Bergum 1765: haver en rogge aan de Zomerweg

Alle verhalen en verklaringen uit Bergum

Hedzer Kloosterman miste haver. Tjeerd Feijes en Auke Jacobs misten rogge. Getuigen beschreven wagensporen, schoven en het graan in de schuur van Klaas Wierds. Klaas ontkende dat hij graan van hun land had genomen.

Hedzer Kloosterman

Hedzer Kloosterman, boer te Bergum, naar zijn beste weten zevenentwintig of achtentwintig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend had ontdekt dat van zijn land ten oosten aan de Cloosterlaan onder Bergum enige stuiken haver ontbraken. Stuiken zijn groepen schoven die bij elkaar zijn gezet. ...

Hij wist niet precies hoeveel haver er ontbrak en evenmin wie die had weggenomen. Hij wist verder niets over de zaak. Na voorlezing sloot en ondertekende hij zijn verklaring. Bergum, 27 augustus 1765.

Bouwe Tijsses

Bouwe Tijsses, meester-wagenmaker te Bergum, naar zijn beste weten ongeveer vierenvijftig jaar oud, werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om ongeveer drie uur van huis was vertrokken om naar Collumerzwaag te reizen.

Op het Bergumer meenschar, gemeenschappelijke weidegrond, hoorde hij een wagen op de Zomerweg naar het oosten rijden. De wagen was beladen met wit of licht goed dat op stro leek. Door de duisternis en de grote afstand kon hij niet zien wat het precies was. Ook kon hij niet goed zien wie bij de wagen was.

De wagen reed naar het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum en bleef daar staan. Bouwe was ongeveer of ruim een half uur bij Harmen Jans geweest, die eveneens aan de Zomerweg, naast Klaas Wierds, woonde. In die tijd had hij de wagen niet voorbij zien rijden.

Hij wist verder niets over de zaak. Na voorlezing sloot en ondertekende hij zijn verklaring. Bergum, 27 augustus 1765.

Sake Wieerds

Sake Wieerds woonde te Bergum in het Klooster en was in zijn eenendertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om ongeveer halfvier uit de Kloosterlaan kwam, langs de dam van het daar gelegen land van Hedzer Cloosterman. De dam stond open en een wagen met een paard was het land in en uit gereden.

Verderop zag hij een wagen met haver naar het oosten rijden. Hij zag niet wie er bij de wagen was.

Toen hij terugkwam, vertelde hij dit aan Hedzers knecht. Later, om ongeveer vijf uur, ging Sake naar het genoemde land. Naar zijn schatting ontbraken er tien à elf stuiken haver.

Hij wist verder niets over de zaak. Hij sloot de verklaring en ondertekende met zijn naam. Bergum, 27 augustus 1765.

Fooke Hendriks

Fooke Hendriks woonde als knecht bij Hedzer Kloosterman te Bergum en was in zijn vijfentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om ongeveer vier uur bij het land van zijn werkgever kwam, aan de oostkant van de Kloosterlaan te Bergum. Hij zag dat de dam openstond en dat een wagen het land in en uit was gereden.

Later ontmoette hij Sake Wierds. Deze vertelde hem dat hij een wagen met haver had zien rijden. Fooke ging te paard achter het wagenspoor aan. Voor het huis van grietman Sminia vond hij twee schoven haver op de weg. Hij reed verder en zag dat de wagen tot in de dam van Klaas Wierds aan de Zomerweg was gereden.

Daarna stelde hij vast dat van Hedzers land elf stuiken en drie schoven haver ontbraken. De haver had lang stro en was met twee banden gebonden.

Fooke ging vervolgens met Tjalleng Tjesgers en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds. Hij vroeg waarom Klaas haver van het land van hun baas had gehaald. Klaas antwoordde dat hij daar niets van wist en zijn paarden niet op Cloostermans land had gehad.

Fooke en de anderen gingen daarop de schuur van Claas Wierds in. Op het hooi vonden zij haver waarvan zij zeker konden zeggen dat het dezelfde haver was die Hedzer Cloosterman van zijn land miste. Deze haver was echter maar met één band gebonden; het leek alsof de andere band eraf was gehaald.

Fooke wist verder niets. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en zette zijn eigen merk. Bergum, 27 augustus 1765.

Tjalleng Tjesgers

Tjalleng Tjesgers, vrijgezel te Bergum, was in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij die ochtend om half zeven met Fooke Hendriks en Pijtter Sakes naar Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum was gegaan. Zij hadden ontdekt dat van Hedzer Cloostermans land aan de Kloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken.

Bij Klaas aangekomen vroegen zij hoe hij de haver van Kloostermans land kon halen. Klaas antwoordde dat hij daar niets van wist en zijn voeten niet op Cloostermans land had gehad.

Tjalleng en de anderen gingen vervolgens de schuur van Klaas Wierds in. Op het hooi vonden zij haver van dezelfde soort als die van Hedzer Kloosterman, met lang stro. Tjalleng kon met zekerheid zeggen dat dit de haver was die Kloosterman kwijt was geraakt. Op het land was die met twee banden gebonden; de haver bij Klaas had maar één band. Waarschijnlijk was de andere band eraf gehaald.

Daarna had Tjalleng met Klaas bij diens huis gestaan, waar zij haverkorrels zagen liggen. Hij wist verder niets. Na herlezing sloot hij zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 27 augustus 1765.

Pijtter Sakes

Pijtter Sakes woonde als knecht bij Hedzer Kloosterman te Bergum en was in zijn eenentwintigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat zij die ochtend hadden ontdekt dat van het land van zijn werkgever aan de Cloosterlaan elf stuiken en drie schoven haver ontbraken. De haver had lang stro en was met twee banden gebonden.

De haver was met twee banden gebonden. Pijtters kameraad Fooke Hendriks had het wagenspoor vanaf het land gevolgd tot aan het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg. Pijtter ging met Tjalleng Tjesgers en Fooke Hendriks naar dat huis. Zij vroegen Klaas waarom hij haver van Cloostermans land had gehaald. Klaas ontkende dat en zei zijn voeten niet op dat land te hebben gehad.

Daarop gingen zij Klaas' schuur in. Zij vonden haver van dezelfde soort als de vermiste haver van Hedzer Cloosterman. Op grond van alle omstandigheden stelde Pijtter vast dat dit de haver was die Cloosterman van zijn land kwijt was. Op de wegen bij Klaas' huis hadden zij haverkorrels zien liggen. ... De haver in Klaas' schuur was maar met één band gebonden; het leek alsof de bovenste band eraf was gehaald.

Pijtter wist verder niets. Na herlezing sloot hij zijn verklaring en zette zijn eigen merk. Bergum, 27 augustus 1765. Daaronder volgt de gezamenlijke ambtelijke sluiting voor de grietman en de gezworen klerk, met dezelfde datum.

Klaas Wieerds

Klaas Wieerds woonde aan de Zomerweg onder Bergum en was naar zijn beste weten ruim 64 jaar oud. Hij was gedetineerd, werd met de verzamelde verklaringen geconfronteerd en ondervraagd. Hij verklaarde dat hij geen andere rogge in zijn schuur had dan de rogge die op zijn eigen land was verbouwd. Ook de haver in zijn schuur was volgens hem geheel op zijn eigen land gegroeid: deels aan de westkant en dwars over de zuidkant.

Hij verklaarde de 108 schoven rogge niet te hebben genomen van het land dat Tjeerd Feijes en Auke Jacobs huurden. Ook had hij de 44 schoven haver niet van Hedzer Cloostermans land weggenomen. Zoals gezegd was die haver deels aan de zuidkant van zijn land gegroeid en voor het overige op de zogenoemde Oude Zee. ... Dat laatste stuk had hij dit jaar met zijn zaad en haver ingezaaid. ...

Hij zei ook dat de rand van de bak van zijn wagen zo beschadigd was dat hij daarmee onmogelijk haver naar huis had kunnen halen. Verder had hij al het hout voor de omheining van zijn land genomen van de bomen aan zijn eigen land.

Klaas zei dat het hout aan zijn eigen land was gegroeid en dat hij zich in geen enkel opzicht had vergrepen aan het kappen op andermans land. Ten slotte verklaarde hij niets te weten van de plaats waar de elf stuiken haver waren gebleven die van Hedzer Cloostermans land waren gestolen. Hij verzekerde dat hij geen voet of... op Cloostermans land had gehad.

Van alles wat hem verder over de rogge en haver ten laste werd gelegd, zei hij geheel onkundig en volkomen onschuldig te zijn. ...

Hij wist verder niets. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en zette zijn eigen merk. Bergum, 28 augustus 1765. Daaronder staat de ambtelijke sluiting voor de grietman en de gezworen klerk, met dezelfde datum.

Tjeerd Feijes

Tjeerd Feijes was landbouwer onder Hardegarijp. Zijn leeftijd wordt naar zijn beste weten opgegeven als in het achtenveertigste levensjaar. ... Hij werd opgeroepen en volgens het formulier voor de doopsgezinden beëdigd en ondervraagd.

Hij getuigde dat hij en Auke Jacobs een stuk land in gebruik hadden onder Bergum, tussen de dijken, de Lange Ackers genoemd. Op de 26ste van deze maand hadden zij ontdekt dat ongeveer, of ten minste, zeven stuiken rogge ontbraken. Die hadden op de 23ste nog op hun plaats gestaan. Tjeerd wist niet wie de rogge had weggenomen.

Zij hadden het huis van Klaas Wierds aan de Zomerweg onder Bergum bezocht. Daar vonden zij 108 schoven rogge die sterk leken op de rogge die zij kwijt waren. Tjeerd geloofde stellig dat het de rogge was die van hun land was gestolen. Hij had Klaas' land bekeken en meende dat die rogge daar niet gegroeid kon zijn: de aangetroffen rogge was heel schoon en had lang stro, terwijl Klaas' land zeer "groedig"... en vol gras was.

Volgens zijn nadere gedachte had hij buiten de 108 schoven ook rogge van dat land in Klaas' huis gezien. ... ...

Wat bij Klaas Wierds was gevonden, kon onmogelijk op diens land gegroeid zijn. ... Bij het onderzoek was vastgesteld dat er geen plantagie was. ... Een omheining met hout van onlangs gehakte bomen...

Tjeerd had die dag op bevel van het gerecht ook Klaas' wagen bekeken. Er kon nog wel haver met de wagen vervoerd worden. Op de wagen lagen ook enige haverkorrels.

Tjeerd wist verder niets. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en zette zijn eigen merk. Bergum, 28 augustus 1765.

Auke Jacobs

Auke Jacobs, landbouwer onder Bergum, was volgens de leeftijdsopgave in zijn vierenveertigste levensjaar. Hij werd opgeroepen, volgens het formulier van de doopsgezinden beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij met Tjeerd Feijes van bouwmeester Wassenberg een stuk land in gebruik had, de Lange Ackers, onder Bergum. Op de 26ste van deze maand hadden zij vastgesteld dat ten minste zeven stuiken rogge ontbraken.

De rogge had op de 23ste nog op zijn plaats gestaan. Auke had zich die dag op bevel van het gerecht naar Klaas Wierds' huis aan de Zomerweg onder Bergum begeven. In de schuur vond hij 108 schoven rogge die sterk leken op de rogge die zij kwijt waren. Hij geloofde stellig dat het dezelfde rogge was.

Daarnaast zag hij bij Klaas' huis 44 schoven haver. Bij de visitatie was volgens Auke en het gerecht gebleken dat die rogge en haver onmogelijk op Klaas' land gegroeid konden zijn. Auke had Klaas' wagen zorgvuldig bekeken en vastgesteld dat daarmee wel haver vervoerd kon worden.

Hij had ook gezien dat Klaas' land met bomen was omheind die niet lang geleden gehakt leken. Hij dacht dat die bomen niet op Klaas' eigen grond waren gegroeid, omdat diens beplanting daar helemaal niet op leek. ...

Auke kon verder niets zeggen. Na voorlezing sloot hij zijn verklaring en ondertekende die eigenhandig. Bergum, 28 augustus 1765. Daaronder volgt de ambtelijke sluiting voor de grietman en de gezworen klerk, met dezelfde datum.

Andere zaken op dezelfde locatie

Bergum: Herberg Het Zwartkruis

Bergum 1766: Dirk Douwes raakt gewond | geschiedenis | Toenentoen.nl

Hardegarijp 1782: Acht verklaringen over afgesneden paardenhaar | Toenentoen.nl

Hardegarijp 1783: Een onbekende man gevonden in een sloot | Toenentoen.nl

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.