Woning 1800.
Kuikhorne: één buurtschap op drie grenzen
Verhalen en verklaringen uit Kuikhorne
Kuikhorne was geen zelfstandig kerkdorp. De huizen lagen bij wegen en water op de grens van drie oude grietenijen. Een deel hoorde bestuurlijk bij Zwaagwesteinde in Dantumadeel, een deel bij Bergum in Tietjerksteradeel en een deel bij Twijzel in Achtkarspelen. Voor bewoners kon daardoor de kerk, belastingadministratie of later de burgerlijke registratie aan verschillende kanten van dezelfde buurtschap liggen.
Turfwinning rond 1870.
1503: veengrond bij Kuikhorne
De naam Kuikhorne komt vroeg in verband met veengrond voor. In 1503 werd in deze omgeving een stuk veen verkocht. De kleine nederzetting lag tussen hoger zand en natte veengebieden. Landbouw, turfwinning en vervoer over water bleven daardoor lang naast elkaar bestaan.
Het tolhuis aan de oude route
In de tweede helft van de 17de eeuw woonde Rienk Johannes Eemswolt bij het tolhuis van Kuikhorne. Het stond bij de kruising van een oude handelsroute met de Valomstervaart. Reizigers betaalden bij zo'n tol voor het gebruik van weg en brug. Het was bovendien een flink tolgoed: een latere beschrijving noemt een woonhuis, schuur, zomerhuis, erf, tuin, bomen en grond in de richting van de Veenwoudster brug.
Rienk huurde het goed van de familie Schwartzenberg. Hij werkte als collecteur, dus belastingontvanger, en als bijjager. Rienk en nakomelingen traden voor de Schwartzenbergs ook op als boswachter en houtvester. Zij hielden toezicht op het bos en hielpen houtverkopen organiseren. Dat betekent niet dat zij als gewone houtarbeiders of zelfstandige houthandelaren werkten. De turfwinning hoorde wel bij de economie van Kuikhorne, maar voor deze familie is geen persoonlijk beroep als turfwerker of turfhandelaar aangetoond.
1797: een jongen krijgt een boodschap mee
Tijdens het Kollumer Oproer van 1797 verschijnt Kuikhorne rechtstreeks in verklaringen. De ongeveer dertien- of veertienjarige Lammert Lammerts was na de mislukte tocht van de oproerlingen naar Dokkum naar Kollumerzwaag gevlucht. De volgende ochtend vroegen Geert Pieters Prins en Salomon Levy hem om de prinsgezinde mannen opnieuw op te roepen "om weer op te koomen". Hij moest dus de omgeving in om mannen opnieuw bij de opstand te laten aansluiten.
Ook Daniel Rienks, boer en herbergier in het deel van Kuikhorne dat onder Bergum viel, komt in de stukken voor. Hij reed die ochtend vanuit noordelijke richting naar De Valom, waar mannen over het oproer spraken. Jan Binnes en Salomon Levy werden later in Leeuwarden onthoofd. De terechtstellingen van Jan Binnes en Salomon Levy zijn afzonderlijk beschreven.
De terechtstellingen van Jan Binnes en Salomon Levy
1891: geen drie Kuikhornes
Een schrijver in De Navorscher wees er in 1891 op dat de bestuurlijke grenzen tot verwarring konden leiden. Er waren volgens hem niet drie afzonderlijke buurtschappen met dezelfde naam.
Inkwartiering rond 1650.
“Nogtans vormt Kuikhorne, in zijn geheel, ééne afzonderlijke buurt.”
Toch vormt Kuikhorne als geheel één afzonderlijke buurt.
De Navorscher, 1891.
Wat is er nog te zien?
- Het grensgebied tussen de voormalige grietenijen Dantumadeel, Tietjerksteradeel en Achtkarspelen.
- De waterlopen en wegen die Kuikhorne met Veenwouden, Zwaagwesteinde en Twijzel verbonden.
- Het open landbouwgebied waarin de oude buurtschap zich uitstrekte.
Verklaringen uit het informatieboek
Kuikhorne 1806 - Het zwartbonte schaap van Anne Jans verdwijnt
Anne Jans legt op 17 juni 1806 een verklaring af over een zwartbont schaap dat in de nacht bij de weg dicht bij zijn huis graasde.
Kuikhorne 1806 - Het zwartbonte schaap van Anne Jans verdwijnt
Suameer en Kuikhorne 1806 - Van wie waren de zwarte kippen?
Johannes Hedzers, Sijtse Tjeerds, Folkert Pytters en Bonne Oenes verklaren op 15 oktober 1806 over zwarte kippen, een ontbrekende haan en een betwiste ruil tegen eenden.
Suameer en Kuikhorne 1806 - Van wie waren de zwarte kippen?
Stadsdagloners 1800.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.