Augustinusga/Stiensgea: geschiedenis van de 16de tot de 19de eeuw
Augustinusga groeide langs wegen naar Buitenpost, Drachten en Surhuizum. Bij de kerk, het land en de werkplaatsen horen plaatselijke verhalen over huur, ambten en vakmanschap.
1543: de pastoorsplaats is vacant
Focke Jensma en Gerke Hersma gaven in 1543 het bezit van de pastorie op. Er was op dat moment geen pastoor die de verklaring zelf kon indienen. Daarom traden de kerkvoogden op. Zij beschreven de huisplaats, bouwland en grasland. Een stuk bouwland was groot genoeg om er drie lopen rogge op te zaaien. Samen met het grasland bracht het ongeveer drie gouden gulden huur op.
Land in de Fluijten
De kerkvoogden noemden twee kleine akkers die vanaf de huizen naar het Wijdpad liepen. Ze brachten samen veertien stuivers huur op. Een andere groep bestond uit drie akkertjes, een kleine huisplaats en enkele stukken land bij de weg. Ook waren er ruige weiden. De percelen grensden aan grond van verschillende dorpsbewoners; hun namen werden naast paden en sloten als herkenningspunt gebruikt.
Hooiland bij Buitenpost en Dijkhuizen
Focke gaf afzonderlijk de bezittingen van de kerk op. Daaronder lagen twee pondematen hooiland in de Buitenposter mieden. Elke pondemaat bracht een carolusgulden huur op. Ander hooiland grensde aan bezit van de proost van Buweklooster. Bij Dijkhuizen bezat de kerk delen van percelen samen met andere eigenaren. Focke ondertekende op de laatste dag van februari 1543.
1718: diefstal bij Augustinusga
Het proces tegen Jannetje Alberts en Jildu Jans behandelde ook een diefstal van voedsel bij Augustinusga. Tijdens haar verhoor ontkende Jildu dat zij een deel van die buit had ontvangen.
Een wagenmakerij met jaartal 1771
Aan de Geawei staat een voormalige wagenmakerij. Het hoge schuurgedeelte bood werkruimte; het woondeel stond ernaast. In de kap is het jaartal 1771 aangebracht. Een wagenmaker maakte en herstelde houten onderdelen van wagens, waaronder wielen en onderstellen. Voor werk met hout waren ook in Drogeham verschillende ambachten aanwezig.
Oude kerk, nieuwe bedrijvigheid
De kerk heeft een middeleeuwse toren en een gotisch kerkgebouw. Binnen staan een preekstoel en herenbank van omstreeks 1650. Het orgel werd in 1883 door E. Leichel gebouwd. In 1895 maakte het zadeldak van de toren plaats voor een spits. Twee jaar later, in 1897, kreeg het dorp een zuivelfabriek.
Over de Geawei en de vaarten
Augustinusga ontwikkelde zich langs de Geawei, de oude doorgaande weg over de zandrug. De Efterwei vormde een verbinding met Surhuizum. Voor goederen was niet alleen vervoer over land belangrijk. De Stynsgeaster Feart verbond Augustinusga met het Kolonelsdiep, dat toegang gaf tot verdere binnenvaartroutes. Bij de sluis aan dit diep ontstond Blauforlaet, en bij de monding van de Feanster Feart lag Reahel. Schippers konden daar lading vervoeren en schepen laten bouwen of herstellen. Zie ook schippers en scheepsvolk.
1898: scheepswerf en nieuwe fabrieksvaart
In 1898 werd een vaarverbinding gegraven tussen de plaatselijke zuivelfabriek en het Kolonelsdiep. Die werd de Fabryksfeart genoemd. De melk moest vanuit de boerderijen naar de fabriek komen; vervolgens konden producten en benodigdheden verder worden vervoerd. In hetzelfde jaar kwam scheepsbouwer Jan Rients Brandsma naar de bestaande werf in Reahel, bij de monding van de vaart naar Surhuisterveen. Daar werden onder meer platbodems en andere beroepsvaartuigen gebouwd en gerepareerd.
Bij de oudere wagenmakerij aan de Geawei werden wagens gebouwd en onderhouden voor het vervoer over land.
In 1755 vertrok Meindert Jans uit Augustinusga met Sara Boelens. Later werd hij herhaaldelijk veroordeeld; in 1765 volgden geseling en drie jaar tuchthuis.
Wat is nog zichtbaar?
- De kerk aan de Geawei met oudere interieurstukken en grafzerken.
- De voormalige wagenmakerij aan Geawei 20.
- Oude boerderijen langs Geawei en Legeloane; de omgeving bleef nauw met de landbouw verbonden.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.