Twijzel: een oud wegdorp tussen zand, veen en water
Twijzel ontstond in de middeleeuwen als langgerekt wegdorp. De oude kerk en toren staan nog altijd aan de oostkant van het lint. De toren gaat terug tot het begin van de 13de eeuw; het huidige kerkgebouw verving in 1692 een oudere kerk.
Herberg rond 1550.
1580: de pastoor werd predikant
Bij de officiële Reformatie van 1580 verdween de katholieke eredienst uit de Friese parochiekerken. Voor Twijzel is een bijzonder detail bewaard: de plaatselijke pastoor behoorde tot de geestelijken die overgingen naar de gereformeerde kerk en daarna als predikant verdergingen.
Twijzel in de 16de eeuw: parochie, Reformatie en oorlogstijd
Dorpsleven rond 1715.
1692 en 1698: kerk en vaart
In 1692 werd het kerkgebouw grotendeels vernieuwd. Zes jaar later kreeg Optwijzel via de Twijzeler Feart verbinding met het Kolonelsdiep. Daarmee kreeg een deel van het dorp een directe waterroute voor mensen, turf, mest en andere goederen.
Twijzel in de 17de eeuw: schoolmeesters, kerkbouw en de nieuwe vaart
1728-1731: Berentje Jans uit Optwijzel
Berentje Jans uit Optwijzel verdiende haar geld met het spinnen van wol. Zij woonde in Rottevalle en werkte ook op het Witveen bij Oostermeer. In januari 1728 werden haar twee pasgeboren meisjes dood gevonden. Na haar terugkeer uit Emden werd ze in Leeuwarden berecht en in 1731 ter dood gebracht. De geschiedenis van Berentje Jans en haar tweeling.
Een kleine winkelier voor het Hof van Friesland
Jacob Engberts had in de 18de eeuw een winkeltje en wat vee in Twijzel. In 1742 stond hij in Leeuwarden terecht wegens verschillende diefstallen en werd hij bij gebrek aan bewijs vrijgesproken. In 1746 volgde voor nieuwe, kleinere diefstallen een straf van tien jaar tuchthuis.
Twijzel in de 18de eeuw: Jacob Engberts, school en kerk
Onderwijs rond 1850.
1840: wat een reiziger langs de weg zag
Wopke Eekhoff reed in 1840 over de weg door de Friese Wouden. Bij Twijzel en Kooten viel hem het grote aantal verzorgde boerderijen en nette woningen op, gelegen tussen bouwland en weiland. Zijn beschrijving geeft een zeldzame indruk van het dorp door de ogen van een reiziger.
Twijzel in de 19de eeuw: school, boerderijen, reizigers en zuivelfabriek
Wat is er nog te zien?
- De middeleeuwse toren en de kerk uit 1692.
- De pastorie uit 1745 met de naam van predikant Anton Knock.
- Het oude lint van Tsjerkebuorren, Wedzebuorren en Optwijzel.
- De Twizeler Feart, gegraven in 1698 als verbinding met het Kolonelsdiep.
- Verschillende 19de-eeuwse boerderijen, waaronder een boerderij uit 1818 aan de Wedzebuorren.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.