Bergum 1779: een opengebroken kast bij schoenmaker Wisse

Twee getuigenverklaringen, afgelegd bij het gerecht van Tietjerksteradeel op 21 januari 1779.

Op 20 januari 1779 ging meester-schoenmaker Wisse Harmens in Bergum omstreeks vier uur van huis. Zijn knecht Wyntsen Klaases en twee jongens bleven in de winkel werken. Toen Wisse kort na zeven uur terugkwam, stonden de achterdeur en de middendeur open.

In zijn keuken vond hij het Hollandse kastje open. Het slot was met geweld afgebroken en lag binnen in de kast. De beide kastdeuren stonden wijd open en een lade was uitgetrokken.

Wisse Harmens komt bij zijn moeder vandaan

Wisse was meester-schoenmaker en in zijn 33ste levensjaar. Voordat hij wegging, had hij de achterdeur en de middendeur gesloten. In huis bleven de knecht en de twee jongens achter. Zij werkten volgens gewoonte tot zeven uur in de winkel.

Hij was bij zijn moeder geweest, die alleen woonde, enkele huizen bij hem vandaan. Bij terugkomst bekeek hij eerst de voordeur en vond die in orde. Vervolgens liep hij buitenom naar de achterdeur. Die stond open, evenals de middendeur.

In het keukentje brandde iets dat daar volgens Wisse gewoonlijk brandde, hoewel hij zelf nog geen licht had aangestoken. In de keuken stond zijn Hollandse kastje. Hij zag het afgebroken slot, de open deuren en de uitgetrokken lade. Op een andere plank vond hij de sleutel van een kabinet dat in de voorkamer stond.

Wisse wist niet dat er uit het Hollandse kastje zelf iets ontbrak. Hij stak een licht aan en ging met de gevonden sleutel naar de voorkamer. Daar stond het kabinet open.

Geld uit twee laden

Uit de bovenste lade van het kabinet waren munten verdwenen: een echte gouden gulden en carolusguldens. Uit een andere lade ontbrak het laatje van een koffiemolen met daarin een restant sesthalven.

Wisse kon het verdwenen bedrag niet precies uitrekenen. Naar zijn beste schatting ging het om iets meer of iets minder dan honderd carolusgulden. Hij wist niet of er nog iets anders was weggenomen.

Hij wist evenmin wie het had gedaan. Volgens hem moest de betrokkene het huis goed gekend hebben. Anders had die niet kunnen weten dat de kabinetsleutel in het Hollandse kastje lag. Wisse ondertekende zijn verklaring op 21 januari 1779.

Wyntsen Klaases werkte tot zeven uur

De schoenmakersknecht Wyntsen Klaases was in zijn 54ste levensjaar. Hij bevestigde dat zijn werkgever rond vier uur was weggegaan. Klaases was daarna met de twee jongens in de winkel blijven werken, volgens gewoonte tot ongeveer zeven uur.

Toen zij weggingen, bracht Klaases de lamp en de oliekan naar de keuken. Hij keek naar de achterdeur en de middendeur. Beide waren volgens hem goed gegrendeld. Hij blies de lamp uit en sloot daarna de voordeur. Hij controleerde bij de ring of deze in het slot zat.

Klaases had die avond geen vreemde personen in de winkel gezien. Hij wist alleen van zijn werkgever dat er geld vermist werd. Ook wist hij niet hoe iemand binnengekomen zou kunnen zijn. Hij noemde als mogelijkheid dat iemand ongemerkt door de soms openstaande voordeur was binnengekomen en zich had laten insluiten.

Klaases kon niet zeggen dat dit werkelijk was gebeurd. Hij ondertekende zijn verklaring in Bergum op 21 januari 1779.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.