Vervoer 1715.
Bergum 1766: Gerrijt Sijmens, een slijpsteen en oud ijzer
Alle verhalen en verklaringen uit Bergum
Jorrit Jacobs miste zijn slijpsteen en bijl. Jacob Fookes miste ijzer van zijn pomp. Handelaren en Gerrijt Sijmens, in zijn twaalfde levensjaar, werden ondervraagd. In zijn tweede verhoor vertelde Gerrijt een ander verhaal dan in zijn eerste.
In Gerrijts nadere verklaring staat deze bedreiging:
Fragment uit de verklaring: haar Stiefmoeder Hiske IJmes welke gedreigt had haar andersints dood te Slaan
Hun stiefmoeder Hiske IJmes had gedreigd hen anders dood te slaan.
Smederij rond 1715.
Jorrit Jacobs
Jorrit Jacobs, wonend aan de Lageweg in Bergum en naar zijn beste weten in zijn tweeënvijftigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigt dat hij op de 18e van deze maand ontdekte dat uit zijn hof zijn slijpsteen met de ijzeren kruk ontbrak. Ook zijn bijl ontbrak; naar zijn beste herinnering had hij die in zijn kleine huisje achtergelaten. Na veel zoeken zonder iets terug te vinden, wendde hij zich uiteindelijk tot de smid Pitter Eelkes in Bergum. Van de smid hoorde hij dat Gerrijt Sijmens, een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum, hem een bijl zonder steel en een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop had aangeboden. De smid had geweigerd die te kopen.
Daarop ging Jorrit naar Pitter Jans in Bergum, potschipper en handelaar in oud ijzer. Daar vond hij zijn bijl en de kruk van de slijpsteen. Pitter zei dat hij deze van Gerrit Sijmens had gekocht: de bijl voor twee stuivers en de kruk tegen één stuiver per pond. Pitter had de bijl en de kruk aan het gerecht gegeven. Toen deze vandaag aan Jorrit werden getoond, verklaarde hij met volle zekerheid dat zij van hem waren. Hij weet niet wie ze van hem heeft gestolen en evenmin waar de slijpsteen is gebleven. Hij weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. Jorrit Jacobs.
Pijtter Jans
Pijtter Jans, potschipper en handelaar in oud ijzer in Bergum, ongeveer drieëndertig à vierendertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Aan het begin van de afgelopen week kwam een zoon van Sijmen Gerrijts uit Bergum bij hem thuis. Pijtter kende diens naam niet, maar hoorde dat hij Gerrijt heette. De jongen bood hem een ijzeren kruk en een ijzeren boutje te koop aan. Hij zei dat deze op de zolder hadden gelegen en dat hij ze daarvandaan had gehaald. Hij zei ook dat zijn vader in drie weken niets had verdiend. Pijtter kocht het ijzer tegen één stuiver per twee pond en betaalde meteen.
Twee à drie dagen later kwam dezelfde jongen terug met een bijl en een hamer, beide zonder steel, en drie ijzeren vensterbanden. Hij zei dat hij deze onder stro op de zolder had gevonden. Pijtter kocht dat ijzer tegen ongeveer één stuiver per pond en betaalde meteen.
Later kwam Jorrit Jacobs bij hem thuis. Deze zei dat de ijzeren kruk en de bijl van hem waren. Jacob Fookes herkende ook het ijzeren boutje als zijn eigendom en eiste het terug. Het genoemde ijzer is door...
...Pijtter aan het gerecht overhandigd. Hij kan verder niets over de zaak zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. Pijtter Jans.
Pijtter Eelkes
Pijtter Eelkes, meestersmid in Bergum, ongeveer achtenvijftig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. In de afgelopen week, op een dag die hij niet precies kan bepalen, kwam een zoon van Sijmen Gerrijts uit Bergum bij hem thuis. Hij heeft nu gehoord dat deze Gerrijt heet. De jongen bood een ijzeren kruk van een slijpsteen te koop aan. Pijtter weigerde, omdat hij geloofde dat de jongen er niet eerlijk aan was gekomen. De jongen zei dat hij het voorwerp gevonden had. ... Pijtter weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766. In de linkermarge staat de ambtelijke sluiting van dit onderzoeksdeel, ondertekend door Altena en Wilhelmi.
Woning rond 1750.
Gerrijt Sijmens, eerste verhoor
Gerrijt Sijmens, wonend bij zijn vader Sijmen Gerrijts aan de Lageweg in Bergum en in zijn twaalfde levensjaar, is gedetineerd. Hij wordt geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en ondervraagd. Hij zegt dat hij in de afgelopen week, zonder de dag precies te weten, op een ochtend water ging halen uit de dobbe op de Lage Venne. In de wal van de Lage Venne vond hij een ijzeren kruk van een slijpsteen en een bijl zonder steel. Diezelfde ochtend vond hij in de steeg van Jacob Fookes een ijzeren boutje van een pomp. Dat ijzerwerk heeft hij, samen met een hamer zonder steel en drie ijzeren vensterbanden, op twee afzonderlijke tijdstippen aan potschipper Pitter Jans in Bergum verkocht, voor in totaal vijf stuivers. Volgens hem behoorden de laatste vier voorwerpen aan zijn vader toe en lagen zij op diens zolder. Hij gaf het geld aan zijn stiefmoeder. Hij zegt dat hij zo aan het ijzerwerk gekomen is en dat hij het dus niet gestolen heeft. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en blijft erbij. Bergum, 27 januari 1766.
Gerrijt Sijmens, nader verhoor
Vervolgens wordt dezelfde Gerrijt Sijmens opnieuw geconfronteerd met de ingewonnen verklaringen en nader ondervraagd. Nu verklaart hij dat hij uit de hof van Jorrit Jacobs de slijpsteen heeft gestolen, met de ijzeren kruk die daarin zat. Hij en zijn zus Gerrijtje Sijmens hebben, komend van..., de bijl uit het kleine huisje van Jorrit Jacobs genomen. Daarin zat een steel van een glas Cook. Zijn genoemde zus nam het ijzeren boutje uit de pomp van Jacob Fookes. Volgens Gerrijt moesten hij en zijn zus dit alles doen op sterk aandringen van hun stiefmoeder Hiske IJmes, die dreigde hen anders dood te slaan. Diezelfde stiefmoeder sloeg met een hamer de steel uit de bijl en werkte ook de kruk uit de slijpsteen. Daarna werd de slijpsteen in de sloot aan de Lage Venne geworpen. Gerrijt weet niet waar het andere ijzerwerk is gebleven.
Hij beëindigt zijn nadere verklaring na voorlezing en blijft erbij. Bergum, 27 januari 1766. Ambtelijk vastgelegd voor de grietman en de getuige-klerk, op dezelfde datum; ondertekend door Altena en Wilhelmi.
Jacob Fookes
Jacob Fookes, wonend aan de Lageweg in Bergum en in zijn vijfenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Tijdens de afgelopen week ontdekte hij op een ochtend dat een ijzeren boutje uit zijn pomp ontbrak. Later merkte hij ook dat een groot stuk ijzer uit zijn schuur was verdwenen. Afgelopen vrijdag ging hij naar Pijtter Jans, potschipper en handelaar in oud ijzer in Bergum. Daar vond hij het ijzeren boutje van de pomp. Pijtter zei dat hij het gekocht had van een zoon van Sijmen Gerrijts in Bergum.
Jacob herkent het nu aan hem getoonde ijzeren boutje als zijn eigendom. Hij weet niet waar het grote stuk ijzer is gebleven; Pijtter zegt dat dit niet aan hem is verkocht. Jacob kan verder niets over de zaak zeggen. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 27 januari 1766.
Plaatsen en verwante verhalen
Jacob Fookes in Bergum
Mogelijk dezelfde persoon: In 1757 is Jacob scheepstimmermansknecht in Bergum en in zijn 38ste levensjaar. In 1766 woont een Jacob Fookes aan de Lageweg en is hij in zijn 45ste levensjaar. Naam en plaats passen, maar de leeftijd loopt niet precies gelijk op en de tweede verklaring noemt geen beroep. Daarom blijft dit een mogelijke koppeling.
Bergum 1757: verdwenen touwen en zeilen van een schuit | geschiedenis
Andere zaken op dezelfde locatie
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Plaatsgeschiedenis
Archiefverwijzingen
Dagelijks leven
Woning rond 1750.
Geld rond 1770.
Dorpsleven rond 1715.
Huishouden rond 1715.
Boerenerf rond 1715.
Verantwoording bij de verklaringen
- Onderaan scan 325 volgt alleen de losse briefaanhef “Edele Mog Heeren”. Er staat daar geen verdere brieftekst. Dit administratieve fragment is in de dossierindex apart geregistreerd als IB2-096; een afzender, inhoud of nieuwe gebeurtenis is niet ingevuld.
- Gerrijt Sijmens (scans 324–325): de toeschrijving in de bronbewerking blijft onderscheiden van het externe uittreksel. De weergegeven bedreiging, zijn eigen handelen en dat van zijn zus blijven aan zijn nadere verklaring toegeschreven; het eerste verhoor met zijn ontkenning blijft apart staan.
- Bij het wegwerpen van de slijpsteen (scan 325) is het onderwerp door de woorden rond naa Zelfs onzeker. Het externe uittreksel schrijft het wegwerpen aan Gerrijt toe. Die persoonsaanduiding is niet als zeker uit deze bronbewerking overgenomen. Glas Cook en de nadere omschrijving van het huisje zijn eveneens onzeker gelezen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Verantwoording
Tietjerksteradeel informatieboek 2, IB2-094, IB2-095. Gerrijt was in zijn twaalfde levensjaar, dus ongeveer elf. De woorden over de steel van de bijl en wie de slijpsteen in de sloot wierp zijn onzeker. Beide verhoren en de verschillende koopprijzen blijven afzonderlijk staan.