Bergum 1785: Verklaringen over een gewonde man bij het Roodhart

Alle verhalen en verklaringen uit Bergum

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over verklaringen over een gewonde man bij het Roodhart.

Verklaringen en stukken: 1785: Verklaringen over een gewonde man bij het Roodhart

Daarna begint een nieuwe informatiegroep, opgenomen ten overstaan van Fokke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel en commissaris in deze zaak, op verzoek van de fiscaal en de 'Rat: off:' van het district, om te dienen zoals behoort.

Johannes Lodema (V72, begin). Johannes Lodema is kastelein in het Roodhart in Bergum, in zijn negenenveertigste levensjaar. Hij verschijnt, wordt beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat gisterenmorgen, iets na elf uur, een stevig, lang gebouwde man in zijn huis kwam. Die had een grote, lange stok met een dikke knop bij zich. Hij zei dat hij Roel Wouters heette, schuitvoerder was en in Noorderdragten woonde. De man, die nu gedetineerd is, dronk in Johannes' huis twee 'half' jenever van een 'deeltje'. Toen Johannes merkte dat de man dronken werd, weigerde hij hem meer drank te geven.

De man voerde allerlei vreemde gesprekken. Hij riep

Vivat Oranje

In modern Nederlands: Vivat Oranje

En sprak over de exercitie: de 'bloodige'... mensen begonnen bang te worden, maar hij was daar niet bang voor. Hij wilde wel dat de keizer nu hier was; dan hoefde deze morgen niet te komen. Ook zei hij dat hij alleen was en er niet voor vreesde. Verder zei hij dat de 'landopvreters' wel opgehangen mochten worden en dat daarvoor galgbomen in Leeuwarden waren.

Johannes Lodema (V72, vervolg). Tijdens al die onaangename gesprekken praatte Johannes zachtjes met hem mee en probeerde hij hem met vriendelijke woorden weg te krijgen. Uiteindelijk verliet de man om ongeveer één uur het huis en ging hij het land ten noorden van Johannes' woning op... Om ongeveer drie uur kwam hij terug. Hij had zijn zware stok bij zich, die toen uit twee stukken bestond.

Johannes zegt dat de gedetineerde volhoudt dat hij al die tijd onafgebroken in Johannes' huis is geweest, maar dat verschillende personen duidelijk het tegendeel kunnen bewijzen: hij is over Johannes' land naar buiten gegaan, is op de weg geweest en heeft een vreemdeling zwaar mishandeld. Johannes' eigen verklaring over zijn vertrek en terugkeer is hier onderscheiden van wat anderen volgens hem over de mishandeling kunnen bewijzen.

Johannes kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: J Lodema.

Jan Melles (V73, begin). Jan Melles is voerman aan het einde van de eerste laan in Bergum, ruim 53 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag gebrom hoorde en naar buiten ging. Hij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit. Volgens zeggen noemt die zich Roel Wouters, schuitvoerder uit Noorderdragten. Jan zag hem een vreemdeling met een zware stok zeer hard in de zij slaan. Jan zei daarop:

Slaam de man niet dood

In modern Nederlands: Sla de man niet dood

..

Toen de vreemdeling neerviel, trok de gedetineerde hem weer overeind en sleepte hem naar de schutting bij Jans huis. Daar gaf hij hem opnieuw een buitengewoon harde slag. Die stuitte op de schutting af, waardoor de stok in twee stukken brak. Jan gelooft dat de vreemdeling door die slag doodgeslagen zou zijn als de stok niet tegen de schutting was afgestuit. Toch trof de slag hem zo hard dat de voeten van de vreemdeling begonnen te trillen en Jan dacht dat hij stierf. Bij Jan woont een oude weduwe. Hij en zij durfden de gedetineerde in zijn woede niet tegen te gaan of de vreemdeling uit zijn handen te redden.

Zij konden de vreemdeling niet goed verstaan. Hij viel telkens op zijn knieën, jammerde hevig en leek te smeken om met rust gelaten te worden. Hij kuste de aanvaller de handen, was erg bebloed en zag er jammerlijk uit. Uiteindelijk sleepte de gedetineerde hem voort, de laan langs naar de dorpsbuurt van Bergum. Jan durfde zich helemaal niet met zijn redding te bemoeien.

Jan weet verder niets, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: jan melles.

Antje Gosles (V74, begin). Antje Gosles, laatst weduwe van Willem Jans, woont bij Jan Melles aan de eerste laan, ten noorden van de dorpsbuurt van Bergum. Naar haar beste weten is zij 53 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur bij haar woning veel gebrom en gejammer hoorde. Zij ging naar buiten.

Zij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit en die volgens zeggen Roel Wouters heet, schuitvoerder uit Noorderdragten. Bij de omheining van Jan Melles' huis gaf hij een vreemdeling met een zware stok een buitengewoon harde slag. Daardoor begonnen de benen van de vreemdeling sterk te trillen. Antje dacht dat hij stierf. De slag stuitte grotendeels af op de omheining; daardoor brak de stok in twee stukken. Zij durfde niet goed verder te kijken, omdat de vreemdeling verschrikkelijk bloedde. Daarna pakte de gedetineerde de vreemdeling bij de hand en ging met hem de laan langs naar de dorpsbuurt. Antje en Jan Melles durfden uit vrees voor de woede van de gedetineerde niet te proberen de vreemdeling uit zijn handen te redden. Zij weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en zet haar gebruikelijke merk. Bergum, 21 januari 1785. Het kruismerk is aangeduid als door Antje Gosles zelf gezet.

Meint Jans (V75, begin). Meint Jans is huisman in het westelijke deel van het dorp Bergum, 62 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag om ongeveer twee uur met de 'lepper' het land achter zijn huis opging. Daar kwam de persoon bij hem die volgens zeggen Roel Wouters heet, schuitvoerder uit Noorderdragten. Dat is dezelfde persoon die hier nu in hechtenis zit.

Meint dacht dat de man van de juiste weg was afgeraakt en wilde hem de weg wijzen. De gedetineerde, die een grote, zware stok in handen had, reageerde daar zeer snauwend op: 'Jij oude kreupele duivel, ik kan het heel goed vinden.' Meint was daardoor zeer ontsteld, sprak hem vriendelijk toe en vroeg hem om hem met rust te laten. Daardoor leek de man enigszins te bedaren.

Hij begon over de heer grietman Haarsma van Smalingerland te spreken, schold hem hevig uit en zei dat het

Fragment uit de verklaring: een Duivel van een kerel

In modern Nederlands: een duivel van een kerel

Was. Meint heeft niet alle woorden die de gedetineerde sprak nauwkeurig onthouden. Hij was alleen blij dat hij zonder mishandeld te worden uit zijn handen kwam.

Meint Jans (V75, vervolg). De gedetineerde ging dwars over de landerijen bij hem vandaan. Kort daarna hoorde Meint jammerlijk geschreeuw en gekerm. Hij gelooft dat dit bij de woningen van Jacob Hijlkes of Jan Melles was. Hij kan verder niets zeggen, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: Meint Jans. Het geschreeuw heeft hij gehoord; de precieze plaats noemt hij als zijn veronderstelling.

Antje Erijts (V76). Antje Erijts is de vrouw van Jacob Hijlkes. Zij woont aan de laan in Bergum, dicht bij Jan Melles, en is 52 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag om ongeveer twee uur buiten stond. Zij zag de man die hier nu in hechtenis zit en zich Roel Wouters noemt, schuitvoerder uit Noorderdragten, op het land van de beëdigde klerk Wilhelmij. Zij zag hem een kool van het land pakken en erin bijten. Hij had een grote, zware stok in handen.

Toen hij van het land op de weg naast haar huis kwam, wachtte hij daar op de weg op een vreemdeling. Daarna sloeg hij hem tweemaal met de hand hard tegen het hoofd. De vreemdeling begon zeer te kermen. Daarna gingen de gedetineerde en de vreemdeling weg. Antje ging naar binnen en weet niets meer over wat er verder gebeurde. Zij sluit daarom haar verklaring na voorlezing en zet haar merk. Bergum, 20 januari 1785, zoals hier geschreven. Onder het kruismerk staat dat Antje Erijts het zelf heeft gezet.

Eelkjen Wijbes (V77). Eelkjen Wijbes is de vrouw van Maarten van der hoofd. Zij woont in Bergum, tegenover de 'Homeij'... van de heer grietman Sminia, en is ruim 51 jaar oud. Zij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart dat zij gisterenmiddag, iets vóór twee uur, rumoer hoorde en naar buiten ging. Zij zag toen de man die hier nu in hechtenis zit een vreemdeling eerst hard tegen de heg van grietman Sminia gooien en daarna tegen de grond. Hij zei dat de man zijn bek moest houden, anders zou hij hem duivels slaan. De vreemdeling bloedde hevig en deed niets anders dan kermen en jammeren.

De gedetineerde had een zware stok in handen die in twee stukken was gebroken. Hij bleef tegen de vreemdeling roepen dat die zijn bek moest houden. Eelkjen weet verder niets, sluit haar verklaring na voorlezing en zet haar gebruikelijke merk. Bergum, 21 januari 1785. Het kruismerk wordt als door Eelkjen wijbes zelf gezet aangeduid.

Gerrijt Gans (V78, begin). Gerrijt Gans is buitengewoon assistent in Bergum, naar zijn beste weten ruim 52 jaar oud. Hij wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij gisterenmiddag om ongeveer twee uur bezig was in de stal van grietman Sminia. Hij hoorde veel geraas en gebrom. Daarom opende hij het venster. Vandaar zag hij dat de man die hier nu in hechtenis zit een vreemdeling onder zich op de grond had. Die jammerde zeer.

De gedetineerde had een zware stok in handen die in twee stukken was gebroken. Hij riep steeds tegen de hevig bloedende vreemdeling:

houdt ge bek

In modern Nederlands: Houd je bek.

Daarna hielp hij de vreemdeling weer overeind. Gerrijt bracht de vreemdeling, die er zeer ellendig uitzag, met enkele anderen naar het rechthuis om hem te laten verbinden. Bij aankomst troffen zij de gedetineerde daar al aan. Gerrijt weet verder niets en sluit daarom zijn verklaring na voorlezing en zet zijn gebruikelijke merk. Bergum, 21 januari 1785. Het kruismerk wordt als door Gerrijt Gans zelf gezet aangeduid.

N. Winius (V79). De heer N Winius, meester-chirurgijn in Bergum, in zijn negenenveertigste levensjaar, wordt opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Hij verklaart dat hij de vreemdeling heeft onderzocht die zegt door de gedetineerde mishandeld te zijn. Hij stelde een gekneusde wond vast rechts aan de bovenkant van het hoofd, een kneuzing aan het linkeroog en een kneuzing aan de linker bovenarm. Daarnaast waren beide liesbreuken, rechts en links, uitgezakt. Hij bracht ze terug en zette ze weer vast met de gebruikelijke breukband van de patiënt.

Vandaag onderzocht hij de patiënt opnieuw. Hij bevond dat de genoemde wonden en kneuzingen geen tekenen van dodelijk gevaar aanduiden. Het woord 'geen' is door de invoegingslijnen minder helder: de ontkenning is daarom gemarkeerd. De beoordeling blijft die van de chirurgijn in deze verklaring; er wordt geen latere afloop uit afgeleid.

Hij weet verder niets over het een of ander, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: N. Winius.

De ondergetekende commissaris en secretaris bevestigen dat de verklaringen voor hen zijn afgelegd te Bergum op 21 januari 1785. Ondertekeningen: F: Ypeij en J Sminia.

Verklaring van de gewonde.

Carol Paulis (V80). Carol Paulis, geboren in Pirmonte in Lotharingen, is in zijn tweeënvijftigste levensjaar. Hij trekt door het land met handelswaren, genoemd als 'kannen' en as enzovoort.

Hij verklaart dat hij gisteren vanuit Leeuwarden in de omgeving van het dorp Bergum kwam. Op het gewone pad werd hij volgens zijn verklaring kwaadwillig aangevallen en ernstig mishandeld door de gedetineerde, zonder dat hij die daarvoor ook maar de minste aanleiding had gegeven. Door de mishandeling is hij nu nog zo van zijn stuk dat hij niet het juiste verslag van het een en ander kan geven. Hiermee sluit hij na voorlezing en ondertekent hij de verklaring. Bergum, 21 januari 1785. Zijn ondertekening luidt 'Charles paul'.

De ondergetekende commissaris en secretaris bevestigen dat de verklaring voor hen is afgelegd te Bergum op 21 januari 1785. Ondertekeningen: F: Ypeij en J Sminia.

Verklaring van de gedetineerde.

Roel Wouters (V81). Roel Wouters is schuitvoerder en woont in Noorderdragten. Hij is vijfendertig jaar oud. Hij is gedetineerd, wordt geconfronteerd met de opgenomen informaties en ondervraagd.

Hij verklaart dat hij gisteren in het Roodhart in Bergum wel 'roillende'... en dwaze woorden heeft gesproken, maar zonder daarmee iemand te willen beledigen. Nog minder heeft hij iets gezegd dat op oproer leek, en evenmin heeft hij iets dergelijks in zijn hart gevoeld.

Verder zegt hij dat hij beschonken uit die herberg het land op is gegaan. Enige tijd later kwam hij in dezelfde herberg terug om te zien of hij 'Schoutzen'... kon krijgen waarmee hij over het ijs naar Leeuwarden kon reizen. Over de tijd dat hij buiten de herberg was, zegt hij niet te weten dat hij iemand kwaad heeft toegesproken, laat staan mishandeld. Hij weet verder niets over het een of ander, sluit zijn verklaring na voorlezing en ondertekent die. Bergum, 21 januari 1785. Ondertekening: Roel Wouters.

De ondergetekende commissaris en secretaris bevestigen dat de verklaring voor hen is afgelegd te Bergum op 21 januari 1785. Ondertekeningen: F: Ypeij en J Sminia.

De marginale notitie luidt in moderne spelling: 'Rescriptie. Roel Wouters naar het gedemalieerde Blokhuis overbrengen.'

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.