Bergum 1788: De vertrokken logé en verdwenen goederen

Alle verhalen en verklaringen uit Bergum

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over de vertrokken logé en verdwenen goederen.

Verklaringen en stukken: 1788: De vertrokken logé en verdwenen goederen

Informatie opgenomen door F. Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, als commissaris, op ambtshalve verzoek van de fiscaal van deze grietenij, om te dienen zoals behoort.

Walter Douwes, koopman en winkelier bij de Dam in Bergum, is ongeveer veertig jaar. Hij is verschenen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:

Enige weken geleden logeerde een onbekende vrouw één nacht bij hem. Afgelopen maandag na de middag kwam dezelfde vrouw weer naar zijn huis. Op haar verzoek logeerde zij daar opnieuw en sliep zij in de zuidelijke kamer.

De volgende dag zei zij dat zij zich niet al te goed voelde. Zij vroeg om nog een nacht te mogen blijven. Dat werd toegestaan. Vóór tien uur 's avonds ging zij naar dezelfde kamer om weer te slapen. Walter, zijn vrouw en hun kinderen gingen ook vóór tien uur naar bed, nadat de deuren goed waren gesloten.

Toen zij gisteren omstreeks zeven uur 's morgens opstonden, vonden zij de bovenste helft van de westelijke buitendeur open en de onderste helft gesloten. Daarna ontdekten zij dat de vrouw was vertrokken. Naar zijn schatting was de onbekende vrouw tussen dertig en veertig jaar oud. Zij zag er bruin uit, had zwart haar, was redelijk groot en vrij zwaar gebouwd.

Op haar hoofd droeg zij een witte kanten muts met banden die onder de keel waren vastgebonden. Om haar hals droeg zij een witte doek. Zij had een bruin bont gestreept jak met bloemen en een bleekgroene greinen rok met witte bloemen, die duidelijk versleten was. Daaronder hing een blauw gestreepte greinen rok, bijna een half vierendeel langer dan de bovenste rok.

Voor haar lichaam droeg zij een oude, lichtblauwbonte geruite schortdoek. Zij had zwarte kousen aan haar benen en vetleren schoenen aan haar voeten, vastgebonden met bandjes.

De vrouw vertelde dat zij in Leeuwarden geboren was en in het stadsweeshuis was opgevoed. Walter vond dat niet vreemd bij haar manier van spreken. Zij zei dat zij getrouwd was met een soldaat die nu in Groningen in garnizoen lag, en dat zij daar met hem in de Princestraat woonde. Haar man zou Johannes heten en van beroep schoenmaker zijn. Haar vader zou sergeant geweest zijn. Ook zei zij dat zij met een korf met koopwaar door het land trok. Walter heeft die korf of koopwaar niet gezien. Dit zijn haar door hem weergegeven mededelingen.

Walter zegt verder dat hij afgelopen donderdagavond met zijn vrouw en kinderen in de noordelijke kamer naar bed ging. Hij hing zijn broek vóór het bed over de knop van een stoel. Gistermorgen vond hij zijn broek op de stoel, van de knop af. Uit een van de zakken ontbrak al het geld op één dubbeltje na. Naar zijn schatting had daarin ruim twee carolusgulden gezeten.

Bij inspectie bleek dat uit de zuidelijke kamer waar de vrouw had geslapen, de volgende kleding van zijn vrouw ontbrak: een Schier Sargies schort waarvan het voorpand van saai was, een zwart krooraijen schort en een groen gestreepte greinen rok. Deze drie kledingstukken hadden over de tafel gehangen.

Uit de ladenkast in dezelfde kamer ontbrak de zonnehoed van zijn vrouw. Die was gemaakt van glad Engels stro en gevoerd met witte Oost-Indische sits met grote bloemen. Er zat een zwart fluwelen bandje met kleine gouden haakjes aan en een blauw zijden lint met witte bloempjes.

Uit de ladenkast ontbraken ook spullen van zijn kinderen: vier blauwe boezelaar-schortdoeken. Twee waren geheel nieuw en hadden blauwe zijden banden. De andere twee waren van geruit boezelaar met bonte boomen-stukjes.

Verder ontbraken twee halve witte katoenen halsdoeken met brede zomen, één hele rouwansche doek en een halve van diezelfde stof, en een halve rode Oost-Indische doek.

Ook ontbraken één paar nieuwe Zibersche vrouwenkousen, één paar geweven blauwe vrouwenkousen en één paar zwarte aangebreide vrouwenkousen.

Walter weet niet wanneer de onbekende vrouw is vertrokken. Hij heeft niets van het vertrek gehoord of gemerkt. Hij weet verder niets. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar eigenhandig ondertekend te Bergum op 2 februari 1788: 'Walter Douwes'.

Sara van der Heide is de vrouw van Walter Douwes, koopman en winkelier bij de Dam in Bergum. Zij is naar haar beste weten in haar 47ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:

Enige weken geleden logeerde een vrouw één nacht bij haar en betaalde toen goed. Dezelfde vrouw kwam afgelopen woensdag na de middag terug en vroeg om één nacht onderdak. Sara stond dat toe. Zij sliep in de zuidelijke kamer van Sara's huis.

De volgende dag klaagde de vrouw dat zij niet in orde was. Zij vroeg daarom nog een nacht te mogen blijven. Sara stond dat eveneens toe. Vóór tien uur 's avonds ging zij weer naar de zuidelijke kamer waar zij de vorige nacht had geslapen.

Sara sloot vervolgens de deuren goed en ging met haar man en kinderen in de noordelijke kamer naar bed. Het was nog geen tien uur. Toen Sara gisteren omstreeks zeven uur opstond, hoorde zij van haar man dat de bovenste helft van de deur aan de westkant van het huis openstond, terwijl de onderste helft gesloten was. Daarna ontdekten zij dat de vrouw vertrokken was.

Sara schatte haar leeftijd op dertig tot veertig jaar. Zij had een blozend gezicht en een bruin uiterlijk, zwart haar, was behoorlijk groot en vrij zwaar gebouwd.

Op haar hoofd droeg zij een witte muts met kant, vastgebonden met banden onder de keel. Zij had een witte doek om haar hals, een bruin bont gestreept jak met bloemen, een oude verbleekte groene greinen rok en daaronder een blauw gestreepte greinen rok die bijna een half vierendeel langer was dan de bovenste. De stofbenaming en oorspronkelijke maat blijven staan.

Voor haar lichaam droeg zij een oude lichtblauwbonte geruite schortdoek. Aan haar benen droeg zij zwarte kousen en aan haar voeten vetleren schoenen, vastgebonden met bandjes.

De vrouw zei dat zij in Leeuwarden geboren en in het stadsweeshuis opgevoed en grootgebracht was. Sara vond dit bij haar manier van spreken niet onwaarschijnlijk. Zij zei ook dat zij getrouwd was met een soldaat die nu in Groningen in garnizoen lag. Hij zou Johannes heten en van beroep schoenmaker zijn. Zij zouden in de Princestraat in Groningen wonen. De vrouw zei dat zij met een korf met koopwaar door het land trok. Sara heeft daarvan niets gezien.

Gistermorgen stond Sara meteen na haar man op. Toen zij van hem hoorde dat de bovenste helft van de westelijke deur openstond, ging zij nauwkeuriger na wat er aan de hand was. Bij inspectie miste zij haar Schier Sargies schort, waarvan het voorpand van saai was, haar zwarte krooraijen schort en haar groen gestreepte greinen rok. Deze drie kledingstukken hadden over een tafel gehangen in de kamer waar de vrouw had geslapen.

Uit een lade van de tafel in dezelfde kamer miste zij haar zonnehoed. Die was gemaakt van glad Engels stro en gevoerd met witte sits met bloemen. Er zat een zwart fluwelen bandje met twee kleine gouden haakjes aan, en een blauw zijden lint met witte bloempjes.

Uit de ladenkast ontbraken ook vier blauwe boezelaar-schortdoeken die van haar kinderen waren. Twee waren geheel nieuw en hadden blauwe zijden banden. De andere twee waren van geruit boezelaar met bonte boomen-stukjes.

Verder miste zij twee halve witte katoenen halsdoeken met brede zomen, één hele rouwansche doek, een halve van dezelfde soort en een halve rode Oost-Indische doek. Ook miste zij een paar nieuwe Zibersche vrouwenkousen.

Ook ontbraken één paar geweven blauwe vrouwenkousen en één paar zwarte aangebreide vrouwenkousen, naast het genoemde paar nieuwe kousen.

Sara verklaart dat zij 's nachts geen enkel geluid in huis heeft gehoord. Zij weet daarom niet wanneer de vrouw is vertrokken. Zij weet verder niets. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar eigenhandig ondertekend te Bergum op 2 februari 1788. De handtekening luidt 'sara van der heijde'; de aanhef luidt 'Sara van der Heide'.

In de marge staat 'beschikking als de vorige'. De inhoud wordt hier niet opnieuw uitgeschreven.

De verklaringen zijn afgelegd voor de commissaris en de secretaris te Bergum op 2 februari 1788. Er staan handtekeningen van F. Ypeij en J. Sminia.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.