuiskomst vertelde zij mij dat Jelle haar de huid had getoond en dat die van onze bruine blesmerrie was.
Verder is op 12 april van dit jaar mijn varken gestorven. Ik noch mijn huisgenoten had het dier bonen gegeven. Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum, 16 juni 1740, Jan Claases.
Jeltie Klaases
Jeltie Klaases (in modern Nederlands):
Jeltie Klaases, vrouw van de Bergumer boer Jan Claas, in haar veertigste levensjaar, verklaart na beëdiging: Op de dertiende misten wij onze bruine blesmerrie uit de Bergumer Meentskaar. Wij zochten daar en vervolgens... maar konden haar nergens vinden. Er werd ons verteld dat ons paard dood lag op de Tioegen of vooraan in het meer. Gistermorgen hoorde ik van Claas Claases' vrouw dat Trijntje Cornelis, vrouw van Egbert Eelses, op de dertiende een paardenhuid bij Jelle Feijes uit Eestrum had verkocht of beleend. Ik reisde gisteren daarheen. Jelle vertelde dat hij op 13 juni van Trijntje een paardenhuid voor acht stuivers had gekregen. Toen hij mij die toonde, zag ik aan... dat dit de huid van ons vermiste paard was.
Naar ons oordeel moest het vergiftigd zijn. Wij weten niet van wie het dier die had gekregen. Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum, 16 juni 1740, Jeltie Klaases.
Benne/Binne Claases
Benne/Binne Claases (in modern Nederlands):
Benne Claases, boer in Bergum, ruim veertig jaar, verklaart na beëdiging: Vorige week, op een dag die ik niet meer weet, merkte ik dat mijn oude merrie uit de Bergumer Meentskaar ontbrak. Zij werd dood in het meer gevonden.... Ik ging naar Egber Eelses om het dier te laten villen en... Hij weigerde eerst, maar nam het werk aan toen ik hem de huid als tegenprestatie aanbood. Mijn paard was een zware merrie, met zeer weinig haar.... Door die toestand kon zij gemakkelijk voor een bruin paard worden aangezien.
Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum, 16 juni 1740, Benne Claases.
Landschap rond 1715.
Egber/Egbert Eelses
Egber/Egbert Eelses (in modern Nederlands):
Egber Eelses, uit Bergum, ruim dertig jaar, is verhoord en met de getuigenverklaringen geconfronteerd. Hij verklaart: Binne Claases, boer hier, kwam vorige week bij mij thuis en vroeg mij zijn dode paard, dat in het meer lag, voor de huid te villen en te begraven.... Ik nam dat aan....
... Ik zag geen... en veel minder een bles.... Afgelopen maandagmorgen... Een dode... Paardenbonen... Mijn vrouw... Mijn vrouw verkocht of beleende de huid bij Jelle Feije.... Verder weet ik niets. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring. Bergum, 17 juni 1740. Egber Eelses zette zijn eigen kruismerk.
Trijntje Cornelis
Trijntje Cornelis (in modern Nederlands):
Trijntje Cornelis, vrouw van Egber Eelses in Bergum, ongeveer dertig jaar, wordt verhoord en met de verzamelde verklaringen geconfronteerd. Zij verklaart: Afgelopen zondag kwam, op verzoek van Benne Claasje, boer hier, mijn man ertoe een dood paard te villen.... Het dier lag in het meer.... De huid van Binne Claases... Ik heb de huid afgelopen maandag bij Jelle Feijes in Eestrum voor een gulden verkocht of beleend....
Wanneer ik iets hoor over een ander paard en het gebruiken daarvan, denk ik aan het paard van Jan Claases in plaats van dat van Binne Claases. Het paard ligt nog in Eestrum. Verder kan ik niets zeggen. Ik bekrachtig mijn voorgelezen verklaring met mijn handmerk. Bergum, 17 juni 1740, Trijntje Cornelis.
Brieven van het gerecht en het Hof
Jan Claasje wordt genoemd.... De daders worden hier als onbekend aangeduid.
Het Hof geeft opdracht de gedetineerden Egber Eelses en Trijntje Cornelis te ontslaan.... Verder verlangt het Hof behoorlijke verklaringen toe te zenden.... Leeuwarden, 17 juni 1740.
Plaatsen en verwante verhalen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Plaatsgeschiedenis
Archiefverwijzingen
Dagelijks leven
Boerenerf rond 1715.
Zuivelbereiding rond 1715.
Woning rond 1750.
Woning rond 1750.
Bedstede rond 1750.
Verantwoording bij de verklaringen
- Jan Claases (scan 62): de passage over het opensnijden van het varken noemt gekookte paardenbonen, maar is niet geheel leesbaar. Wie het dier de bonen gaf en de verdere redenering kunnen niet zeker worden vastgesteld. Hij zag niet hoe de merrie werd weggenomen of gedood.
- Jeltie Klaases (scan 63): de vergiftiging is haar oordeel. De omschrijving van het dier, de tijd en de precieze doodsoorzaak zijn niet volledig leesbaar. De passage gaat over gekookte paardenbonen; de oudere lezing paardenbenen vervalt.
- Benne Claases (scan 64): zinnen over de herkomst van de huid, het villen en het verblijf van de paarden zijn onvoldoende leesbaar. De passage ondersteunt geen stellige reconstructie van diefstal of een bekentenis. De ambtelijke bekrachtiging is van mederechter en commissaris J. Hayes.
- Trijntje Cornelis (scan 67): de precieze redenering over de paarden en de mededelingen van Claas Claasje zijn onvolledig leesbaar. De verwijzing naar horen en denken blijft behouden als haar eigen gedachtegang.
- Hofbrief (scan 67): de opdracht betreft het ontslaan van Egber Eelses en Trijntje Cornelis uit bewaring. De nadere soort bewaring en een voorwaarde bij het toezenden van verklaringen zijn onleesbaar. Het stuk eindigt met de aanbeveling in de bescherming van de Almachtige en de ondertekening namens de Raden van het Hof van Friesland; de naam is onleesbaar. De bronbewerking leest 17 juni 1740; het externe uittreksel noemt 18 juni voor het besluit. De uitvoering blijkt niet uit deze reeks.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Verantwoording
Tietjerksteradeel informatieboek 2, IB2-017. Jans leeftijd, de plaatsnaam Tioegen, acht stuivers en een gulden zijn onzeker gelezen. De verklaringen bevatten omvangrijke open passages; die zijn niet ingevuld. Binne en Benne zijn spellingvarianten. De Hofbrief draagt 17 juni; de index noemt 18 juni.