Bergum 1771: inbraak bij Allert Pytters op de Hooggeesten

Historische aangifte en getuigenverklaringen, 12 december 1771.

In december 1771 woonde de ongehuwde Allert Pytters op de Hooggeesten bij Bergum. Zijn leeftijd staat genoteerd als "in 27 of 28ste jaar". Bij hem in huis woonde Doetje Jans, in haar vijfenvijftigste levensjaar (54 jaar oud), weduwe van Eebe Dids. Op 12 december legden zij allebei een verklaring af over een inbraak in hun woning.

Doetje ontdekt het opengebroken schuifraam

Doetje vertelde dat zij op dinsdag rond het middaguur het huis had verlaten. Ze had de deuren en vensters gesloten, op een klein venster na dat niet was vergrendeld. Bij haar terugkomst ontdekte zij dat een ruit van het schuifraam was gebroken. Het schuifraam was geopend doordat de pen waarmee het gesloten werd, was opgelicht.

Doetje kwam om twee uur terug. Zij trof de deur nog goed gesloten aan. Daarom meende zij dat men door het voorste schuifraam naar binnen was gegaan.

De verdwenen goederen

In de verklaringen van Allert en Doetje worden de volgende voorwerpen genoemd:

• Vijf pond Engels glas.
• Drie mannenhemden en één vrouwenhemd.
• Een bombazijnen broek.
• Drie maatjes gort volgens Doetje.
• Een paar zwarte kousen.
• Een blauw schortdoek en een rood bont doek.
• Een doosje met naalden.
• Een linnen onderst, door Doetje afzonderlijk genoemd.
• Een stuk brood met boter.
• Een lood van een waar waarvan de benaming niet zeker leesbaar is, eveneens genoemd door Doetje.

Allert vertelt wat Doetje hem zei

Allert had het huis op maandag verlaten. Toen hij weer thuiskwam, vertelde Doetje hem over het opengebroken raam en de verdwenen spullen. Hij had zelf niet gezien wie het raam had geopend of de goederen had meegenomen.

Allert was pas op de dag van zijn verhoor teruggekomen. Zijn eigen opgave, zoals hij die van Doetje had vernomen, noemde afzonderlijk het glas, drie mannenhemden, een vrouwenhemd, de broek, gort, het paar zwarte kousen, de blauwe schortdoek, het doosje naalden, brood en boter. Hij had niet van Doetje kunnen vernemen wie de dief was.

Allert verklaarde dat hij de verdwenen goederen nog niet had teruggekregen. Doetje wist niet wie er in het huis was geweest of wie de spullen had meegenomen.

Doetje noemde zelf ook een roodbont doek en een hoeveelheid van één lood van een niet betrouwbaar gelezen product.

De verklaringen in Bergum

Op 12 december 1771 werden de verklaringen van Allert en Doetje in Bergum vastgelegd. Beiden waren opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaarden de waarheid te spreken. Na het voorlezen bevestigden zij hun verklaringen. Allert ondertekende zelf. Doetje kon niet schrijven en zette haar handmerk. De stukken werden vastgelegd door mede-rechter Gerrit Ritsma en baljuw Sminia.

Allert Pytters: van Hooggeesten naar Het Zwartkruis

Zeer waarschijnlijk dezelfde persoon: In 1771 staat Allert in zijn 27ste of 28ste levensjaar; in 1795 noemt de kastelein zich 51 jaar. Naam, streek en leeftijd sluiten nauw op elkaar aan. De koppeling volgt ook de door de samensteller opgegeven identificatie. Een geboorte- of huwelijksinschrijving is in deze ronde niet opnieuw onderzocht. Zijn rol verandert van aangever na een inbraak naar getuige bij de herberg.

De verklaring van kastelein Allert Pytters van herberg Het Zwartkruis (Bergum, 1795)

Bergum: Herberg Het Zwartkruis

Doetje Jans en haar overleden man Eebe Dids

Waarschijnlijk dezelfde persoon: Doetje is in 1771 54 jaar en in maart 1781 ruim 63. Beide verklaringen noemen haar als weduwe van Eebe Dids; de naam van haar man is in de verklaring van 1781 onzeker gelezen. De streek en de leeftijd ondersteunen de koppeling.

Bergum 1781: de verdwenen broden van Doetje Jans

Armenzorg 1770.

Deze mensen in andere verklaringen

Volg de genoemde personen en hun verwanten door de verklaringen. Op de themapagina staat welke identificaties waarschijnlijk zijn en welke onzeker blijven.

1771-1849: Allert, Antje en Hattum rond Het Zwartkruis

Woning 1850.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.