Bergum 1766: Dirk Douwes raakt gewond
Alle verhalen en verklaringen uit Bergum
Na een bezoek aan de herberg raakten Dirk Douwes en Bouwe Johannes handgemeen. Dirk, zijn vrouw Antje, hun zoon Wijbe en chirurgijn Nanning Winius verklaarden over de avond en de verwondingen.
Dirk beschreef hoe weinig lucht hij nog kreeg:
Fragment uit de verklaring: dat de getuige bij naa geen adem Konde halen
De getuige kon bijna geen adem halen.
Ziekenzorg rond 1715.
Dirk Douwes
Dirk Douwes, scheepstimmermansknecht, wonend bij Bergumerdam en naar zijn beste weten ongeveer vierenveertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op dinsdag 23 september 1766 zat hij met Bouwe Johannes, schuitenvoerder bij Bergum, in het huis van Sible Bandert, herbergier aan de dam in Bergum. Beiden waren vrij dronken en gingen vandaar naar Dirks huis. Nadat zij daar enige tijd geweest waren, begon Bouwe tegen Dirk te wrokken. Uiteindelijk raakten zij handgemeen. Na wat geschermutsel kwam Dirk weer op zijn voeten.
Daarna viel Bouwe hem opnieuw aan en smeet hem op de grond. Terwijl Dirk daar lag, greep Bouwe hem bij de neus en bij de knopen in zijn hemd. Hij kneep zijn keel zo stevig dicht dat Dirk bijna geen adem kon halen. Bouwe wilde vervolgens zijn knie op Dirks borst zetten, maar raakte hem aan zijn rechterzijde. Daardoor braken twee ribben. Diezelfde twee ribben waren op Sint-Nicolaasdag 1765 al gebroken geweest, doordat Dirk uit de schuit op de stelling viel.
Dirk gelooft niet dat Bouwe de bedoeling had hem zo ernstig te verwonden. Volgens hem liep het zo ernstig af door onbezonnenheid en grote dronkenschap. Bouwe is afgelopen vrijdag met de schuit van huis vertrokken. Vóór zijn vertrek kwam hij meer dan eenmaal bij Dirk thuis. Telkens liet hij merken dat hij erg bezwaard was over wat er tussen hen gebeurd was. Hij zei te hopen dat het goed zou aflopen en dat zij het stil moesten houden.
Dirk weet verder niets en sluit zijn verklaring na voorlezing. Afgelegd voor het nedergerecht en de getuige-klerk, bij de getuige thuis, 29 september 1766. Gerrit Ritsma en P. Wilhelmi.
Antje Wijbes
Antje Wijbes, vrouw van Dirk Douwes, wonend bij Bergumerdam en in haar zesenveertigste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de avond van de 23e van deze maand kwam haar man thuis met Bouwe Johannes uit Bergum. Beiden waren vrij dronken. Haar man haalde toen een vandel jenever, die hij en Bouwe samen opdronken. Intussen ging Antje buiten de kamer bij de voordeur zitten.
Na enige tijd in de kamer kregen de mannen onenigheid, kibbelden en raakten daarna handgemeen. Haar kinderen schreeuwden hard en riepen dat zij haar zoon Douwe moest halen. Daarop ging Antje haar zoon zoeken. Toen zij weer bij huis kwam, verlieten Bouwe Johannes en zijn vrouw haar huis. Haar man was toen behoorlijk van streek en wilde Bouwe achternagaan. Hij zei dat Bouwe hem flink had gekneld: hij had hem tegen de grond gesmeten, neus en mond dichtgehouden en de zilveren knopen in zijn hemd zo toegedraaid dat zijn borst daardoor gebroken was.
Antje overreedde hem binnen te blijven. Later bleek dat bij het geschermutsel opnieuw de ribben aan zijn rechterzijde waren gebroken die hij bij een val op Sint-Nicolaasdag 1765 al had gebroken. De volgende ochtend haalde Antje de chirurgijn; die behandelt haar man nog steeds. Sinds het voorval bevindt haar man zich in een slechte toestand. Bouwe Johannes, die nu met zijn schuit buiten de provincie op reis is, was altijd een zeer goede vriend van hen geweest. In de afgelopen week vóór zijn vertrek kwam Bouwe meer dan eens bij hen thuis. Hij probeerde het gebeurde te bedekken en zei te hopen dat het goed zou aflopen en dat hij het met hen goed zou maken. Bij het voorval tussen Antjes man en Bouwe waren alleen haar twee jongste zoons aanwezig: één is veertien jaar, de andere in zijn zevende levensjaar. Antje weet verder niets. Zij sluit haar verklaring na voorlezing en tekent met haar eigen merk. Bergum, 29 september 1766. Antje Wijbes.
Ziekenzorg rond 1715.
Wijbe Dirks
Wijbe Dirks woont bij zijn vader Dirk Douwes in huis bij Bergumerdam en is in zijn vijftiende levensjaar. Hij is opgeroepen en ondervraagd. Afgelopen dinsdagavond zat hij thuis en zag hij zijn vader op de vloer liggen, terwijl Bouwe...
...Johannes uit Bergum de neus en mond van zijn vader dichthield. Wijbe zag bovendien dat Bouwe de zilveren hemdknopen van zijn vader, die in het hemd zaten, sterk toedraaide. Daarna leek Bouwe zijn knie op de borst van Wijbes vader te willen zetten, maar die kwam op de rechterzijde terecht. Wijbe weet verder niets. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent met zijn eigen merk. Bergum, 29 september 1766. Wijbe Dirks.
Nanning Winius
Nanning Winius, meesterchirurgijn in Bergum, ruim dertig jaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Op de ochtend van de 24e van deze maand werd hij gehaald naar het huis van Dirk Douwes, scheepstimmermansknecht bij de dam in Bergum. Bij het onderzoek stelde hij vast dat aan Dirks rechterzijde een rib in het lichaam gebroken was. De chirurgijn vroeg hoe dit ongeluk was gebeurd. Dirk en zijn vrouw antwoordden beiden dat Dirk op de grond was gevallen. Toen Nanning doorvroeg hoe zoiets mogelijk was, hielden zij die verklaring staande.
Dirk had toen behoorlijk pijn en last van koorts. Hoewel de chirurgijn hem dagelijks of bijna dagelijks probeert te behandelen, wordt de koorts steeds hoger. Als hij die niet kan doen afnemen, vreest hij een gevaarlijke afloop.
Nanning kan verder niets zeggen. Hij sluit zijn verklaring na voorlezing en tekent zelf. Bergum, 29 september 1766. N. Winius. Afgelegd voor de grietman en de getuige-klerk op dezelfde datum; ondertekend door Altena en Wilhelmi.
Plaatsen en verwante verhalen
Sible Bandert en de herberg bij Bergumerdam
Waarschijnlijk dezelfde herbergier. Sible wordt in 1766, 1769 en 1782 als herbergier of kastelein bij Bergumerdam genoemd. De schrijfwijzen Bandert, Bandere en Brandere verschillen. Hetzelfde beroep en dezelfde specifieke vestiging maken de koppeling aannemelijk; het is niet herberg Het Zwartkruis aan de Zomerweg.
Andere zaken op dezelfde locatie
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Plaatsgeschiedenis
Archiefverwijzingen
Dagelijks leven
Ziekenzorg rond 1715.
Bedstede rond 1750.
Keuken rond 1715.
Huishouden rond 1715.
Boerenerf rond 1715.
Verantwoording bij de verklaringen
- De verklaringen over Dirk Douwes (scans 338–342) noemen verschillende aantallen gebroken ribben: de chirurgijn één, Dirk en Antje twee. De chirurgijn vertelt ook dat het echtpaar tegenover hem bij een val bleef. Deze verschillen zijn behouden; de bron vertelt niet hoe de verwondingen uiteindelijk afliepen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Verantwoording
Tietjerksteradeel informatieboek 2, IB2-098. Dirk en Antje noemen twee ribben; de chirurgijn noemt één. Vandel en de frequentie van de behandeling zijn onzeker gelezen. Het echtpaar gaf de chirurgijn een val als oorzaak op. De afloop staat niet in deze stukken.