Bergum 1781: geld en zilveren schoengespen verdwenen na oudejaarsavond

Een aangifte en getuigenverklaringen, afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel in 1781.

Op de avond van 31 december 1780 gingen de Bergumer huisman Meint Jans en zijn vrouw Lijsbert naar Jantje Feddes. Hun zoon Jan Meints en de knecht Rinse Gaatses bleven thuis. De volgende ochtend misten de bewoners geld, een zilveren vingerhoed en twee paar zilveren schoengespen.

De verklaringen zijn op 2 januari 1781 afgelegd. Meint was in zijn vijftigste levensjaar, zijn vrouw in haar vierenvijftigste levensjaar, Jan in zijn drieëntwintigste en Rinse in zijn zevenendertigste levensjaar. Zij vertellen ieder wat zij van de oudejaarsavond en de ochtend erna weten.

Meint Jans hoort gestamp in de kamer

Meint vertelde dat hij en zijn vrouw om elf uur 's avonds thuiskwamen. De deuren waren gesloten. Zij klopten, waarna Rinse de deur opende. Vervolgens gingen zij naar bed. De andere huisgenoten lagen al in bed en de deuren werden volgens Meint goed met grendels vastgezet.

Toen hij enige tijd in bed lag en half sliep, hoorde hij volgens zijn verklaring "eenig gestamp" in de kamer.

Het licht was uit. Meint zei dat hij er op dat ogenblik niets bijzonders van wist. De volgende ochtend hoorde hij van zijn vrouw dat uit haar beugeltas, een tas die aan een beugel werd gedragen, muntgeld was verdwenen. Ook miste het gezin de schoengespen van zijn vrouw en van zijn zoon Jan. Meint noemde daarbij, op grond van wat zijn vrouw had verteld, onder meer drie à vier seshalfstukken. Hij verklaarde niet te weten wie daarvoor verantwoordelijk was.

Meint noemde zelf ook een gouden gulden, een carolusgulden, twee schellingen, twee dubbeltjes en enkele stuivers bij wat zijn vrouw hem vertelde, en de zilveren vingerhoed.

Lijsbert legt haar beugeltas op tafel

Lijsbert vertelde eveneens over het bezoek aan Jantje Feddes en over Rinse, die na het kloppen de voordeur had opengedaan. Haar man deed de grendels er weer op. Voordat zij ging slapen, legde zij haar beugeltas met het geld op de eettafel. Zij viel in slaap en hoorde daarna niets meer.

Op 1 januari ontdekte zij de vermissing toen een van haar kinderen een boodschap zou gaan doen. Volgens haar herinnering ontbraken de volgende voorwerpen:

• Een gouden gulden en een carolusgulden.
• Een aantal seshalfstukken.
• Twee schellingen, twee dubbeltjes en enkele stuivers.
• Een zilveren vingerhoed.
• Een paar zware zilveren schoengespen met de letters I:M: en een paar zilveren gespen van haar eigen schoenen.

De zware gespen hadden aan schoenen gezeten die in de kamer bij het bed stonden. Lijsbert wist niet welke letters op de gespen van haar eigen schoenen waren aangebracht. Zij zag nergens in huis sporen van braak. Wie de voorwerpen had weggenomen, wist zij niet.

Jan Meints had zijn schoenen bij het bed gelegd

Jan Meints was ongehuwd en woonde bij zijn ouders. Hij vertelde dat hij op oudejaarsavond om half tien naar bed was gegaan. De deuren waren toen gesloten en de andere huisgenoten lagen al te slapen. Zijn ouders waren nog op bezoek.

De schoenen waarvan de zilveren gespen verdwenen, had Jan zelf voor zijn bed neergezet. Het ging volgens hem om een paar zware gespen, gemerkt I:M:, ter waarde van ongeveer zeventien carolusgulden. Van het verdwenen geld wist hij wat zijn moeder hem had verteld, niet doordat hij zelf de inhoud van haar tas had gecontroleerd.

Jan noemde afzonderlijk de gouden gulden, carolusgulden, het onzekere aantal sestehalven, twee schellingen, twee dubbeltjes, enkele stuivers en de vingerhoed die zijn moeder miste, naast haar schoengespen en zijn eigen zware gespen.

Ook Jan verklaarde niet te weten wie het geld, de vingerhoed en de schoengespen had meegenomen.

De knecht Rinse Gaatses

Rinse ging naar eigen zeggen na negen uur naar bed. Toen zijn boer en diens vrouw rond elf uur aanklopten, stond hij op om de deuren te openen. Naar zijn weten sloot hij ze vervolgens weer en ging opnieuw slapen. Ook de volgende ochtend waren de deuren volgens hem gesloten.

Over de verdwenen voorwerpen wist hij alleen dat de vrouw van Meint geld uit haar beugeltas miste en dat de gespen van haar schoenen en die van Jan verdwenen waren. Hij verklaarde niet te weten wie deze voorwerpen had weggenomen.

De vier verklaringen noemen geen persoon die de diefstal heeft zien gebeuren. Meint hoorde gestamp, maar wist niet waardoor dat ontstond. Lijsbert hoorde niets. De deuren waren volgens alle vier gesloten.

Op 2 januari 1781 werden de verklaringen te Bergum vastgelegd en ondertekend.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.