Bergum 1770: geldbuidel in de herberg op de Nieuwe Stad

Alle verhalen en verklaringen uit Bergum

Op zaterdagavond in april 1770 kwamen een kleermaker en een dienstmeid in een herberg op de Nieuwe Stad onder Bergum. Tegen elf uur werd er brandewijn gedronken. Toen de rekening moest worden betaald, miste de kleermaker zijn geldbuidel.

Marten Martens

Marten Martens, meester-kleermaker in Bergum en in zijn 33ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond gemaakte kleren bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum had thuisgebracht. Na een kort verblijf kwam Frouwkjen Oebles binnen. Zij was dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken daar samen een borrel. Daarna ging hij met Frouwkjen en Wijbe Pijtters, die bij zijn broer Jan Pijtters woonde, naar huis. Het was ongeveer elf uur.

Toen zij buiten waren, vroeg hij Frouwkjen Oebles met hem een borrel te drinken in de herberg op de Nieuwe Stad. Zij stemde toe. Daar was ook Haje Tjallings, een ongehuwde man uit Bergum. Na enige tijd ging de getuige uit de kamer naar de gang. Frouwkjen en hij stonden bij elkaar. Hij gaf haar een zoen. Haje ging weg en kwam weer terug. Daarna ging de getuige de kamer weer in en Frouwkjen volgde hem.

Toen hij na verder samenzijn zijn gelag wilde betalen, ontdekte hij dat zijn buidel met ongeveer of ruim negen carolusguldens aan zilvergeld niet meer in zijn broekzak zat. Hij zei:

Ik mis mijn buidel met geld.

Iedereen ging zoeken, maar niemand vond hem. Uiteindelijk pakte Antje Sjoerds, die bij haar moeder Lijsbert Willems in die herberg woonde, Frouwkjen bij de borst en zei:

Daar haal ik het geld uit.

Zij haalde de buidel met geld bij haar borsten weg. De getuige kreeg zijn buidel terug. Zij probeerden de zaak stil te houden om verdere ongeregeldheden te voorkomen.

Hij had niet gemerkt of gezien dat Frouwkjen Oebles de geldbuidel uit zijn zak haalde. Wel had hij gezien dat Antje Sjoerds de buidel bij Frouwkjens borsten weghaalde. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Marten Martens.

Lijsbert Willems

Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks en wonend in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum, ongeveer of ruim zestig jaar oud, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat afgelopen zaterdagavond meester-kleermaker Marten Martens, Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum, en Haje Tjallings daar waren geweest. Haje had er eerst alleen gezeten. Marten en Frouwkjen kwamen later samen binnen, ongeveer om elf uur 's avonds. Zij dronken samen een borrel brandewijn.

Lijsbert lag in bed en zag dat Marten de kamer uitging, Frouwkjen hem volgde en zij kort daarna weer binnenkwamen. Toen Marten na nog enige tijd zijn gelag wilde betalen, zei hij:

Dan ben ik mijn buidel met geld kwijt, en die is hier verdwenen.

Zij antwoordde:

Dan zal die hier ook weer zijn.

Frouwkjen Oebles verontschuldigde zich sterk en zei er niets van te weten en de buidel niet te hebben. De getuige kwam uit bed en zocht met Haje Tjallings in de gang en door het hele huis, maar zij vonden niets. Toen viel op dat Frouwkjen voortdurend aan haar borst voelde. De dochter van de getuige, Antje Sjoerds, pakte Frouwkjen bij de borst en zei:

Daar zit het geld.

Antje haalde de buidel met geld bij haar borsten weg. Marten Martens herkende hem als de zijne en kreeg hem terug. Er werd beloofd niet over het geval te spreken.

De getuige wist niet hoe Frouwkjen aan de geldbuidel was gekomen. Verder kon zij niets zeggen. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Lijsbert Willems.

Antje Sjoerds

Antje Sjoerds woonde bij haar moeder Lijsbert Willems in de herberg op de Nieuwe Stad in Bergum. Zij was naar beste weten in haar 28ste of 29ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij getuigde dat Haje Tjallings, die bij de Nieuwe Stad in Bergum woonde, afgelopen zaterdagavond bij hen had gezeten. Later kwam Marten Martens.

Marten, meester-kleermaker in Bergum, kwam met Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn. Marten ging een keer de kamer uit. Even later volgde Frouwkjen hem. Kort daarna kwam Marten terug en Frouwkjen wat achter hem aan.

Marten vroeg de getuige hoeveel zij moesten betalen. Zij zei: vier stuivers. Toen hij wilde betalen, zei hij:

Ik mis mijn geld, en dat is hier verdwenen.

Haar moeder zei vanuit bed:

Dan zal het hier ook weer zijn.

Haar moeder en Haje Tjallings zochten buiten de kamer in het huis, maar vonden niets.

Frouwkjen wilde ook de kamer uit, maar de getuige hield haar tegen. Zij zag Frouwkjen bij haar borst rommelen en vermoedde dat zij het geld wilde laten vallen. De getuige legde haar hand op Frouwkjens borst, voelde meteen de geldbuidel en haalde die bij haar borsten weg. Marten herkende de buidel als de zijne en kreeg hem terug. Verder wist zij niets.

Zij wist niet hoe Frouwkjen Oebles aan de geldbuidel was gekomen. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; de handtekening schrijft Antjel Sjoerds.

Haje Tjallings

Haje Tjallings, ongehuwd, wonend bij de Nieuwe Stad in Bergum en in zijn 34ste levensjaar, was opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij getuigde dat hij afgelopen zaterdagavond bij Lijsbert Willems, weduwe van Sjoerd Tjerks, in de herberg op de Nieuwe Stad was. Later kwamen meester-kleermaker Marten Martens en Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum. Zij dronken samen een borrel brandewijn.

Marten ging een keer naar buiten en Frouwkjen volgde even later. De getuige ging ook weg en liep in de gang langs Marten en Frouwkjen. Marten kwam kort daarna weer binnen, evenals Frouwkjen. Toen het gelag betaald zou worden, greep Marten in zijn zak en zei:

Ik ben mijn geld kwijt, en dat is hier verdwenen.

Lijsbert hoorde dat vanuit bed en zei:

Dan zal het hier ook weer zijn.

Zij kwam uit bed en zei:

Laten we eens zoeken.

Het gezelschap ging met hem uit de kamer om te zoeken, maar vond niets. Intussen wilde Frouwkjen ook uit de kamer gaan. Antje Sjoerds, de andere getuige, hield haar tegen en zei dat zij daar moest blijven. Toen zij terugkwamen, zei Frouwkjen dat zij er in elk geval niets van wist, en keerde haar zakken om. Antje leek te twijfelen, legde haar hand op Frouwkjens borst en haalde de geldbuidel bij haar borsten weg. Zij zei:

Daar is jouw geld, Marten.

Marten nam de buidel aan en herkende hem als de zijne.

De getuige kon niet zeggen hoe Frouwkjen aan die geldbuidel was gekomen. Verder wist hij niets. Hij sloot zijn verklaring na voorlezing en ondertekende. Bergum, 17 april 1770; Haje Tjallings. Ambtelijk slot voor ons, de grietman en secretaris, dezelfde datum; H. W. Altena en A. Y. Sminia.

Frouwkjen Oebles

Verhoor van de in bewaring gehouden Frouwkjen Oebles.

Frouwkjen Oebles, dienstmeid bij boer Cornelis Sijdes in Noordermeer onder Bergum en in haar 22ste levensjaar, was in bewaring gehouden, ondervraagd en met de afgenomen verklaringen geconfronteerd.

Zij verklaarde dat zij afgelopen zaterdagavond bij meester-bakker Jan Pijtters op de Nieuwe Stad in Bergum kwam in verband met het versturen van een brief van haar broer. Daar trof zij meester-kleermaker Marten Martens en Haje Tjallings, wonend bij Kootstertille. De brief was nog niet ontvangen. Zij dronken samen een borrel jenever.

Toen zij vertrok, liepen Marten en Haje haar achterna. Uiteindelijk drongen zij erop aan dat zij met hen naar de herberg van de weduwe van Sjoerd Tjerks op de Nieuwe Stad ging. Zij dronken daar samen borrels, zo lang dat zij wat dronken werden. Haje ging weg. Marten en Haje bleven volgens haar ook bij het gezelschap zitten. Lijsbert ging uiteindelijk liggen om te rusten en slapen.

Marten kwam Frouwkjen tegemoet in de gang en pakte haar daar vast. Hij raakte haar borsten aan en wilde met een andere hand onder haar rokken grijpen. Zij verhinderde dat en wilde zijn hand terugduwen. Omdat zij niet aan zijn verlangen wilde voldoen, werd Marten kwaad. Zodra hij weer in de kamer kwam, zei hij:

Ik mis mijn buidel met geld.

Er ontstond rumoer en iedereen zocht het geld.

Uiteindelijk legde de andere getuige, Antje Sjoerds, haar hand op Frouwkjens borst en zei:

Daar heb ik het geld.

Frouwkjen zei geen aanraking van de hand bij haar borsten te hebben gevoeld. Zij kon niet zeggen hoe Antje aan de geldbuidel kwam: of zij hem al in haar hand had of ergens anders vandaan haalde. Zij ontkende iets van dit geval te weten en zei zelfs niet te kunnen zeggen dat Marten zijn geldbuidel was kwijtgeraakt. Zij hield zich geheel onschuldig.

Er werd voorgesteld de zaak weer goed te maken. Lijsbert Willems bleef erop aandringen dat de gedetineerde zou bekennen. Zij weigerde dat, omdat zij zich geheel onschuldig achtte. Verder wist zij niets. Zij sloot haar verklaring en ondertekende eigenhandig. Bergum, 17 april 1770. De handtekening luidt "froukjen übbeles". Ambtelijk slot voor ons, de grietman en secretaris, dezelfde datum; H. W. Altena en A. Y. Sminia.

Andere verklaringen

Alle verhalen uit Bergum in de 18de eeuw

Terug naar Bergum in de 18de eeuw

Bergum door de eeuwen heen

Andere zaken op dezelfde locatie

Bergum 1768-1769: de bijbel met zilveren haken van Ynse Gjolts | geschiedenis | Toenentoen.nl

Bergum 1769: de zwarte merrie bij Bergumerdam | Toenentoen.nl

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.