Kootstertille en Kooten: geschiedenis van de 16de tot de 19de eeuw
Het oudere Kooten bestond uit boerderijen langs de weg. Bij de brug over het Kolonelsdiep groeide Kootstertille. Hier kruisten landverkeer en scheepvaart elkaar. De naam tille verwijst naar de brug.
1543: kerkvoogden laten hun opgave ondertekenen
Abdie Wijbet zoon en Wijmer Syttye zoon beheerden het kerkbezit van Coeten. Zij konden zelf niet schrijven. Op de laatste dag van februari 1543 ondertekende Reijner Peters zoon daarom hun verklaring, in aanwezigheid van Abe Scelte zoon en Tijerck Anne zoon. De kerk ontving inkomsten uit grond in de Hamster mieden. Over een stuk hooiland, een mansmaat groot, bestond een geschil tussen de pastoor en de kerkvoogden. Een mansmaat was een oude maat voor hooiland. De kerk betaalde bovendien jaarlijks twee enkele guldens in verband met het klokkenhuis.
Een werf kopen op 12 mei 1840
Scheepstimmerknecht Minne Haykes van der Werff kwam uit Drachten. Op 12 mei 1840 nam hij voor 811 gulden twee huizen, een werf en een boomgaard bij de brug over. Zijn zonen hielpen bij de bouw van scheepsrompen. Als er nog geen koper was, kon hij een nieuwe romp in de krant aanbieden. In 1853 kwam de werf voor 1.000 gulden in handen van zijn zoon Molle. Later zette kleinzoon Joon het bedrijf voort. Voor de bouw van ijzeren schepen kocht die in 1896 extra grond; een registratie uit 1897 vermeldt een ijzeren schip.
Schoolbanken en een schrijfplank
Vanaf 1839 gaf meester Jansma les in Kooten. De leerlingen zaten op lange banken. Een kistje met schuifdeksel diende op schoot als schrijftafel. De hoogste klas mocht ook met pen en inkt werken. De ene grote schoolruimte werd later verdeeld en uitgebreid.
Een kerk die werd verplaatst
In 1878 verrees een nieuwe kerk in Kooten. Arbeiders uit Kootstertille waren ontevreden over de locatie. Nadat de samenstelling van het kerkbestuur veranderde, werd het gebouw afgebroken en ongeveer driehonderd meter verder herbouwd. De nieuwe plek werd in 1883 in gebruik genomen.
Melk naar de fabriek
In 1890 opende stoomzuivelfabriek De Hoop in een voormalige jeneverstokerij. Er werkten vier arbeiders en een jongen. Een stoommachine van zes paardenkracht leverde het vermogen. Het kanaal bood aanvoer- en afvoermogelijkheden. Ook Augustinusga kreeg in de jaren negentig een zuivelfabriek.
De brug, de schepen en de kade
Kootstertille lag waar de weg van Twijzel naar Drogeham het Kolonelsdiep kruiste. Het woord tille betekent brug. Bij de brug lag een kade waar schippers vracht konden laden en lossen. Er was ook een herberg en een aanlegplaats voor beurtvaart: schepen die volgens een vaste dienstregeling passagiers en goederen meenamen. Schippers en scheepsvolk waren afhankelijk van de doorvaart onder de brug.
In 1837 verving men de oudere brug door een valbrug. In 1882 werd een grotere ijzeren draaibrug aangelegd en kwam er een brugwachterswoning. Voor verkeer over de weg was er een oversteek; schippers konden op opening van de brug wachten. Vanaf de Rijksstraatweg Leeuwarden-Groningen, aangelegd rond 1830, sloot de weg bij Kootstermolen aan op de oude route via de Koaten en de Tille naar Drogeham.
1840: protest tegen boetes voor paarden van boeren
In november 1840 behandelde de Tweede Kamer een verzoek van Dirk Louws Gorter, landbouwer te Kloestertille, mede namens meer dan tachtig landeigenaren. Zij maakten bezwaar tegen de paardenbelasting. Een boer die een ander paard voor zijn rijtuig gebruikte dan hij eerder had opgegeven, kon een boete krijgen. Volgens de indieners werkte die uitleg van de belasting nadelig voor de landbouw en de paardenfokkerij. De commissie voor verzoekschriften stelde voor het verzoek en de bijlagen ter inzage te leggen bij de behandeling van de belastingwet.
De commissie behandelde de klacht, maar de bewaarde behandeling vermeldt hier geen besluit om de gevraagde wijziging onmiddellijk door te voeren.
Wat is nog zichtbaar?
- De oude begraafplaats aan de Tillebuorren en de kerk daartegenover.
- De Mounestrjitte en de haven bewaren de ligging van de vroegere bedrijvigheid. Het oude kanaal liep door het dorp; de huidige hoofdvaarweg volgt een later tracé.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.