Twijzel in de 16de eeuw
Twijzel was in de 16de eeuw al een oud parochiedorp. De kerk was aan Sint-Petrus gewijd en de middeleeuwse toren die nu nog staat, bepaalde toen al het silhouet van het dorp. Kerk, boerderijen en verspreide woningen lagen langs het lange dorpslint.
Een parochie onder Münster
Achtkarspelen hoorde kerkelijk vóór de Reformatie niet bij hetzelfde bisdom als het grootste deel van Friesland. Twijzel, Buitenpost, Kooten, Drogeham en enkele andere parochies vielen onder het Munsterse aartsdiakonaat Frisia. Voor inwoners betekende dit dat de oude parochie deel uitmaakte van een kerkelijke organisatie die over de huidige provinciegrens heen liep.
Dorpsleven rond 1566.
1580: de katholieke dienst stopt
Op 31 maart 1580 besloten de Staten van Friesland tot een algemene Reformatie. De katholieke eredienst moest stoppen en beelden en altaren moesten uit de kerken verdwijnen. Afgezette geestelijken konden een pensioen krijgen, maar wie geschikt werd bevonden en de gereformeerde leer aanvaardde, kon als predikant verdergaan.
In Twijzel gebeurde juist dat laatste: de plaatselijke pastoor werd na de omwenteling gereformeerd predikant. Zijn naam wordt in de geraadpleegde overzichtsbron niet genoemd. Daardoor weten we nog niet hoe zijn persoonlijke overgang verliep of hoe inwoners daarop reageerden.
Hertaling van het Friese besluit van 31 maart 1580:
De katholieke diensten moesten ophouden. Kerken moesten van beelden en altaren worden ontdaan. Geestelijken die de nieuwe leer aanvaardden en geschikt waren, konden na onderzoek als predikant verder dienen.
Hoe de Reformatie in Friesland in 1580 werd ingevoerd
Was het in Twijzel vreedzaam?
Voor Twijzel is geen plaatselijk verslag gevonden van een beeldenstorm, gevecht of uitdrijving van de pastoor. Dat de pastoor zelf predikant werd, maakt een gewelddadige breuk minder waarschijnlijk, maar bewijst niet dat alle inwoners de verandering zonder verzet aanvaardden. Elders in Friesland bleven katholieke gewoonten nog tientallen jaren bestaan.
Oorlog dichtbij
De godsdienstige verandering viel samen met de Tachtigjarige Oorlog. Achtkarspelen lag dicht bij Groningen, dat tot 1594 aan de koninklijke kant bleef. Troepenbewegingen, inkwartiering en onzekerheid in het oosten van Friesland maakten de laatste decennia van de eeuw onrustig.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.