Bergum 1787: Een tas met sieraden uit een schuit in Amsterdam

Alle verhalen en verklaringen uit Bergum

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over een tas met sieraden uit een schuit in Amsterdam.

Het voorval speelde in Amsterdam. De betrokkenen legden hun verklaringen af voor het gerecht van Tietjerksteradeel.

Verklaringen en stukken: 1787: Een tas met sieraden uit een schuit in Amsterdam

Informatie opgenomen door J. B. van Sminia, grietman van Tietjerksteradeel, als commissaris in deze zaak, op ambtshalve verzoek van de fiscaal van de grietenij, om te dienen zoals behoort.

Sjoerd Douwes, schipper, woont in Bergum. Hij is in zijn achtentwintigste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:

Op 3 december laatstleden lag hij met zijn schuit aan de Kalkmerk in Amsterdam. Omstreeks zeven uur 's avonds gingen hij en zijn vrouw, Uilkjen Johannes, naar het schip van zijn vader Douwe Martens, die daar ook met zijn schuit lag. Zijn broer Marten Douwes en andere personen kwamen daar eveneens.

Sipke Pieters, de knecht van Albert Johannes, kwam bij hen en vroeg om 34 stuivers om mosterd te kopen. Hij zei dat zijn schipper Albert niet aan boord was en dat hij daarom om het geld voor de mosterd vroeg. Hij voegde eraan toe dat hij daarvoor ook naar Sjoerds schuit was gegaan, maar daar niemand had aangetroffen. Sjoerd gaf hem de 34 stuivers en Sipke ging weg.

Diezelfde avond omstreeks acht uur kwamen Sjoerd en zijn vrouw in het vooronder van hun schuit. De goederen die opgesloten hadden gelegen in het spijntje, een kastje, lagen verspreid over het vooronder. Het slot stond open. Zij misten de tas van zijn vrouw, met een zilveren beugel en haak. In die tas hadden twee gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen gezeten. Naar schatting was de beugel 28 à 29 carolusgulden waard, waren de haken 11 à 12 gulden waard en de ringen 10 à 11 gulden.

Ook misten zij Sjoerds hemd en de rode en blauwe halsdoek van zijn vrouw. Geen van deze goederen had tekens of letters.

Kort daarna kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams, knecht van Douwe Martens, en Teije Claes, knecht van Marten Douwes, met Sipke Pieters naar Sjoerds schip. Volgens hun zeggen hadden zij Sipke in een hoerhuis gevonden.

Sipke kreeg toen het verwijt dat hij deze goederen had gestolen. Eerst ontkende hij dat. Kort daarna begon hij te huilen. Vervolgens bekende hij in aanwezigheid van allen volledig dat hij de goederen had gestolen en bij de Schreijershoek in het water had gegooid. Hij zei dat hij het hemd en de doeken niet in het water had gegooid, maar op de slijpstenen had gelegd die daar dichtbij lagen.

Diezelfde nacht wees Sipke aan Sjoerd en anderen de plaats aan waar hij de tas met de beugel, haken en ringen in het water zou hebben gegooid en waar hij het hemd en de doeken zou hebben neergelegd. Zij vonden niets terug.

De volgende ochtend gingen Sipke, Sjoerd en anderen weer naar de plaats waar Sipke volgens zijn zeggen de tas in het water had gegooid. Zij visten met hem naar de vermiste goederen, maar vonden niets terug. Sipke bleef bij zijn bekentenis van de diefstal, zoals hij volgens Sjoerd ook nu nog doet. Daarna vertrok hij bij hen.

Sjoerd kan verder niets vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. In de handtekening is 'Sjoerd' leesbaar.

Uilkjen Johannes, vrouw van de schipper Sjoerd Douwes, woont in Bergum en is in haar 23ste levensjaar. Zij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:

Op 3 december laatstleden gingen zij omstreeks zeven uur 's avonds in Amsterdam van hun eigen schip, dat bij de Kalkmerk lag, naar het schip van Douwe Martens. Dat lag daar eveneens. Andere personen waren daar ook.

Sipke Pieters, de knecht van haar broer Albert Johannes, die in Bergum woont, kwam bij hen. Hij zei dat hij naar haar schip was gegaan maar daar niemand had aangetroffen. Hij vroeg om geld om een vaatje mosterd te kopen. Haar man gaf hem daarvoor veertien stuivers. Dit bedrag wijkt af van Sjoerds opgave van 34 stuivers; de verklaringen zijn hier afzonderlijk weergegeven.

Diezelfde avond omstreeks acht uur kwamen zij en haar man in het vooronder van hun schip. Het slot van het spijntje, het kastje, stond open. Alles wat erin had gelegen, lag verspreid over het vooronder. Haar tas met de zilveren beugel ontbrak. Naar schatting was de zilveren beugel met de haak 28 à 29 gulden waard. Ook ontbraken haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen die in de tas zaten. De zonnehoedhaken waren naar schatting 11 à 12 carolusgulden waard. Zij kon de waarde van de ringen niet goed bepalen.

Daarnaast ontbraken een hemd van haar man en een roodbonte en een blauwe doek van haarzelf. Geen van deze goederen had een letter of ander teken.

Diezelfde nacht kwamen Albert Johannes, Oeble Abrahams en Teije Claes met Sipke Pieters naar haar schuit. Zij zeiden dat zij hem uit een hoerhuis hadden gehaald. Sipke kreeg het verwijt dat hij de goederen had gestolen. Eerst ontkende hij dat; daarna begon hij te huilen en bekende hij in aanwezigheid van iedereen alles volledig.

Hij zei dat hij berouw had gekregen van de daad. Daarom had hij niet ver daarvandaan, op de Schreijershoek, het hemd en de doeken op de slijpstenen gelegd. De tas met de beugel en de inhoud had hij bij de kant in het water laten glijden. Dit berouw is een door Uilkjen weergegeven uitspraak van Sipke.

De volgende ochtend kwam Sipke opnieuw naar haar schip. Hij bekende de diefstal toen nog steeds. Vervolgens verliet hij het schip. Zij heeft hem daarna niet meer gezien.

Uilkjen weet verder niets te vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar eigenhandig ondertekend. Haar handtekening luidt 'uilkjen johannes'.

Albert Johannes, schipper, woont in Suameer en is naar zijn beste weten in zijn 28ste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:

Op 3 december laatstleden had hij zijn schip bij de Kalkmerk in Amsterdam naast het schip van Sjoerd Douwes gelegd. Omstreeks acht uur 's avonds riep Sjoerd hem en vertelde hem dat uit zijn vooronder de tas van zijn vrouw was gestolen. De tas had een zilveren beugel en haak en bevatte haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen. Ook ontbraken een hemd en twee doeken. Albert zag dat de goederen uit het kastje, of spijntje, verspreid over het vooronder lagen.

Sjoerd zei toen tegen Albert dat Sipke Pieters uit Bergum, die als knecht bij Albert woonde, hem om geld voor het kopen van mosterd had gevraagd en dat geld had ontvangen. Daardoor vatte Albert verdenking tegen Sipke op.

Albert zocht Sipke samen met Oeble Abrahams en Teije Claes en vond hem in een hoerhuis. Uiteindelijk gingen zij met hem naar Sjoerds schip. Daar kreeg Sipke het verwijt dat hij de vermiste goederen had gestolen. Eerst ontkende hij het. Daarna begon hij te huilen en bekende hij ten slotte in aanwezigheid van allen volledig dat hij de diefstal had gepleegd.

Sipke verklaarde vervolgens dat hij berouw had gekregen en niet wist wat hij met de gestolen goederen moest doen. Hij had de tas en de beugel met de inhoud op de Schreijershoek bij de kant in het water laten glijden. Het hemd en de doeken had hij niet ver daarvandaan bij de slijpstenen neergelegd.

Diezelfde nacht wees hij hun de plaats aan. De volgende ochtend viste hij met hen tot tien uur naar de vermiste goederen. Zij vonden er niets van terug.

Na zijn eerste bekentenis bleef Sipke in aanwezigheid van allen volhouden dat hij de diefstal had gepleegd. Daarna verliet hij Alberts dienst en liet hij zijn kleding en andere persoonlijke spullen achter. Albert weet niet waar hij is gebleven.

Albert weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend. Daarbij staat dat Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, Alberts zuster is, en dat Sipke Pieters geen familielid van hem is. De handtekening luidt 'Albert Johannes'.

Oeble Abrahams woont op het Vliet buiten Leeuwarden. Hij is naar zijn beste weten in zijn 25ste of 26ste levensjaar. Hij is verschenen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:

Hij heeft dit jaar als knecht op het schip van Douwe Martens gevaren. Op de derde van deze maand lag Douwe met zijn schip bij de Kalkmerk in Amsterdam. Oeble was toen op het schip van Marten Douwes. Daar vertelde Uilkjen Johannes, de vrouw van Sjoerd Douwes, hem het volgende. Uilkjen meldde hem dat uit haar vooronder haar tas met zilveren beugel en haak was gestolen. Daarin zaten haar gouden zonnehoedhaken en twee gouden ringen. Ook ontbraken een mannenhemd en minstens één doek.

Er ontstond verdenking tegen Sipke Pieters uit Bergum, die als knecht voer bij Albert Johannes uit Suameer. Albert vroeg Oeble en Teije Claes om Sipke op te zoeken. Zij vonden hem in een hoerhuis en gingen met hem naar het schip van Sjoerd Douwes.

Daar kreeg Sipke het verwijt dat hij deze goederen had gestolen. Eerst ontkende hij het, vervolgens begon hij te huilen en ten slotte bekende hij in aanwezigheid van allen volledig dat hij de diefstal had gepleegd. Bij die bekentenis bleef hij tot de volgende ochtend omstreeks tien uur.

Sipke verklaarde dat hij berouw had van de daad en daarom de tas met de beugel en inhoud op de Schreijershoek bij de kant in het water had laten glijden. Het hemd en de overige goederen had hij niet ver daarvandaan bij de slijpstenen gelegd.

Op de ochtend van de vierde gingen Sipke, Oeble en anderen vissen op de plaats waar Sipke zei de tas te hebben laten zinken. Zij vonden niets van de vermiste goederen terug. Daarna ging Oeble terug naar zijn schip. Nadien heeft hij Sipke alleen nog eenmaal terloops gezien.

Oeble weet verder niets te vertellen en sloot hiermee zijn verklaring. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Hij is geen familielid van de partijen. Het bijschrift noemt Oeble Abrahams' eigen handmerk.

De verklaringen zijn afgelegd voor de commissaris en de secretaris te Bergum op 14 december 1787. Er staan handtekeningen van J. B. Sminia en J. Sminia.

De marginale notitie geeft een antwoordbevel: Sipke Pijters aanhouden, zijn bekentenis opnemen en die toezenden. Sipke moet intussen goed in bewaring worden gehouden totdat een nadere beschikking volgt. De notitie beschrijft geen reeds uitgevoerde aanhouding. De naamvorm 'Pijters' in deze notitie blijft onderscheiden van 'Pieters' in de verklaringen.

Uilkjen Johannes: verdachte en later benadeelde?

Mogelijk dezelfde persoon: In 1781 is Uilkjen ongeveer zestien en dochter van Johannes Douwes uit Suameer. In het onderzoek van 1787 is een Uilkjen Johannes in haar 23ste levensjaar vrouw van schipper Sjoerd Douwes in Bergum; Albert Johannes wordt haar broer genoemd. Naam en leeftijd zijn verenigbaar, maar de overgang naar dit huwelijk is hier niet met een huwelijksakte bevestigd. De vrouw van 1781 ontkent de beschuldiging.

Suameer 1781: het verdwenen geld en de verklaring van Uilkjen Johannes

Keuken 1750.

Antje Lammerts, de loterijavond en haar afwezige man

Antje Lammerts is in 1791 in haar 35ste levensjaar en woont in Hardegarijp; haar man Sipke Pytters is al ongeveer drieënhalf jaar weg. De moeder uit het onderzoek van januari 1793 woont eveneens in Hardegarijp, is in haar 37ste levensjaar en wordt vrouw van Sijke Pieters genoemd. Naam van de echtgenoot, woonplaats en leeftijd maken het waarschijnlijk dat dit dezelfde vrouw is. Een latere genealogische uitwerking noemt beide verklaringen onder Antje Lammerts. De afwijkende lezingen blijven hier zichtbaar.

Een latere genealogische uitwerking koppelt de Sipke uit de Amsterdamse diefstalverklaringen aan Antjes echtgenoot. Die gezinsrelatie staat niet in de verklaringen zelf. Antje wordt daarin niet beschuldigd.

Antje/Auke Lammerts en haar zoontje op 23 december 1792

Hardegarijp 1791: De verklaring van Antje Lammerts

Deze mensen in andere verklaringen

Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.

1787-1793: Sipke Pieters en Antje Lammerts

Notaris 1800.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.