Bergum 1770: geldbuidel in de herberg op de Nieuwe Stad | Toenentoen.nl
Bergum 1767: Alderk Müller vraagt om aalmoezen en wordt aangehouden
Alle verhalen en verklaringen uit Bergum
Op 22 april 1767 ging een man in blauwe kleding langs verschillende huizen in Bergum. Hij vroeg om een aalmoes, een gift voor iemand die hulp nodig had. De kerkelijke armenzorg in vroegere eeuwen bood eveneens ondersteuning aan behoeftigen. Vijf inwoners en de man zelf vertelden diezelfde dag wat er aan de deuren was gebeurd.
Sieuwe Beernts
Sieuwe Beernts, meester-schoenmaker te Bergum, in zijn 55ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend een vreemdeling in blauwe kleding bij hem thuis was gekomen. Deze zei dat hij zijn schip had verloren en dat hij, zijn vrouw en kinderen er slechts met 'de kloff' waren uitgekomen. Hij had om een aalmoes gevraagd. De getuige had hem die gegeven, hoewel hij een deel van de woorden van de gedetineerde niet verstond. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: Sieuwe Beerents.
Johannes van Idsinga
Johannes van Idsinga, wonend te Bergum, in zijn 35ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat hij die ochtend bij Gaatke Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, thuis was. Een in het blauw geklede vreemdeling kwam aan de deur en vroeg een aalmoes. Omdat de gedetineerde hem niet van de beste soort leek, ging hij met Gaatke Douwes naar de deur en vroeg of de man toestemming van grietman Altena had. De man antwoordde nogal nors en voegde iets toe. Vervolgens liet grietman Altena de vreemdeling aanhouden. Omdat hij verder niets wist, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: J. V. Idsinga.
Gaatke Tjallinga
Gaatke Tjallinga, vrouw van fiscaal F. Ypey te Bergum, in haar 40ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend, terwijl haar man niet thuis was, een in het blauw geklede vreemdeling bij haar thuis kwam. Hij vroeg of de afgevaardigde van de diaconie thuis was.
Bedstede rond 1750.
Hij zei dat hij zijn huis had verloren en daarom iets vroeg. Zij antwoordde dat zij er niets aan kon doen. Vervolgens vroeg de vreemdeling wanneer haar man dan thuiskwam. Zij antwoordde: mogelijk over een uur. Hij had geen stukken. De vreemdeling leek ontevreden en begon flink te mopperen. Zij sloot de deur en liet hem gaan. Zij herinnerde zich dat de vreemdeling eerder bij haar om een aalmoes was geweest. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: Gaatske Tjallings.
Gaatke Douwes
Gaatke Douwes, weduwe van Coenraad Tijsses, wonend te Bergum, in haar 67ste levensjaar, opgeroepen, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend, terwijl de heer J. van Idsinga bij haar thuis was, een vreemdeling bij haar kwam. Hij zei dat hij zijn huis en goederen had verloren en verscheidene kinderen had, en vroeg daarom een aalmoes. Toen Idsinga dat hoorde, kwam ook hij bij de deur. Hij vroeg de vreemdeling in zijn blauwe kleding of hij toestemming van grietman Altena had. Deze daarop antwoordde van nee. Hij liet daarop enkele papieren aan Idsinga zien. Deze antwoordde hem dat die hier niet golden. Terwijl dit gebeurde en zij iets gaf, liet grietman Altena de vreemdeling aanhouden. Verder zei zij dat de vreemdeling haar vrij aanstootgevend en nors was voorgekomen. Hij had in ieder geval nogal fors, zonder te kloppen, de deur opengestoten. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: gaatske douwes.
Yda Scheltinga
Yda Scheltinga, vrouw van Johannes van Idsinga te Bergum, in haar 32ste levensjaar, beëdigd en ondervraagd, getuigde dat die ochtend een vreemdeling in blauwe kleding bij haar thuis kwam. Hij zei dat hij zijn huis en goederen had verloren en vroeg om een aalmoes. Zij vroeg of hij hiervoor toestemming van het gerecht had. De man antwoordde van nee, maar wel van de stad Leeuwarden. De vreemdeling had bij haar geen beste aanzien. Hij leek ontevreden. Omdat zij verder niets wist, beëindigde zij haar verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: Y. Scheltinga.
Woning rond 1771.
Alderk Müller
Verklaring van de gedetineerde Alderk Müller.
Alderk Müller, geboren te 'de Yl', zonder vaste woonplaats, ruim 45 jaar, momenteel gedetineerd en geconfronteerd met de afgenomen verklaringen, verklaarde dat hij die ochtend bij fiscaal Ypey thuis was geweest. Omdat deze afwezig was, had hij diens vrouw om hulp van de diaconie gevraagd. Hij had gezegd dat hij zijn huis en goederen verloren had en om een aalmoes gevraagd. Zij had dit geweigerd en hem gezegd dat hij eerst toestemming van grietman Altena moest vragen. Daarop was hij naar het huis van de grietman gegaan om van deze toestemming te vragen om rond te gaan. Die was hem geweigerd; de grietman had hem aangeraden te vertrekken. Desondanks had hij het aangedurfd bij verschillende huizen in Bergum om een aalmoes te vragen. Dit ging door totdat hij op de genoemde wijze werd gegrepen. Omdat hij verder niets kon zeggen, beëindigde hij zijn verklaring na voorlezing en ondertekende die te Bergum op 22 april 1767: allderk muel der.
Andere verklaringen
Alle verhalen uit Bergum in de 18de eeuw
Terug naar Bergum in de 18de eeuw
Brief over de aanhouding van bedelende vreemdelingen - 20 december 1762
In 1762 richtte procureur-fiscaal J. Boerboom zich tot het plaatselijke gerecht. Hij vroeg om bedelende vreemdelingen zonder toestemming te laten aanhouden en naar het Blokhuis over te brengen.
J. Boerboom, procureur-fiscaal (in modern Nederlands):
Afschrift. Weledelgeleerde heren,
Omdat zich tegenwoordig in deze provincie een grote groep buitenlandse vagebonden en landlopers ophoudt, die zich overal verspreiden, hier en daar zelfs de inwoners aanvallen en zo de wegen onveilig maken, en bovendien onder valse voorwendsels van plaats naar plaats bedelen zonder het verlof en de toestemming van de hoge overheid die volgens de Landsordonnantie, boek 2, titel 8, artikel 5, nodig zijn, is het volgens mij dringend noodzakelijk dat de provincie zo spoedig mogelijk van zulk 'gespuis' wordt gezuiverd.
Om dat zo goed mogelijk uit te voeren, verzoek ik u de nodige opdrachten aan de dorprechters en gerechtsdienaren van uw rechtsgebied te geven. Laat buitenlandse personen zoals hierboven genoemd, die zich nu daar bevinden of later komen bedelen, arresteren. Laat hen met behoorlijke verklaringen over het bedelen en hun eigen verklaring naar het geprivilegieerde Blokhuis overbrengen. Ik vertrouw erop dat dit in het belang van de hoge justitie en. zal gebeuren. Met de verzekering van mijn respect blijf ik uw onderdanige dienaar. Ondertekend: J. Boerboom, procureur-fiscaal. Leeuwarden, 20 december 1762.
Andere zaken op dezelfde locatie
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bergum
Bergum en omgeving
Bergum in de 18de eeuw
Garijp in de 18de eeuw
Hardegarijp in de 18de eeuw
Veenwouden in de 18de eeuwDagelijks leven
Bergum rond 1790.
Woning rond 1750.
Bedstede rond 1750.
Woning rond 1750.
Herberg rond 1800.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 18de eeuw
Verantwoording
Informatieboek 2, IB2-107. Scans 000365–000370. De verklaringen zijn afzonderlijk gevolgd. Leeshiaten, twijfelachtige lezingen en aansluitende ambtelijke stukken staan in het bijgevoegde controlebestand.
Informatieboek 2, IB2-076. De kwalificaties over vreemdelingen zijn de woorden van procureur-fiscaal J. Boerboom; zij zijn niet een oordeel van de redactie.