Suameer en Kuikhorne 1806 - Van wie waren de zwarte kippen?
Johannes Hedzers, Sijtse Tjeerds, Folkert Pytters en Bonne Oenes verklaren op 15 oktober 1806 over zwarte kippen, een ontbrekende haan en een betwiste ruil tegen eenden.
Een passage uit de getuigenis:
De getuige bezag de hoenders en bevond deselve voor de zijne.
Johannes Hedzers - verklaring
Johannes Hedzers (in modern Nederlands)
Johannes Hedzers, huisman te Suameer, in zijn 47 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat maandag de dertiende op de markt te Oostermeer Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder, hem vroeg of de kippen goed bevielen die hij van Folkert Pytters had gekregen. Folkert had eerder als knecht bij de getuige gewoond. De getuige antwoordde: "Folkert heeft geen kippen bij mij gehad. Als hij kippen bij mij heeft weggenomen, zijn het de mijne." Sijtse zei: "Ik heb de kippen niet van Folkert Pytters gekocht; hij heeft ze bij mij gebracht." De getuige vertrok van de markt en ontdekte thuis dat van zijn tien kippen en een haan drie hennen en een haan uit ontbraken. Ze waren allemaal zwart. Hij had ze de voorafgaande zondag nog gezien. Dinsdag de veertiende ging hij naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne om de dieren te bekijken. Hij herkende ze als de zijne. Hij haalde vervolgens Folkert Pytters, die bij Pytter Pytters in de Kuikhorne verbleef. In tegenwoordigheid van Sijtse Tjeerds en diens vrouw zei hij tegen hem: ". "Folkert antwoordde de getuige: "Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het samen met mij gedaan." De getuige zei hem zoiets zijn leven niet weer te doen. Omdat hij voor de kippen veel had moeten lopen, moest Folkert hem een dag komen helpen werken. Folkert beloofde dat. De getuige vroeg ook waar de ontbrekende haan was en of die bij Bonne was opgegeten. Folkert antwoordde dat de haan onderweg was ontsnapt toen zij de kippen van het land hadden gehaald. Daarna vroeg de getuige hem te helpen de kippen te vangen. Dat deed hij. Samen met Folkert en Sijtse Tjeerds ving de getuige de kippen, nam ze in een zak mee en ging naar huis. Verder wist hij niets. Hij ondertekende zijn verklaring te Bergum op 15 oktober 1806.
Sijtse Tjeerds - verklaring
Sijtse Tjeerds (in modern Nederlands)
Sijtse Tjeerds, huisman in de Kuikhorne onder Kooten, in zijn 52 ste of 53 ste levensjaar, verklaarde onder ede dat in de afgelopen week Folkert Pytters bij hem was geweest, die bij Oene Jans, arbeider aldaar, verbleef. Folkert had gezegd dat hij nog vier zwarte kippen had lopen bij Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Hij zou ze hebben geruild. Hij wilde de kippen aan de getuige verkopen omdat hij zei Johannes Hedzers de vier kippen kwijt wilde en ze niet langer bij zich wilde houden. Toen de getuige afgelopen zondag vóór de middag uit de kerk te Veenwouden thuiskwam, liepen de kippen bij het huis. Op zijn vraag vertelde zijn vrouw Sijtske dat Folkert ze had gebracht. Hij was toen alweer vertrokken. Maandag de dertiende ontmoette de getuige Johannes Hedzers op de markt te Oostermeer en vroeg hem naar de kippen van Folkert. Johannes antwoordde dat als Folkert zijn kippen had meegenomen, die van hem waren en hem waren ontstolen. Johannes vroeg de getuige ze voorlopig te bewaren. De volgende dag zou hij laten weten of hij dergelijke kippen miste. Gisteren, dinsdag de veertiende, kwam Johannes kijken en herkende de kippen als de zijne. Hij vroeg de getuige Folkert te laten halen. De getuige wist dat die bij Pytter Pytters, ook in de Kuikhorne, werkte en liet hem meteen halen. Toen kwam Folkert bij de getuige thuis. De getuige zei: "Johannes is hier om de kippen." Folkert zweeg. In tegenwoordigheid van de getuige vroeg Johannes hoe hij ertoe was gekomen zijn kippen weg te nemen; hij sprak ook over eerdere handel met kippen toen Folkert zijn knecht was geweest. Folkert zweeg weer. Uiteindelijk zei Johannes: "Het kan nog wel goedkomen als je mij eens een dag komt helpen werken." Folkert antwoordde: "Ja, ik wil je wel een dag helpen werken." Op de vraag of hij het alleen had gedaan, zei Folkert: "Nee, Bonne Oenes, die ook in de Kuikhorne woont, heeft het met mij gedaan." Op de vraag naar de ontbrekende haan zei hij dat die onderweg was ontsnapt nadat zij de kippen van het land hadden gehaald. De getuige, Johannes en Folkert vingen vervolgens samen de kippen bij het huis van de getuige. Johannes nam ze in een zak mee terug. Verder wist de getuige niets. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Sijtze Tjeerds.
Folkert Pytters - verklaring
Folkert Pytters (in modern Nederlands)
Folkert Pytters, ongehuwd, wonend bij Oene Jans in de Kuikhorne, in zijn 19 de levensjaar en nu gedetineerd in het rechthuis te Bergum, verklaarde dat hij op 12 mei/juni 1806 als knecht bij Johannes Hedzers te Suameer was gaan wonen. Hij had daar enige tijd gewerkt, totdat hij met de boer een afspraak maakte waardoor zijn dienst zou eindigen. Verder verklaarde hij dat hij en de zoon van de boer in de afgelopen hooitijd twee eenden hadden gevonden in de hooimieden buiten Garijp. Hij had die, naar zijn zeggen, met de zoon van de boer, een klein jongetje, geruild tegen vier zwarte kippen. De afspraak was dat de kippen bij de boer zouden blijven zolang hij daar woonde. Hij was zondagmorgen vóór drie uur opgestaan en samen met Bonne Oenes vanuit het huis van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, naar het huis van Johannes Hedzers te Suameer was gegaan. Zij hadden een zak van Oene Jans meegenomen. Ze klopten aan, maar kregen geen gehoor. Hij ging met Bonne Oenes in het kleine bijhuis van Johannes Hedzers, dat niet op slot was, en nam daar vier kippen uit die volgens hem van hemzelf waren. Hij herkende ze goed; er lagen ook nog eieren. Hij zei dat hij daar toen geen haan had gezien. Hij en Bonne deden de vier kippen in de zak en gingen meteen terug naar het huis van Oene Jans, waar zij zondagochtend omstreeks aankwamen. Enige tijd later ging hij met Bonne en de zak kippen naar Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Die was niet thuis. Zijn vrouw zei dat hij de kippen bij het huis moest laten lopen. Dat deed hij. Hij nam de zak weer mee en bracht die bij Oene Jans terug. Gisteren, de veertiende, werkte hij bij Pytter Pytters, huisman in de Kuikhorne onder Kooten. Daar kreeg hij via een jongetje van Sijtse Tjeerds het bericht om even bij hem te komen. De gedetineerde ging naar Sijtse Tjeerds en trof daar Johannes Hedzers uit Suameer. Die zei dat hij zijn kippen terug wilde omdat hij had gemerkt dat de gedetineerde de eenden had meegenomen. De gedetineerde antwoordde daarop instemmend. Uiteindelijk vingen Johannes, de gedetineerde en Sijtse Tjeerds samen de kippen. De gedetineerde kreeg van Johannes een dubbeltje en ging terug naar Pytter Pytters. Verder wist hij niets over de zaak. Na voorlezing ondertekende hij te Bergum op 15 oktober 1806. Folkert Pytters.
Bonne Oenes - verklaring
Bonne Oenes (in modern Nederlands)
Bonne Oenes, ongehuwd, in de Kuikhorne onder Bergum, zoon van Oene Jans, arbeider aldaar, naar zijn beste weten in zijn 15 de levensjaar, maar nu gedetineerd, verklaarde het volgende. Afgelopen zaterdag omstreeks acht uur 's avonds was Folkert Pytters bij zijn vader gekomen. Hij vroeg hem mee te gaan naar Johannes Hedzers, huisman te Suameer. Daar zou hij nog vier zwarte kippen hebben die hij, toen hij er knecht was, van Johannes had geruild tegen eenden. Die wilde hij nu ophalen. De gedetineerde ging mee. Bij aankomst lag Johannes al in bed; het was ongeveer één uur na middernacht. Hij ging op een boerenwagen op het erf zitten. Folkert ging bij hem vandaan om de kippen te halen die, zoals hij hem verteld had, van hem waren. Even later kwam Folkert terug met een zak kippen en zei: "Daar heb ik ze al." Zij gingen samen terug naar het huis van zijn vader Oene Jans, waar zij 's nachts om elf à twaalf uur aankwamen zo luidt dit tijdstip. Zij legden de zak op de haardwal. Die bleef daar tot de volgende ochtend om zes à zeven uur. Folkert stond toen op, nam de zak en vertrok naar, zoals hij zei, Sijtse Tjeerds in de Kuikhorne onder Kooten. Hij zou de kippen aan hem hebben verkocht: vier voor acht stuivers. Zondag rond elf à twaalf uur bracht Folkert de zak terug bij de vader van de gedetineerde. De gedetineerde wist niet hoeveel kippen erin hadden gezeten en ook niet of er een haan bij was. Volgens Folkert waren het vier zwarte kippen. Verder wist hij niets. Na voorlezing plaatste hij zijn handmerk te Bergum op 15 oktober 1806. Dit is het eigenhandig geplaatste handmerk van Bonne Oenes, in tegenwoordigheid van C.A. Heemstra.
Deze verklaringen staan bij de verhalen uit Kuikhorne.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van de streek
Dagelijks leven in de 19de eeuw
Omliggende plaatsen in de 19de eeuw
Koppen en ambtelijke afsluitingen
Kop informaties - scan 513
Informatien genomen bij mij Minse Wijtses mede lid bij Drost en Gerechte van 't 5 de District in dezen Commissaris om te Strekken na behoren.
Verklaringen opgenomen door mij, Minse Wijtses, medelid bij drost en gerecht van het vijfde district, in deze zaak commissaris, om naar behoren te dienen.
Gezamenlijk protocol, begin - scan 516
Aldus gedeponeerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Gerechts Clerq, Bergum den 15 Oct: 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra, Ger. Clerq.
Aldus verklaard voor ons, ondergetekende commissaris en gerechtsklerk, te Bergum op 15 oktober 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra, gerechtsklerk.
Kop confessie Folkert Pytters - scan 517
Confessie van Folkert Pytters vrijgezel in de Kuikhorne onder Bergum op de mede ten zijnen laste genomene Informatien van den 15 Oct: 1806.
Bekentenis van Folkert Pytters, ongehuwd, in de Kuikhorne onder Bergum, over de op 15 oktober 1806 mede tegen hem opgenomen verklaringen.
Protocol confessie Folkert - scan 519
Aldus gedeponeerd en geconfesseerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Gerechts Clerq, Bergum den 15 Oct: 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra.
Aldus verklaard en bekend voor ons, ondergetekende commissaris en gerechtsklerk, te Bergum op 15 oktober 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra.
Kop confessie Bonne Oenes - scan 520
Confessie van Bonne Oenes zoon van Oene Jans arbeider in de Kuikhorne onder Bergum op de mede ten zijnen Laste genomene Informatien van den 15 Oct: 1806.
Bekentenis van Bonne Oenes, zoon van Oene Jans, arbeider in de Kuikhorne onder Bergum, over de op 15 oktober 1806 mede tegen hem opgenomen verklaringen.
Protocol confessie Bonne, begin - scan 521
Aldus gedeponeerd en geconfesseerd voor ons ondergeschrevene Commissaris en Gerechts Clerq, Bergum den 15 Oct: 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra, Ger. Clerq.
Aldus verklaard en bekend voor ons, ondergetekende commissaris en gerechtsklerk, te Bergum op 15 oktober 1806. [Handtekeningen:] Minse Wijtses; C.A. Heemstra, gerechtsklerk.
Verantwoording van de tekst
Sommige woorden, namen, bedragen en dateringen zijn niet goed leesbaar. In het verhaal is waar mogelijk de voorlopige lezing uit de bronbewerking gebruikt. Onduidelijke verbindingswoorden zijn weggelaten; onzekere passages zijn niet aangevuld met verzonnen gebeurtenissen.
Meer over het dagelijks leven
Plaatsen in de omgeving in de 19de eeuw
Bataafse en Franse tijd
Bronnen en verantwoording
Gerecht van Tietjerksteradeel, informatieboek 5, EA-24-D02, scanbladen 513, 514, 515, 516, 517, 518, 519, 520, 521, 522. 4 afzonderlijke verklaringen.
Verantwoording
Johannes is in zijn 47ste levensjaar; Sijtse in zijn 52ste of 53ste, Folkert in zijn 19de en Bonne naar eigen beste weten in zijn 15de. Folkert beroept zich op ruil met de zoon van de boer. Bonne kent die ruil alleen uit Folkerts verhaal. Folkert zegt dat Bonne meeging naar Sijtse; Bonne beschrijft dat Folkert alleen vertrok. Bonnes tijdstippen één uur na middernacht en terugkomst om elf à twaalf uur zijn tegenstrijdig en blijven staan. Johannes noemt drie hennen en een haan, Folkert vier kippen en geen geziene haan. De titel Confessie maakt zijn verklaring niet tot een onvoorwaardelijke diefstalbekentenis. De werkdag, het dubbeltje, de zak van Oene Jans en de marktdialoog zijn behouden.
De getuigenissen staan volledig in modern Nederlands op wit. Een kort geel citaat bevat oorspronkelijke woorden. De ambtelijke vertelvorm is behouden. Vierkante haken duiden transcriptieaantekeningen en leesonzekerheden aan. In de moderne tekst zijn afbrekingen tussen scanbladen aangesloten. Er is niets toegevoegd aan de waarnemingen, uitspraken of meningen van de getuigen. Een eindvonnis is hier niet aanwezig.