Bergum 1787: Ruzie over het terugnemen van een big

Alle verhalen en verklaringen uit Bergum

Deze pagina bevat de beschikbare verklaringen en stukken over ruzie over het terugnemen van een big.

Verklaringen en stukken: 1787: Ruzie over het terugnemen van een big

Informatie opgenomen door Focke Ypeij, mederechter van Tietjerksteradeel, die hiervoor als commissaris optreedt, op verzoek van de fiscaal van deze grietenij, ambtshalve, om te dienen zoals behoort.

Harmen Jans, meester-timmerman op de heidestreek onder Bergum, in zijn 68ste levensjaar, is opgeroepen en verhoord. Een deel van de aanhef is... Hij verklaart naar waarheid:

Naar zijn beste herinnering ontving hij op 1 augustus van dit jaar een big van Lieuwkjen Lieuwes, die getrouwd is met Roel Tjallings en in Veenwouden woont. Hij had de big van haar gekocht en daarvoor zes carolusgulden en vijf. betaald.

Nadat hij de big enige tijd in zijn bezit had, kwam Roel Tjallings op twee afzonderlijke momenten naar zijn huis. Iedere keer zei Roel dat hij de big terug wilde hebben. Harmen hield hem telkens met vriendelijke woorden tegen.

Afgelopen zondag, omstreeks drie uur in de middag, kwam Roel tegen Harmens wil eerst zijn huis en daarna zijn bijgebouw binnen. Roel trok toen zijn onbedekte mes. Hij maakte het hok waarin de big stond los. Onder de ergste bedreigingen en terwijl hij met het onbedekte mes in zijn hand zwaaide, haalde hij de big tegen Harmens wil uit het bijgebouw. Hij dreef het dier een eindje voort, maar Harmens vrouw verhinderde hem de big mee te nemen. Daardoor werd de big weer in Harmens bijgebouw teruggebracht.

Gisteren na de middag kwam Roel opnieuw zijn bijgebouw binnen, tegen Harmens wil. Harmen noemt hem daarbij zeer verwoed. Roel trok onmiddellijk het mes, dat hij onbedekt in de ene hand hield, en nam Harmens vork in de andere hand. Onder de ergste vloeken en bedreigingen bracht hij de big met geweld uit het bijgebouw en dreef haar mee, zonder dat men dat kon verhinderen, naar Kuikhorne. Hij ging over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma. Vervolgens liet hij een wagen uit de Valom halen. Daarmee liet hij de big vervoeren naar het huis van zijn vader, Tjalling Roels, een boer die in Optwijzel woont. Voor zover Harmen weet, is de big daar nog te vinden.

Harmen zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings volgens berichten door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in ieder geval in Veenwouden. Er wordt gezegd dat Roel bij zijn vader in Optwijzel verblijft. Harmen weet verder niets te vertellen. Zijn verklaring is voorgelezen en hij heeft haar met zijn handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt dit Harmen Jans' eigen handmerk.

Antje Jans, de wettige vrouw van Harmen Jans, meester-timmerman op de heidestreek onder Bergum, in haar 58ste levensjaar, is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart naar waarheid:

Haar man heeft een big gekocht van Lieuwkjen Lieuwes, die getrouwd is met Roel Tjallings en in Veenwouden woont. Naar haar beste weten heeft hij het dier op 1 augustus van dit jaar ontvangen en daarvoor zes carolusgulden en vijf stuivers betaald.

Nadat zij en haar man de big enige tijd in hun bezit hadden, kwam Roel Tjallings op twee afzonderlijke momenten naar haar huis. Iedere keer zei hij dat hij de big terug wilde hebben. Zij hadden hem tevoren met vriendelijke woorden tegengehouden. Afgelopen zondag omstreeks drie uur in de middag kwam Roel, tegen haar wil en die van haar man, hun huis binnen. Daarna ging hij met een onbedekt mes in zijn hand hun bijgebouw binnen. Onder de ergste bedreigingen en vloeken haalde hij de big uit het hok en, tegen hun wil, uit het bijgebouw. Hij voerde het dier een eindje mee. Antje probeerde de big terug te krijgen en dat lukte haar. Zij bracht het dier weer naar het hok in het bijgebouw.

Gisteren na de middag kwam Roel opnieuw naar haar huis en ging hij, volgens haar zeer verwoed, het bijgebouw binnen. Hij hield zijn mes onbedekt in de ene hand en nam de vork van Antje in zijn andere hand. Met de ergste vloeken en bedreigingen brak hij het hok met geweld open. Hij dreef de big weg, zonder dat zij of haar man daar iets tegen konden doen.

Hij voerde de big naar Kuikhorne over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma. Daarna liet hij een wagen uit de Valom komen en liet hij de big daarmee naar het huis van zijn vader, de boer Tjalling Roels in Optwijzel, vervoeren. Naar Antje heeft vernomen, is de big daar nog te vinden.

Antje zegt verder dat Lieuwkjen Lieuwes en Roel Tjallings, naar men zegt, door het Hof Provinciaal van elkaar gescheiden zijn. Lieuwkjen woont in Veenwouden. Volgens berichten verblijft Roel bij zijn vader, Tjalling Roels, in Optwijzel. Antje kan verder niets over deze zaken vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar eigenhandig ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. De handtekening luidt 'antje ijans'.

Troukjen Willems, vrouw van Cornelis Wijtses, woont op de heidestreek onder Bergum en is 30 jaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en verhoord en verklaart naar waarheid:

Afgelopen zondag tussen drie en vier uur in de middag kwam Roel Tjallings naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Zij zag dat hij in de ene hand een onbedekt mes had. In de andere hand hield hij eerst een vork en daarna een luiwagen (schrobborstel). Onder de ergste vloeken en bedreigingen haalde hij Harmens jonge varken uit het bijgebouw en het varkenshok. Hij dreef het een eindje voort. De omstanders, vooral Harmens vrouw, hielden hem zo sterk tegen dat zij hem het varken uiteindelijk konden ontwringen.

Gisteren omstreeks drie uur in de middag kwam Roel opnieuw naar Harmens huis. Onder de verschrikkelijkste vloeken en bedreigingen haalde hij het jonge varken weer uit het hok en dreef het verder, tegen de wil van Harmen en zijn vrouw. Hij ging ermee over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma.

Roel had aanvankelijk een vork in zijn hand. Daarmee sloeg hij het jonge varken zo hard dat Troukjen zag dat het bloed uit de bek liep. In een ingevoegde passage staat dat hij de vork onderweg neergooide. Zij kan niets meer over het gebeurde verklaren. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt Troukjen Willems' eigen handmerk.

Jitske Dirks, vrouw van Wopke Luitjens, woont op de heidestreek onder Bargum en is in haar 33ste levensjaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd en verklaart naar waarheid:

Afgelopen zondag na de middag ging zij naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Daar hoorde en zag zij Roel Tjallings, die in Harmens bijgebouw de ergste vloeken en bedreigingen uitte. Hij had een luiwagen (schrobborstel), in zijn hand. Tegen de wil van Harmen en zijn vrouw dreef hij hun jonge varken met geweld uit het hok en een eindje verder. Met hulp van de buren, vooral van Harmens vrouw, werd hem het dier ontwrongen en werd het weer in het hok gebracht.

Gisteren tussen drie en vier uur in de middag zag zij Roel opnieuw in Harmens bijgebouw. Hij had toen een vork in zijn hand, vloekte en dreigde verschrikkelijk en haalde het jonge varken tegen de wil van Harmen en zijn vrouw uit het hok. Hij dreef het over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma. Nadat hij de brug over was, trok hij zijn onbedekte mes en vloekte en dreigde zo heftig dat niemand bij hem durfde te komen.

Aan het begin van het voortdrijven sloeg hij het jonge varken meerdere keren met de vork. Daardoor vloeide bloed uit de neus of bek van het dier. Onderweg zette hij de vork neer.

Jitske stond bij de brug en zag dat Roel een wagen uit de Valom had laten komen. Hij bracht het jonge varken op de wagen en reed daarmee weg naar de schuijlige pijp. Zij weet verder niets te vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt Jitske Dirks' eigen handmerk.

Wijtske Wijbes, weduwe van Jouwerd Gerrijts, woont op de heidestreek onder Bergum en is in haar 58ste levensjaar. Zij is opgeroepen en volgens het formulier van de Mennonieten (doopsgezinden) beëdigd, en vervolgens verhoord. De verwijzing naar het Mennonieten (doopsgezinden)formulier is ingevoegd. Zij verklaart naar waarheid:

Gisteren omstreeks drie uur in de middag ging zij naar het huis van haar buurman Harmen Jans. Daar zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, in Harmens bijgebouw. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk. Hij nam Harmens vork in zijn hand, haalde diens jonge varken met geweld en tegen diens wil uit het hok en dreef het voort.

Hij sloeg het dier hard met de vork, zo hard dat bloed uit de neus of bek liep. Nadat hij het dier een eindje had voortgedreven, zette hij de vork neer. Vervolgens dreef hij het over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma.

Wijtske bleef bij het huis aan de overkant van de brug. Zij zag dat Roel zijn onbedekte mes trok en iedereen van het varken weghield. Daarna bracht hij het jonge varken op de wagen die hij uit de Valom had laten komen. Daarmee reed hij weg naar de schuijlige pijp.

Zij weet verder niets te vertellen. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar eigenhandig ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Haar handtekening luidt 'wijtske wijbes'.

Murkjen Luitjens, vrouw van Klaas Gerks, woont op de heidestreek onder Bergum en is naar haar beste weten ongeveer 40 jaar. Zij is opgeroepen, beëdigd en ondervraagd. Zij verklaart naar waarheid:

Gisteren omstreeks drie uur in de middag zag zij Roel Tjallings, van wie gezegd wordt dat hij nu bij zijn vader Tjalling Roels in Optwijzel verblijft, uit het bijgebouw van Harmen Jans komen. Hij dreef Harmens jonge varken mee. Roel dreef het jonge varken van Harmen Jans met geweld tegen diens wil weg. Hij vloekte en dreigde verschrikkelijk en had Harmens vork in zijn hand. Daarmee dreef hij het dier voort en sloeg het zo hard dat bloed uit de neus of mond vloeide.

Nadat hij het een eind had voortgedreven, zette hij de vork neer. Uiteindelijk dreef hij het jonge varken over de brug ten noorden van het huis van de ontvanger Haarma, tot aan een huisje waar sterke drank werd verkocht. Murkjen zag dat hij toen zijn onbedekte mes trok en met verschrikkelijk vloeken en dreigen iedereen bij het varken weghield.

Ten slotte zag zij dat hij het jonge varken op de wagen bracht die hij uit de Valom had laten komen. Daarmee ging hij weg naar de schuijlige pijp. Zij weet verder niets over het gebeurde. Haar verklaring is voorgelezen en zij heeft haar met haar handmerk ondertekend. Bergum, 30 oktober 1787. Het bijschrift noemt Murkjen Luitjens' eigen handmerk.

De verklaringen zijn afgelegd voor de mederechter en de beëdigde griffier te Bergum op 30 oktober 1787. De handtekeningen luiden F. Ypeij en J. Wilbelmij.

De marginale notitie geeft de inhoud van het antwoordbevel: Roel Tjallings aanhouden, zijn bekentenis opnemen en die toezenden. Roel moet goed in bewaring worden gehouden totdat er een nadere beschikking komt. De notitie bevat een instructie; zij zegt niet dat de aanhouding al heeft plaatsgevonden.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.